Het is heet, dus veel scholen trekken hun tropenrooster, ijsvoorraad en waterpistolen weer uit de kast. Schoolgebouwen zijn niet ingericht op de vele warme dagen van tegenwoordig, maar zijn hun levensduur vaak sowieso allang voorbij. "Dit los je niet op met alleen airconditioning ophangen."
Het draait deze week om de warmte, maar het achterliggende probleem op veel scholen bestaat 365 dagen per jaar. Want hoewel er zeker moderne, goed functionerende schoolgebouwen bestaan, is het gemiddelde schoolpand ruim zeventig jaar oud. Dat is ver voorbij de levensduur van 40 tot 45 jaar.
"Lesmethoden uit de jaren zestig zijn allang aangepast, maar schoolgebouwen niet", zegt een woordvoerder van basisscholenkoepel PO-Raad tegen NU.nl. "Vaak zeggen mensen: 'Dan hang je er toch gewoon een airco in?' Maar daarmee ben je er niet als de school ook een lekkend dak, enkel glas en een stookhok uit 1963 heeft. Dat vergt een rigoureuzere aanpak."
Op de actiepagina Schoolgebouwenschaamte.nl zijn foto's te zien van schimmel bij kluisjes, vochtvlekken, scheuren in muren en een boiler die de maanlanding in 1969 ruimschoots heeft meegemaakt. Andere scholen worstelen met bijvoorbeeld akoestiek, daglicht of afvoerproblemen.
Maar is het dan echt zo erg als een school de isolatie of ventilatie niet meer op orde heeft? Ja, concludeerde de Universiteit van Maastricht. Basisschoolleerlingen maakten toetsen significant slechter als ze hadden geleerd in een lokaal met een verhoogd CO2-niveau, oftewel: te weinig frisse lucht. Dubbel zo hoge CO2-waarden als normaal in het semester vóór de eindtoets van groep acht leidde tot 13 procent minder kans op een havo/vwo-schooladvies.
Zonder frisse lucht gaat concentreren moeizaam. "De aandacht krijgen van twintig tot dertig pubers is al topsport, maar boven de 30 graden is dat helemaal onbegonnen werk", zegt een woordvoerder van middelbarescholenkoepel VO-raad.
Ook onder meer hoofdpijn, duizeligheid en vermoeidheid komen voor bij zowel leerlingen als leraren, ziet Marjon Epema, bestuursvoorzitter van negen Limburgse scholen. Die komen donderdagmiddag weer bij elkaar, want met temperaturen tot 35 graden kan het in sommige van die negen schoolgebouwen bloedheet worden.
"De gebouwen zijn heel verschillend. Daarom laten we scholen zelf bepalen bij welke temperatuur het nog verantwoord is om les te geven en wanneer niet meer", vertelt Epema. Scholen voeren zo nodig een tropenrooster in, waarbij de schooldag eerder begint en korter duurt. Daar zijn geen landelijke regels voor.
Sinds dit schooljaar is een CO2-meter in elk klaslokaal verplicht. "Maar dat is net als een snelheidsmeter in je auto: je ziet of je hard of zacht rijdt, maar moet nog steeds zelf handelen om daar iets aan te veranderen", zegt de woordvoerder van de VO-raad.
De gebrekkige isolatie zorgt in de winter juist vaak voor kou. "Soms zitten leerlingen in de klas met jassen aan en mutsen op. De meeste scholen zijn dan coulant, want docenten hebben het ook koud", vervolgt hij.
Slechts een op de drie schoolbesturen zegt 's zomers een prettige temperatuur in de school te hebben, blijkt uit een rapport van onderzoeksbureau Oberon. Zoals je kunt zien in de grafiek hieronder is dat ook in de winter lang niet altijd het geval. Ook andere zaken die verplicht zijn volgens de arbowetgeving, zoals buitenzonwering of klimaatregeling per lokaal, zijn niet vanzelfsprekend.
Alle drie de geïnterviewden geven aan dat een nieuw schoolgebouw neerzetten geen eenvoudige opgave is. Gemeenten moeten zo'n nieuwbouw of grondige renovatie betalen, maar komen lang niet altijd met geld over de brug. Zelfs niet als een school de 45+-grens allang is gepasseerd. Volgens de VO-raad kan daardoor "best wat spanning ontstaan in de relatie met een gemeente".
Meer dan de helft van de schoolgebouwen is verouderd en toe aan vervanging of ingrijpende renovatie, erkent de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). "De Tweede Kamer stemde in april in met de aanpak van onderwijshuisvesting, maar de financiering ervan is nog steeds niet voldoende geregeld", zegt een woordvoerder.
Vijf jaar geleden was naar schatting 730 miljoen euro nodig om alle schoolgebouwen weer in orde te maken. "Inmiddels is dit opgelopen tot 1,3 miljard euro."
Maar een verouderd pand is ook een politieke keuze. Gemeenten zijn niet verplicht het geld dat ze van het Rijk krijgen aan scholen te besteden. "Het concurreert met andere verantwoordelijkheden, zoals de aanleg van wegen, woningbouw en sport- en sociale voorzieningen", zegt de VNG.
Er is "nog veel werk aan de winkel", zegt ook expert Marco van Zandwijk van Kenniscentrum Ruimte-OK. Het is voor hem niet nieuw: het eerste rapport over het slechte binnenklimaat op scholen stamt uit 2009.
Scholen kunnen zelf wel meer doen dan alleen het gebouw de schuld geven van de hitte van vandaag, zegt Van Zandwijk. "Met alleen nieuwe scholen neerzetten ben je er niet. Het is een combinatie van gebouw en gedrag."
Op de scholen die hij bezoekt ziet hij vaak nog best wat laaghangend fruit. "Naast een goed gebruik van de zonwering kan in veel gebouwen 's nachts worden geventileerd, waardoor het beter afkoelt."
Ook kunnen scholen nog leren van de hitteprotocollen zoals die in de kinderopvang verplicht zijn. "Daarmee kan per schoolgebouw worden bekeken welke mogelijkheden er zijn bij warm weer." Want uiteindelijk is de gemiddelde leeftijd van schoolgebouwen niet morgen al opgelost. "Maar de warmte komt wel weer terug."
Source: Nu.nl algemeen