Verenigd Koninkrijk De Britse politicus Andy Burnham komt terug in het Lagerhuis, na een bijzondere overwinning in Makerfield. Zijn medestanders waarschuwen premier Keir Starmer dat „een leiderschapsstrijd meedogenloos en onaangenaam zou worden”.
Andy Burnham sprak donderdag op verkiezingsdag bij het partijkantoor van Labour in zijn kiesdistrict Makerfield zijn aanhangers toe. Nu hij in het Lagerhuis is gekozen, wil Burnham partijleider en premier Keir Starmer vervangen.
Hoe nu verder? Stap één was voor Labourpoliticus Andy Burnham om terug in het Britse Lagerhuis in te komen. Dat is hem donderdag gelukt. Nu wil hij premier worden, maar zittend premier en Labourleider Keir Starmer is niet van plan hem dat gemakkelijk te maken.
Donderdag was er een tussentijdse verkiezing voor een Lagerhuiszetel in Makerfield, een kiesdistrict dat tussen Liverpool en Manchester in ligt. In alles pakte de uitslag bijzonder uit. De opkomst was bijna 59 procent, veel hoger dan gebruikelijk bij zulke tussentijdse verkiezingen. Er waren zelfs meer Britten komen stemmen dan bij de landelijke verkiezingen in 2024.
En met Burnham als kandidaat won regeringspartij Labour overtuigend. Hij haalde maar liefst 55 procent van de stemmen binnen, terwijl de partij van de zittende macht normaal juist wordt afgestraft. Burnham en Labour hadden dan ook een eigenaardige campagne gevoerd, gericht tegen hun eigen premier. Burnham beloofde verandering te brengen, zowel binnen zijn partij als het landsbestuur. Vote Andy for us, was zijn boodschap. „Dit zou, dit zóú, een keerpunt kunnen zijn”, zei hij na zijn overwinning.
De afgetekende winst levert Andy Burnham nog eens extra aanzien op, omdat het hem lukte de radicaal-rechtse partij Reform UK te verslaan. Hij behaalde meer stemmen dan Reform UK en de nog rechtsere partij Restore Britain bij elkaar opgeteld. En dat terwijl Reform UK bij lokale verkiezingen in mei hier alle andere partijen nog van de kaart veegde. Toen won Reform 24 van de 25 te vergeven zetels in de lokale gemeenteraad. Nu was partijleider Nigel Farage teleurgesteld, zei hij. „Dit had niemand zien aankomen.”
Reform UK en Nigel Farage kregen deze verkiezing voor het eerst concurrentie vanuit rechts. Restore Britain, onder leiding van Rupert Lowe, deed het als nieuwkomer relatief goed en werd met bijna 7 procent van de stemmen de derde partij. Lowes partij is vooral op immigratie gericht en wil inwoners van het Verenigd Koninkrijk die „niet geïntegreerd zijn” het land uit zetten. Restore Britain gaf afgelopen weken ook flink meer geld uit aan advertenties op sociale media dan Reform. Vorig jaar maart werd Lowe uit Reform UK gezet, omdat hij publiekelijk kritiek op Farage had geleverd.
En Labour? Een groot deel van de partij wil Andy Burnham nu als leider, en snel graag. Maar premier Starmer wil daar weinig van weten. Vrijdag herhaalde Starmer dat hij een leiderschapsstrijd geen goed idee vindt, en dat „zoiets het land in chaos zou storten”. Als er toch een strijd komt, gaat hij die aan, zei hij nog maar eens. Starmer is vastbesloten om Labour niet dezelfde kant op te laten gaan als de Conservatieve Partij, die in de laatste jaren dat ze de macht had continu van leider wisselde.
Team-Burnham heeft een machtsovername al min of meer in gang gezet. De vraag is alleen hoe langgerekt en pijnlijk die gaat worden. Premier Starmer probeert alles zo formeel en reglementair mogelijk te houden en zegt dat hij via de officiële weg moet worden uitgedaagd. Dat betekent dat Burnham eerst tientallen handtekeningen van fractiegenoten zou moeten verzamelen en dat er vervolgens partijdebatten en stemmingen moeten komen. Met als zeer waarschijnlijke uitkomst dat Burnham zou winnen.
De komende dagen zijn cruciaal. Maandag komt Burnham naar Londen – dan wordt hij geïnaugureerd in het Lagerhuis en spreekt hij waarschijnlijk ook de premier. En dinsdag komt Starmers kabinet bij elkaar. Daar zitten ook ministers bij die nu de voorkeur aan Burnham zouden geven als leider. Het team van Burnham zou hen gevraagd hebben niet meteen publiekelijk hun steun aan hem uit te spreken en te wachten met opstappen, om een gênante leegloop van het kabinet te voorkomen, zoals bijvoorbeeld gebeurde bij Boris Johnson (Conservatieven) in 2022.
Eén van Burnhams belangrijkste medestanders uit de Labourfractie is Louise Haigh, één van zijn twee campagnestrategen. Ze zei vrijdag tegen nieuwszender Sky News dat ze hoopt dat Starmer „dit weekend de tijd neemt om serieus te reflecteren op dit resultaat”. De premier kan volgens haar het beste zelf een moment kiezen voor zijn aftreden, „omdat een leiderschapsstrijd meedogenloos en onaangenaam zou worden”.