Deal VS-Iran Wat heeft Trump ertoe bewogen om Iran zulke gunstige voorwaarden te gunnen? Democraten en Republikeinen bekritiseren de deal in harde bewoordingen. Intussen hekelen Trump en Vance de „te agressieve” bondgenoot Israël.
De Amerikaanse president Donald Trump krijgt veel kritiek in eigen land vanwege de deal die hij met Iran sloot.
Heeft de zelfverklaarde beste dealmaker ter wereld deze week zijn slechtste deal ooit gesloten? Die vraag resoneert, nu de inkt van het akkoord dat een einde moet maken aan de oorlog tussen de VS en Iran verder opdroogt. Naast opluchting in met name Europa overheerst in Washington vooral kritiek op het veertienpuntenplan dat president Trump woensdag tijdens een bijeenkomst van de G7 ondertekende. Israël wijst het plan zelfs volledig af.
Afgesproken is onder meer dat de scheepvaart in de Straat van Hormuz weer op gang gaat komen, dat de VS sancties op de Iraanse olie-export gaan opheffen en dat Iran zich houdt aan de eerdere belofte om geen kernwapens te verkrijgen of ontwikkelen. Precies die onderdelen vormen de kern van Trumps binnenlandse verkoopverhaal: lagere benzineprijzen, een kernwapenvrij Iran en na vier maanden een einde aan een kostbare oorlog.
Critici wijzen erop dat de Amerikaanse sanctieverlichting onmiddellijk ingaat, terwijl cruciale Iraanse toezeggingen pas in toekomstige onderhandelingen worden vastgelegd. En dat de VS daarmee geen enkele van hun strategische doelen hebben behaald. Daarnaast vrezen tegenstanders van dit akkoord dat Trumps belofte om een miljardenfonds op te richten ervoor gaat zorgen dat Iran zich economisch kan ontwikkelen én kan herbewapenen, waardoor het uiteindelijk als winnaar uit de as van deze oorlog oprijst.
Democraten reageerden furieus op het akkoord. De invloedrijke senator Adam Schiff sprak van een „capitulatie”. Senator Richard Blumenthal noemde het een „schandelijke deal”. En Jeanne Shaheen bestempelde het akkoord als een „catastrofaal slechte uitkomst”.
Verrassender is dat ook Republikeinen zich ongekend hard uitspreken over het resultaat. Senator Tom Cotton, die niet bekendstaat als een criticus van de regering, bekritiseerde het opheffen van Amerikaanse sancties op de Iraanse olie-export, wat het land mogelijk miljarden per maand kan opleveren. „Dat is veel geld”, zei Cotton tegen Fox News. Het Iraanse regime „gaat dit gebruiken om hun drone- en raketvoorraden aan te vullen, om Hamas en Hezbollah te financieren”.
Republikeins senator en havik Ted Cruz, die de oorlog altijd heeft verdedigd, had geen goed woord over voor het fonds van 260 miljard euro dat de VS voor Iran zeggen te gaan oprichten. „De geschiedenis leert dat het geven van miljarden dollars aan Iran een exceptioneel slecht idee is”, zei hij tegen Fox News.
Overal doemt de vergelijking op met de nucleaire deal die de VS en Iran in 2015 sloten onder president Obama. Daarin werd afgesproken dat Iran zijn nucleaire programma zou beperken in ruil voor het verlichten van economische sancties. Een akkoord dat Trump en Vance jarenlang opvoerden als schoolvoorbeeld van mislukte diplomatie, maar waarvan zelfs Trump-aanhangers zich nu afvragen wat het verschil is met dit nieuwe akkoord, en of de president de VS nu niet afscheept met een kat in de zak.
Zoals de Republikeinse senator John Kennedy, die in antwoord op de vraag van Fox News of hij er vertrouwen in heeft dat Iran nu zijn nucleaire ambities gaat opgeven antwoordde: „Tenzij je thuisonderwijs hebt gekregen van iemand die overdag al aan de drank is, heeft niemand er vertrouwen in dat Iran ook maar iets gaat doen.”
Intussen zijn de onderhandelingen tussen de VS en Iran die het veertien punten tellende raamakkoord nader zouden moeten uitwerken op het laatste moment afgeblazen. In het akkoord staat beschreven dat de partijen binnen maximaal zestig dagen tot een definitieve overeenkomst moeten komen. Die gesprekken zouden deze vrijdag beginnen in Zwitserland, maar zijn nu tot nader order uitgesteld. De Amerikaanse vicepresident J.D. Vance zegde de reis af, vanwege „logistieke” redenen.
Minstens zo opmerkelijk is de verschuiving in de Amerikaanse houding ten opzichte van Israël. Vance liet in harde taal weten dat het uit moet zijn met Israëlische kritiek op de deal met Iran. „Donald J. Trump is het enige staatshoofd ter wereld dat op dit moment sympathie heeft voor Israël. In de afgelopen drie maanden is twee derde van de verdedigingswapens die jullie vaderland hebben beschermd, gebouwd door Amerikanen en betaald met Amerikaans belastinggeld. Iedereen in Israël die denkt dat de president van de Verenigde Staten zijn grootste probleem is, moet wakker worden en de realiteit onder ogen zien.”
Met name de extreem-rechtse ministers Itamar Ben-Gvir (Nationale Veiligheid) en Bezalel Smotrich (Financiën), tot voor kort nog grote aanhangers van Trump, zijn zeer kritisch over de overeenkomst. Zo schreef Smotrich op X dat de deal slecht is „voor Israël en voor de hele vrije wereld”.
De kritiek van Vance is opvallend omdat Israël jarenlang amper iets verkeerd kon doen voor de Amerikanen. Opmerkelijk genoeg benadrukte zowel Vance als Trump dat Israël zich wel wat minder agressief mag gedragen. „Je kunt niet zomaar elk nationaal veiligheidsprobleem oplossen door mensen te doden”, zei Vance, die burgerdoden in Beiroet „onacceptabel” noemde.
Trump had woensdag, tijdens een toespraak op de G7-top in het Franse kuuroord Évian-les-Bains, een „klein meningsverschil” met premier Benjamin [Bibi] Netanyahu benoemd. „Ik zei: ‘Je kunt het wel wat rustiger aan doen, Bibi. Je hoeft niet elke keer een gebouw neer te halen als er iemand van Hezbollah binnenkomt.” Een Israëlische aanval op Beiroet van afgelopen zondag had „niet mogen gebeuren”, aldus Trump: het was een reactie op een „heel kleine en betekenisloze” aanval van Hezbollah.
Door Israël als een te agressieve partij neer te zetten, distantieert Trump zich openlijk van het land waarmee hij eind februari nog enthousiast ten strijde trok. Inmiddels is Israël voor hen vooral het land dat de deal kan ondermijnen. Vrijdagmiddag sloot Israël een staakt-het-vuren met Hezbollah, maar dat soort overeenkomsten bleken de afgelopen maanden niet altijd evenveel waard. De onverbrekelijke band tussen de VS en Israël vertoont hoe dan ook serieuze barsten.