Theater Op het Holland Festival spelen Chinese acteurs Bertolt Brecht. Als de ‘grensoverschrijdende’ hoofdpersoon iets verkeerds zegt, bliepen we dat toch gewoon weg?
Scène uit ‘Brecht’s First Play’, uitgevoerd in een blauwe bak.
Brecht’s First Play van Beijing Repertory Theater, Dead Centre, Tempest Projects.
Gezien: ITA, Amsterdam, do 18 juni
Te zien t/m za 20 juni 2026.
Inl: hollandfestival.nl
Ze spelen in een soort aquarium, de acteurs van Beijing Repertory Theater (BRT) en Tempest Projects. Ze staan in een blauwe bak met blauwe kubussen van verschillende formaten; soms dragen ze pakken in dezelfde kleur. Op een groot scherm boven het toneel zie je de theatrale wereld hoe hij bedoeld is. Daar is het plaatje compleet: alles wat blauw is, wordt decor, een virtuele omgeving voor de spelers. Zij staan opeens niet meer in een aquarium, maar in een chic appartement tegen de skyline van een wereldstad. Of in een bos, een leeg-dystopisch landschap, de kelder waar Baal woont.
Op het Holland Festival spelen Chinese performers Baal, het eerste avondvullende stuk van toneelschrijver Bertolt Brecht. Met roots ‘aan de andere kant van de wereld’ kunnen zij dit oorspronkelijk Duitse toneelstuk herinterpreteren, zo verklaart een van de acteurs bij de aftrap van de voorstelling; zij kunnen een fris perspectief geven. De conclusie: het gedrag van hoofdpersoon Baal past niet bij de mores van deze tijd. De 20-jarige man is een ongeleid projectiel dat scheldt en zuipt, vrouwen gebruikt en staat te pissen in een prullenbak. Hij woont in een kelder, preekt één en ander en stort zich dan weer op een volgende chick.
Baal is het type waar de term ‘grensoverschrijdend gedrag’ zo ongeveer voor is uitgevonden. Daarom wordt hij in Brecht’s First Play gecanceld. Op de geprojecteerde videobeelden is hij onzichtbaar gemaakt achter grove pixels, zoals het gezicht van een verdachte wordt geblurd in een nieuwsitem. En als Baal iets provocerends roept, bliepen we dat gewoon weg.
Bertolt Brecht staat bekend om de muziek in zijn voorstellingen, maar in Brecht’s First Play blijft de rol van audio beperkt. Dit is een performance die vooral draait om wat je ziet. Conceptueel is Brecht’s First Play, in regie van de Engelse theatermakers Ben Kidd en Bush Moukarzel, een voorstelling die beklijft. Door gebruik van het ‘blue screen’ ontstaan in een vingerknip hele werelden; de camera die voorop het toneel staat, zorgt voor dramatische close-ups.
Visueel zit de voorstelling goed in elkaar, maar het heeft een hoog gimmick-gehalte. Na anderhalf uur maken de pixel-censuur en de wisselende landschappen niet meer zoveel indruk. Dan moet de performance het hebben van het drama, maar alles blijft ondergeschikt aan (trucs voor) dat blauwe scherm. De humor en een aanstekelijke meligheid, die uit veel scènes spreekt, moeten plaatsmaken voor diepgang. Het verhaal wordt grimmiger. Die omslag slaagt niet helemaal.
Jin Shijia speelt Baal als een charmante kerel met satanistische trekjes. Hij is verleidelijk, maar zodra hij de touwtjes in handen heeft, legt hij ze om je nek en trekt stevig aan. Andere personages kunnen bewonderend naar hem opkijken, maar hij walst genadeloos over hen heen. Baal is een egoïst, een man die – met een uit de hand gelopen balorigheid – de wereld om hem heen steeds lelijker maakt. Uiteindelijk beginnen zijn wandaden hem zelf ook dwars te zitten en duiken spoken uit het verleden op. Baal verliest zijn grip op de werkelijkheid en raakt geïsoleerd.
Zo komt het Chinese ensemble tot een boodschap, die ook uit het oorspronkelijke stuk spreekt: vrijheid moet niet leiden tot losgeslagen individualisme. Wat doen we met mensen die hun vrijheid misbruiken om anderen te terroriseren? Cancelen? Dat is toch alsof je met je wijsvinger boven de wegbliep-knop zweeft om snel iedere verkeerde uitspraak te overstemmen. Daarmee bestrijd je symptomen, dek je af wat gewoon niet zou moeten gebeuren.
Als publiek hoor en zie je Baal nu niet, maar zijn gedrag blijft impact hebben op personages om hem heen. Dat we als massa niet meer naar iemand luisteren, niet meer in gesprek gaan, betekent niet dat het ongewenste gedrag verdwijnt. Dus – zo spreekt uit Brecht’s First Play -: heeft dat hele cancelen wel zin, als wandaden daarmee enkel achter grove pixels verstopt worden?