Berouw dat zich aandient wanneer de geadresseerden onder de grond liggen, is comfortabel berouw. Het verplicht tot niets.
In 2021 schreef Dries van Agt een brief aan koning Willem-Alexander met het verzoek excuses te maken aan de Molukkers. Het was dezelfde Van Agt die in 1977, als minister van Justitie, de opdracht gaf de treinkaping bij De Punt en de gijzeling in een school in Bovensmilde met geweld te beëindigen. Zes kapers en twee gegijzelden kwamen om. Tussen de kogels en de brief lagen ruim veertig jaar. In die jaren, liet hij weten, was hij de Molukse zaak gaan begrijpen.
Dat is de wrangste gedaante die berouw kan aannemen. Het begrip kwam niet te laat voor Van Agt zelf. Het kwam te laat voor de jongens die hij had laten neerschieten, en voor hun ouders, die het onrecht elke dag aan de keukentafel hadden doorgegeven. Berouw dat zich aandient wanneer de geadresseerden onder de grond liggen, is comfortabel berouw. Het verplicht tot niets. De doden vragen geen herstel, alleen erkenning, en erkenning is goedkoop.
Over de auteur
Jeroen Panders is strategisch adviseur.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Waar dat begrip over had moeten gaan, was een belofte. De ouders van die jongens waren in Nederlandse dienst hierheen gehaald, KNIL-militairen die aan onze kant hadden gevochten, met in het verschiet een eigen staat op de Molukken. Die toezegging verdampte zodra Indonesië voor Den Haag zwaarder ging wegen dan een handjevol soldaten en hun gezinnen. De opvang zou een half jaar duren. Ze werd een leven. Antis Maryanan, de man die Van Agt in 2021 ontving en hem vroeg hoe hij terugkeek, was geboren aan boord van het schip dat zijn ouders had gebracht. Hij is nooit ergens anders thuis geweest dan in het uitstel.
Hier wreekt zich een nationale gewoonte. Begrip is bij ons iets geworden wat je achteraf opbrengt, als een krans. We begrijpen onze slachtoffers het best wanneer ze ons niets meer kunnen kosten. Zolang ze leven en iets eisen, een staat, een huis, een toekomst, heten ze lastig of erger. Pas als ze zijn weggestorven mogen ze een monument krijgen en een toespraak waarin staat dat we het niet goed hebben gezien. Het inzicht arriveert altijd één generatie te laat, en dat is geen ongeluk. Een generatie te laat is precies op tijd om niets meer te hoeven doen.
Zondag onthult premier Jetten aan de Lloydkade een nationaal monument voor de Molukkers, op de kade waar de schepen in 1951 aanmeerden. Mogelijk biedt hij de excuses aan waar Van Agt om vroeg. Van de eerste generatie zijn er nog maar weinigen om ze in ontvangst te nemen. Het late begrip krijgt dan eindelijk staatsvorm, en dat is op zichzelf goed. Maar een excuus dat het onbegrip netjes in 1951 opbergt, spreekt het heden vrij. Het leert ons bovendien iets verkeerds: dat begrip nabestaandenwerk is, dat het hoort bij wat je doet als het kwaad voorbij is.
Het kwaad is niet voorbij. Het aanmeldcentrum in Ter Apel zit sinds 20 mei boven zijn capaciteit. Sindsdien wordt voor wie er ’s avonds niet meer in past telkens elders een bed gezocht, in een nachtopvang in De Wijk en een hotel in Zwolle. Wie de bus daarheen net mist, brengt de nacht door in een tent op het gras voor de poort. We noemen het tijdelijk, met de kalmte van een land dat weet dat tijdelijk hier een ander woord is voor langer dan een mensenleven.
Wij zullen zondag naar het monument kijken en ontroerd zijn, en dat is het verontrustende. De ontroering is echt en ze kost ons niets, want ze gaat over mensen die we veilig kunnen liefhebben omdat ze ons niet meer tegenspreken. Ondertussen staat er op een voorterrein in Groningen iemand die we vandaag zouden kunnen begrijpen en die we daarom niet zien.
Ook voor hem ligt ergens een begrip klaar. Het is voor later. Voor wanneer hij de bus voorgoed heeft gemist.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant