nieuwsbriefBroncode
Broncode Altijd fijn als er ook wat te lachen valt bij een principiële discussie over kunstmatige intelligentie. En dat is de Duitse pers (nou niet smalen) wel toevertrouwd. Tussen grote Duitse kranten is een fel debat losgebrand over het gebruik van AI in de journalistiek – met pijnlijke onthullingen, vileine commentaren en gesneuvelde reputaties. En met een chatbot die er een scherp hoofdredactioneel commentaar over schreef.
Het begon ermee dat de eerbiedwaardige Frankfurter Allgemeine Zeitung vorige week met de billen bloot ging. In een wat besmuikt nieuwsbericht, voor de lezers van de papieren krant weggestopt op pagina 15, meldde de krant dat ze zich genoodzaakt had gezien een artikel te depublizieren (offline te halen en in het archief te blokkeren), omdat het vermoedelijk geschreven was met AI. Er zouden bovendien experts in zijn aangehaald met citaten die niet geverifieerd konden worden.
Je leest hier een artikelversie van onze nieuwsbrief NRC Broncode. Wekelijks schrijven wij over technologische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:
Inschrijven voor NRC Broncode
Het gewraakte artikel was een opiniestuk van niemand minder dan de minister-president van de deelstaat Thüringen, Mario Voigt (CDU), over inperking van het smartphone-gebruik van kinderen. Het was al in augustus vorig jaar in de FAZ verschenen.
Toen de krant (getipt door een website die overheden kritisch volgt) navraag deed of het stuk misschien door AI was geschreven, antwoordde een woordvoerder van Voigt (of diens chatbot) dat „in 2026 het inzetten van AI hoort bij het dagelijks werk van moderne organisaties en dus ook bij het openbaar bestuur”. De FAZ nam daar geen genoegen mee en deed het stuk in de ban. Ook voor toespraken bij Holocaust-herdenkingen bleek de minister-president een beroep op AI gedaan te hebben.
Vergelijkbare kwesties met politici, journalisten en (al dan niet zelfbenoemde) AI-experts doen zich ook regelmatig voor in andere landen. Het gemak van generatieve AI blijkt steeds weer zo verleidelijk, dat bedenkingen en risico’s worden genegeerd. In Duitsland bleek deze maand dat de minister voor Digitale Zaken, Karsten Wildberger (CDU), verschillende stukken voor kranten „bijna volledig” door AI had laten schrijven, zonder dat te vermelden.
En Der Tagesspiegel uit Berlijn schorste vorige week „tot nader order” een voormalig hoofdredacteur, die als Editor-at-Large nog regelmatig commentaren voor de krant schreef. Ook hij had AI herhaaldelijk het zware werk laten doen. En dat, schreef de krant, raakt „de kern van de journalistieke geloofwaardigheid, die hierdoor volgens ons in gevaar wordt gebracht”.
Tijd voor een stevig tegengeluid, moet Mathias Döpfner hebben gedacht, een reus in het Duitse medialandschap en ceo en grootaandeelhouder van Axel Springer, het concern dat onder meer de krant Die Welt, boulevardblad Bild en nieuwssite Politico uitgeeft. Op zijn welkomstpagina stelt het bedrijf: „Wij willen de leidende aanbieder van op AI gebaseerde journalistiek in de vrije wereld zijn”. Dus waarom moeilijk doen over door AI geschreven stukken?
Onder Döpfners naam publiceerde zowel Die Welt als zusterkrant Welt am Sonntag afgelopen weekend een vlammend commentaar, waarin vooral de redactie van de FAZ („de heilige hallen van de analoge nostalgie, waar tijd is blijven stilstaan”) het moest ongelden. Met spottende zinnen als: „Een politicus heeft een digitaal instrument benut. Schande!”
De verzekering van de FAZ om nu en in de toekomst geen door AI gegenereerde teksten te zullen publiceren, zo raasde het Döpfner-stuk voort, is „een stervend dogma”. Het deed nog het meest denken aan „een wanhopige poging van de postkoets-lobby om de automobiel te verbieden”.
Onder dit staaltje retorisch trompetgeschal meldde een voetnoot laconiek dat dit commentaar „voor 100 procent door AI ( Gemini van Google) is gegenereerd”. Zo, dat konden de AI-sceptici in hun zak steken. „De productie duurde ongeveer een seconde. De prompt luidde: Schrijf een commentaar dat de volgende tekst [het bericht van de FAZ over het intrekken van het AI-artikel] met vuur ontkracht”. En als uitsmijter van de voetnoot: „Mathias Döpfner garandeert dat hij niets aan de tekst van Gemini heeft veranderd.”
Blijft de vraag: waarom stond zijn naam er dan boven? „Een schelmenstreek, bedoeld om het debat aan te jagen”, aldus een woordvoerder van Axel Springer. En om de verwarring compleet te maken: „De tekst weerspiegelt niet de mening van Mathias Döpfner.”
Echt niet? Of heeft hij het stiekem tóch zelf geschreven, en de voetnoot alleen toegevoegd om zijn punt over de kwaliteiten van AI te onderstrepen? Kortom: het hele artikel is één groot schimmenspel, net als bij al die andere door AI-geproduceerde stukken en toespraken waarmee journalisten en politici pronkten en tegelijk de lezer misleidden.
De FAZ sloeg woensdag terug, met een groot commentaar op de voorpagina, onder de kop „Voor mensen, door mensen”. Wie het potentieel van AI voor de journalistiek negeert maakt een fout, aldus de krant, maar „bij ons schrijft niet de machine, maar de mens.”