Relatie Iran en Libanon Wie Iran aanvalt, krijgt te maken met zijn partners, is Irans strategie. En een van die partners, Hezbollah, zit in Libanon. Door Libanon onderdeel te maken van de onderhandelingen, versterkt Iran zijn positie als bondgenoot.
Na de aankondiging van de deal tussen Iran en de VS keren enkele bewoners terug naar hun huizen – of wat daar van over is- in Zuid-Libanon.
Toen Donald Trump woensdagavond zijn handtekening zette onder het voorlopige akkoord over een einde aan de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran, dook daarin ook het woord ‘Libanon’ op. De Iraniërs hebben er hard voor gestreden dat het „onmiddellijke en permanente einde van de oorlog” zich ook tot dat land moet uitstrekken.
Waarom eigenlijk? Want met de blijvende steun van Iran aan de Libanese strijdgroep Hezbollah zet het ook de slagingskans van de deal op het spel. Immers, het akkoord is gesloten met de VS en het is nog zeer onzeker wat Israël, dat vrijwel dagelijks aanvallen op Libanon uitvoert, gaat doen. Welke strategische redenen heeft Iran om Libanon in de onderhandelingen te betrekken?
Hezbollah is onderdeel van Irans strategie van afschrikking, zegt Erwin van Veen van Instituut Clingendael. Samen met onder meer de Palestijnse groepering Hamas en de Houthi’s, de sjiitische militie uit Jemen, vormt Hezbollah de door Iran geleide ‘As van Verzet’. Wie Iran aanvalt, krijgt met zijn partners te maken, die het vuur kunnen openen vanuit Gaza, Libanon en Jemen.
Die afschrikking bleek de afgelopen twee jaar niet waterdicht. De VS en Israël vielen Iran in 2025 en 2026 aan zonder zich iets aan te trekken van de dreiging van een bredere regionale oorlog.
Toch betekent dat niet dat Irans regionale partners hun strategische waarde hebben verloren. Volgens Vali Nasr, hoogleraar Midden-Oostenstudies aan de Johns Hopkins-universiteit in Baltimore, is hun rol in de Iraanse oorlogsstrategie wel aan het verschuiven. Die strategie wordt niet langer gedomineerd door de Quds-brigade – de tak van de Revolutionaire Garde die de regionale partners ondersteunt – maar door de raket- en drone-eenheden, zegt hij in een interview met het tijdschrift Foreign Affairs.
Het zou onjuist zijn om Hezbollah uitsluitend als gevolmachtigde van Iran te zien, zegt Peyman Jafari, historicus en Iran-kenner. „Hezbollah is een bondgenoot van Iran die eigen beslissingen neemt.”
Juist daarom is het voor Teheran belangrijk om Hezbollah niet zomaar te laten vallen. Je kunt niet, zegt Van Veen, tientallen jaren goede vrienden zijn en op het moment dat je vriend in de problemen komt zeggen: de vriendschap is nu voorbij. „Dat zou een enorme weerslag hebben op de rest van de bondgenoten.”
Voor Iran waren de Houthi’s tijdens de oorlog een belangrijke troef die ze achter de hand hadden. De Jemenitische strijders hielden zich relatief afzijdig, maar beschikten volgens Jafari over serieuze escalatiemogelijkheden. Zo hadden zij, als de Amerikanen het Iraanse olie-eiland Kharg zouden innemen, de Bab al-Mandab kunnen blokkeren, de zeestraat tussen de Rode Zee en de Golf van Aden waar een aanzienlijk deel van de wereldhandel doorheen gaat.
„Dat Iran nu voor Hezbollah opkomt, versterkt voor bondgenoten als de Houthi’s en Iraakse milities het signaal dat een bondgenootschap met Teheran waarde heeft”, zegt Jafari.
Ook ideologie speelt een rol. Hezbollah en de Revolutionaire Garde delen een sjiitisch-revolutionair wereldbeeld waarin het beschermen van de onderdrukten en de strijd tegen de onderdrukker centraal staan. In die ideologie gelden de VS en Israël als de onderdrukkende machten. Voor commandanten van de Revolutionaire Garde is steun aan Hezbollah, dat tegen deze gezamenlijke vijanden optreedt, daarom vanzelfsprekend.
Door Hezbollah onderdeel te maken van het akkoord, maakt Iran het conflict in Libanon ook tot een Amerikaans probleem. Daarmee komen de belangen van Israël en de VS direct tegenover elkaar te staan: Israël wil doorvechten om Hezbollah verder te verzwakken, terwijl de VS belang hebben bij een succesvolle vredesdeal.
Die spanning is zichtbaar. Op zondag 14 juni bombardeerde Israël een commandocentrum van Hezbollah in de Beiroetse wijk Dahiyeh, als vergelding voor raketaanvallen van Hezbollah op Noord-Israël. Trump was woedend. Tegen The New York Times zei hij over Netanyahu: „Hij is een heel moeilijke man. En eerlijk gezegd zou hij ons zeer dankbaar moeten zijn.” Tegen Axios was hij nog directer. Hij zei dat hij Netanyahu had laten weten „geen greintje verstand” te hebben. „Waarom moest Bibi in godsnaam een aanval uitvoeren? Ik was zo woedend. Een uur voordat we de deal zouden ondertekenen.”
Vanuit Iraans perspectief is het feit dat Israël doorgaat niet per se een probleem, denkt Jafari. Kleine schermutselingen plaatsen Israël tegenover de VS, en dat is precies waar Iran op mikt. Aan beide flanken van de Amerikaanse politiek groeit de kritiek op de ‘speciale relatie’ met Israël. „Als het conflict via Hezbollah en Israël toch weer oplaait en Iran terugslaat, worden Amerikanen door Israël meegesleurd in een oorlog die niet populair is,” zegt Jafari. „Dat publieke sentiment tegen Israël zal groeien. Israël raakt daarmee geïsoleerd, en dat is winst voor Iran.”
Voor Iran dient de koppeling van Hezbollah aan het akkoord ook als lakmoesproef. Nadat de VS en Israël Iran meerdere malen tijdens diplomatieke onderhandelingen hadden aangevallen, is het vertrouwen in Washington tot onder het nulpunt gedaald, zegt Van Veen. Een deal met alleen met de VS biedt geen garantie: Israël kan elk moment opnieuw aanvallen, zonder dat de VS hun eigen afspraken formeel zouden hoeven te breken.
Door Hezbollah in het akkoord op te nemen, test Iran of Trump Netanyahu daadwerkelijk kan beheersen. Iran ziet Israël als verlengstuk van Amerika. Als het Trump menens is, kan hij dat bewijzen door Israël in Libanon in bedwang te houden. Dat vertrouwen zal bepalend zijn voor de komende zestig dagen van onderhandelen.