Nu de intentieverklaring tussen de VS en Iran getekend is, gaat de Straat van Hormuz mondjesmaat weer open. Lezers vragen zich af wanneer de internationale handel weer op het oude niveau komt. Maar dat kan nog maanden duren.
Volg de laatste ontwikkelingen rond de Iranoorlog in ons liveblog.
Vandaag voeren drie volgeladen Saoedische tankers door de zeestraat, met de eerste grote hoeveelheden olie uit het land sinds het uitbreken van de oorlog. Iran zal de komende twee maanden geen tol heffen, is besloten in de overeenkomst met de VS. Ook heeft Iran toegezegd de zeemijnen uit de vaarweg te verwijderen. Volgens het land wordt het scheepvaartverkeer binnen dertig dagen volledig hervat.
Die belofte van ongeveer vier weken is "in theorie haalbaar", zegt transporteconoom Rico Luman van ING tegen NU.nl. Voor de Iranoorlog uitbrak, gingen er dagelijks zo'n 100 à 130 schepen door de zeestraat. Op dit moment zit dat aantal op ongeveer 20 procent van het normale niveau, blijkt onder meer uit de Hormuz-tracker. Donderdag ging het om 25 schepen, zoals je in de afbeelding hieronder kunt zien. In werkelijkheid ligt het aantal misschien iets hoger omdat enkele schepen onder de radar varen, zegt Luman. Maar over het algemeen kun je wel stellen: "Er vaart niet niks, maar ook niet heel veel."
De komende weken zou de doorvaart langzaam weer op gang moeten komen. Op dit moment liggen er nog zo'n vijfhonderd schepen in de Perzische Golf te wachten tot ze door de zeestraat kunnen. "Die kunnen niet allemaal tegelijk naar buiten", merkt Luman op. Het transportsysteem is "een ragfijn netwerk van schepen", zegt hoogleraar Steven Brakman (internationale economie) van de Rijksuniversiteit Groningen.
Eerst moeten de wachtende, volle schepen door de zeestraat heen. Het kan lang duren voor die eenmaal op plaats van bestemming zijn. En dan moeten er lege schepen weer terug om een nieuwe lading te halen. Maar transporteurs hebben die de afgelopen maanden vaak elders ingezet, waardoor ze niet meteen beschikbaar zijn.
"Je bouwt een olietanker niet zomaar om tot een schip voor speelgoedtransport, maar in dit geval hebben partijen dat soms wel gedaan. Je wil niet dat een schip maandenlang niks ligt te doen", legt Brakman uit. Het gaat kortom een hele tijd duren voor het transportsysteem weer op gang komt. Volgens de algemene prognoses tegen het einde van dit jaar, zegt Brakman, mits geen van de betrokken landen roet in het eten gooit.
En er is nog een obstakel: de flink hogere verzekeringspremies. In het licht van mogelijke aanvallen op schepen die de doorgang wagen of het risico op beschadiging door een zeemijn, zijn de verzekeringstarieven zeker dertig keer hoger dan normaal. Het kost nu, per doorgang, 5 procent van de waarde van een schip om het te verzekeren. Grotere tankers met bijvoorbeeld een waarde van 100 miljoen dollar moeten maar liefst 5 miljoen dollar betalen. Doorvaart wordt dan een kostbare afweging.
De huidige situatie is verder "heel fragiel", zegt Luman. Mogelijke aanvallen van Israël kunnen ervoor zorgen dat het wankele akkoord sneuvelt. "Die zorg leeft bij bedrijven", ziet de sectoreconoom. "Ze zullen eerst wachten op meer garanties voor veiligheid voor ze het transport hervatten."
Die beslissing hangt ook af van Irans belofte om de zeestraat mijnvrij te maken. Het land is gebaat bij controle over de zeestraat en zal de grip dus mogelijk willen behouden. Ook naleving van "de andere kant" speelt een rol. Zou bijvoorbeeld Israël tegen het akkoord in aanvallen, dan is ook Iran minder snel geneigd om de mijnen volgens afspraak op te ruimen.
Bovendien hangt veel af van het succes van de vredesonderhandelingen die de komende zestig dagen plaatsvinden. De gesprekken tussen de VS en Iran zouden vandaag in Zwitserland beginnen, maar gisteravond bleek ineens dat die werden afgeblazen. Het is de vraag hoe dat de komende weken gaat. In de intentieverklaring die afgelopen week werd ondertekend, staat bovendien nog niets over het wel of geen tol heffen door Iran.
Mocht Iran betalingen gaan eisen bij doorvaart van de zeestraat, dan kan dat precedentwerking hebben. "Er zijn meerdere nauwe zeestraten waar je tol zou kunnen heffen", zegt Luman. Zo kondigde de president van Indonesië in april aan mogelijk óók tol te gaan heffen bij de Straat van Malakka, naast de Straat van Hormuz een van de drukste scheepvaartroutes ter wereld. Luman: "Tol heffen is in strijd met het internationaal zeerecht. Daarbij is vrije doorgang een belangrijk beginsel." Maar het is niet zeker of Iran zich daar ook wat van aantrekt.
Source: Nu.nl economisch