Schoolverzuim Jongeren die structureel wegblijven van school moeten volgens een advies van de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming niet meer strafrechtelijk worden vervolgd. Zorg en passend onderwijs werken beter..
Jaarlijks komen tussen de 1.700 en 1.800 jongeren in aanraking met justitie omdat ze niet naar school gaan.
De Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) adviseert om te stoppen met het strafrechtelijk vervolgen van jongeren die vaak, structureel of langdurig wegblijven van school. In plaats daarvan zou er een preventieve aanpak moeten worden ontwikkeld, waarbij het bieden van zorg en passend onderwijs aan deze jongeren centraal staat. De RSJ gebruikt opzettelijk niet het woord ‘spijbelaars’, omdat dit een negatieve connotatie heeft en de raad juist meer begrip wil voor deze jongeren tussen twaalf en achttien jaar, die vaak kampen met psychische, financiële of andere problemen.
De RSJ heeft een advies opgesteld op verzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Aanleiding was de aankondiging van het Openbaar Ministerie in 2025 dat het jongeren die structureel en langdurig ‘verzuimen’ op termijn niet meer wil vervolgen. Dit zou de focus moeten verleggen naar het aanbieden van hulp aan deze groep. Deze aankondiging riep bij andere organisaties, zoals gemeenten, de vraag op hoe zij niet naar school komende jongeren kunnen aanpakken. Zeker als strafrechtelijke vervolging niet meer kan worden gebruikt als stok achter de deur.
Volgens de RSJ moeten scholen, leerplichtambtenaren en andere betrokken partijen zich meer richten op wat een jongere nodig heeft om zich te ontwikkelen. Het bieden van passend onderwijs of een aangepast traject buiten het onderwijs zou belangrijker moeten zijn dan de vraag of iemand aanwezig is op school.
Jaarlijks komen tussen de 1.700 en 1.800 jongeren in aanraking met justitie omdat ze niet naar school gaan. Maar volgens de RSJ zijn er geen aanwijzingen dat strafrechtelijke vervolging helpt om hen terug naar school te krijgen.
Deze jongeren hebben volgens de raad eigenlijk zorg nodig. Factoren die een rol kunnen spelen bij verzuim zijn bijvoorbeeld psychische klachten, ziekte of een beperking, hoogbegaafdheid, problemen thuis vanwege echtscheiding. Ook armoede of zorgtaken die de jongeren op zich nemen voor ouders of jongere kinderen kunnen een factor zijn.
Het nadeel van strafrechtelijke vervolging is ook dat kinderen gestigmatiseerd kunnen worden en crimineel gedrag gaan vertonen, stelt de RSJ. Dat risico is nog groter als ze in een justitiële jeugdinrichting worden geplaatst. Dit kwam in de periode 2020-2025 bij 101 jongeren voor.
Jongeren van 12 tot 18 jaar die niet naar school gaan zijn in Nederland strafbaar tenzij ze een diploma hebben op havo-, vwo- of minimaal mbo 2-niveau, of als ze een vrijstelling hebben van de leerplicht. Maar voor ze voor de kinderrechter moeten komen, hebben ze al een heel traject doorlopen. Als ze in een maand meer dan zestien uur niet op school zijn komen opdagen, moet de school dat eerst melden bij de leerplichtambtenaar van de gemeente. Die gaat dan in gesprek met de ouders en het kind om te proberen de situatie te verbeteren. Het gezin kan bijvoorbeeld jeugdhulp aangeboden krijgen of de jongere volgt een traject bij bureau Halt.
Als dat niet helpt, kan de leerplichtambtenaar van de gemeente proces-verbaal opmaken. Het OM beslist vervolgens of de jongere wordt vervolgd of alsnog naar bureau Halt wordt doorgestuurd. De kinderrechter kan een boete, taakstraf of begeleiding door jeugdreclassering opleggen.