Het afsluiten van de Straat van Hormuz door Iran heeft aangetoond hoe effectief het ontwrichten van de zeevaart kan zijn als geopolitiek wapen. Ondanks het vredesplan ziet Annet Koster, directeur van redersvereniging KVNR, de mondiale scheepvaart onveiliger worden.
Zijn er al Nederlandse schepen door de Straat van Hormuz gevaren?
‘Nee, nog geen. Formeel is de Straat open en is het akkoord getekend. Wie wil kan er op dit moment dus uitvaren, er liggen geen betonnen blokken of iets dergelijks. Elke dag gaan er ook een aantal schepen doorheen. De risico’s zijn echter gigantisch. Er is nog zoveel onduidelijk dat niemand de veiligheid echt kan garanderen.
‘De mijnen die er nog liggen vormen een van de problemen. Het is volgens het akkoord de verantwoordelijkheid van Iran om die op te ruimen, maar het is de vraag hoe ze dat gaan doen en of ze zelf überhaupt nog weten waar die liggen. Er werd er laatst zelfs één gevonden voor de kust van Oman.’
Wat betekent dit conflict voor de toekomst van de internationale scheepvaart?
‘De effectiviteit van het betrekken van de zeevaart in geopolitieke conflicten is zo groot gebleken, zo ontwrichtend, dat ook in andere potentiële brandhaarden, denk aan de Zuid-Chinese Zee of Cuba, de veiligheid is afgenomen.
‘Dat dat zo goed heeft gewerkt, komt doordat de zeevaart gewoon ontzettend belangrijk is. Alles wat je draagt, wat je nu om je heen ziet, de computer waar je op werkt: al die dingen gaan in verschillende vormen een of meerdere keren de wereld over. 90 procent van alle spullen komt over zee.
‘Dat is ook precies waarom wij blijven oproepen om het beginsel van vrije doorvaart, het mare liberum, te blijven beschermen. Tot aan 2019 was het inzetten van handelsschepen als geopolitiek wapen echt not done. Hoe dat is veranderd, vinden wij echt schokkend.’
Wat is de schade van de oorlog geweest voor de reders? Kunt u daar een bedrag op plakken?
‘Nee, dat kan ik niet. Dat gaat uit van zoveel verschillende factoren waar we niet allemaal zicht op hebben. Maar voor ons is de primaire focus de veiligheid van de zeevarenden, niet alleen hier maar overal. Wat dat betreft moet echt geconstateerd worden dat deze oorlog blijvende veranderingen heeft veroorzaakt.’
Moeten de schepen tol gaan betalen?
‘We weten nog niet eens welke routes er worden vrijgegeven en welke voorwaarden gaan gelden. Iran heeft gezegd: de eerste zestig dagen zullen er geen kosten zijn. Maar daarna? Geen idee.
‘De International Maritime Organization (IMO) is bezig met een procedure voor wanneer de schepen veilig kunnen varen, maar ook daar is weer onduidelijk in hoeverre die dat afstemt met de US Navy. Iedereen wacht op de broodnodige informatie.
‘Het helpt wel dat na de beginfase van de oorlog, toen het echt over en weer wild schieten was op alles wat geraakt kon worden, het normale vliegverkeer weer is opgestart. Daardoor kunnen we de bemanning van de schepen goed laten afwisselen en is er geen sprake van een tekort aan water of voedsel.’
Is het onder deze omstandigheden moeilijk bemanning te blijven vinden?
‘Dat gaat boven verwachting goed. Je moet er rekening mee houden dat zeevarenden wel een en ander gewend zijn. Ze weten dat ze niet altijd in voorspelbare situaties terechtkomen, en ze maken hier zelf een keuze in. Het feit dat er op een gegeven moment een oorlogstoeslag is ingevoerd op bepaalde schepen speelt waarschijnlijk ook mee.’
Houdt die toeslag meteen op nu de vrede is ondertekend?
‘Met het staakt-het-vuren dat eerder was overeengekomen, werden de afspraken al afgeschaald. Dat wordt per periode afgestemd met de leden van de Vereniging van Werkgevers in de Handelsvaart. De huidige afspraak geldt tot en met 24 juni. Daarna kijken we opnieuw of er noodzaak is om die te verlengen, of dat de situatie dusdanig verbeterd is dat daar geen reden meer voor is.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant