De Oostenrijkse bondskanselier, Christian Stocker, zei deze week dat hij het een goed idee zou vinden als de Europeanen vredesonderhandelingen gaan voeren met president Poetin om de oorlog in Oekraïne te beëindigen. De kabinetschef van de Europese president António Costa heeft afgelopen weken contact gehad met iemand in Poetins entourage. „Helemaal mee eens,” zei Stocker, lid van de conservatieve volkspartij in Oostenrijk, in de Financial Times. „Oorlogen eindigen niet met wapens maar met succesvolle diplomatie. En voor succesvolle diplomatie heb je gesprekken nodig en onderhandelingen, en die kanalen moeten eerst geopend worden.”
Dit mag allemaal mooi en verstandig klinken, maar tegelijkertijd doemt hier een levensgroot probleem op: er is in Europa nul consensus over de vorm en het doel van zulke onderhandelingen. Europa dat als honest broker twee partijen dichterbij elkaar brengt, dat gaat niet: Europeanen staan aan Oekraïense kant. En als partij onderhandelen, gebeurt dat dan met Oekraïne, namens Oekraïne? En wie voert het woord? Iedereen wil wat anders. Het volgende struikelblok is de inhoud. Oostenrijk wil de „Russische beer” niet, zoals de zegswijze wil, te hard op de staart trappen, omdat hij dan nog gevaarlijker wordt. Ook Ierland, Hongarije en anderen zitten op die lijn. Maar de Baltische staten of Polen denken daar anders over. Op de Europese top, donderdag, uitten ook Frankrijk en Duitsland scherpe kritiek op het back channel dat Costa met Moskou had laten opzetten.
Daarom moet Europa niet met Poetin onderhandelen: omdat het intern verdeeld is over zo ongeveer alles. Eén tegenzet vanuit het Kremlin, en de 27 lidstaten fladderen weer luid kakelend door het kippenhok. Poetin zou ze genadeloos tegen elkaar uitspelen. Oekraïne heeft daar niets aan. Zoals Sun Tzu zei: „Als je jezelf noch je tegenstander kent, verlies je elk gevecht.”
Niet onderhandelen dus. Maar praten met Poetin kan wel, om zicht te krijgen op wat de man wil en om het enige aan het Kremlin over te brengen waar Europeanen het goddank wèl over eens zijn: dat ze pal achter Oekraïne staan met wapenleveranties en financiële en politieke steun en dat ze vastbesloten zijn om dat land niet te laten verliezen. Hier heeft Oekraïne wèl iets aan. Het maakt de prijs voor Poetin om met zijn desastreuze oorlog door te gaan hoger en kan hem misschien tot concessies dwingen. Hoe meer Poetin beseft dat Europa als een blok achter Oekraïne staat, hoe beter. Dan begrijpt hij dat hij niet over het hoofd van president Zelensky moet onderhandelen, maar met Zelensky zelf. En dat Zelensky de enige is die beslist wat acceptabel is voor zijn land en wat niet. Laat Costa’s kabinetschef, of iemand anders, Poetin maar vertellen dat de 27 standvastig zijn in hun steun voor Zelensky omdat hun eigen veiligheid ervan afhangt – nu de Amerikaanse veiligheidsgarantie verdampt, is Oekraïne de Europese veiligheidsgarantie. Dit sterkt de Oekraïense onderhandelingspositie.
Door discreet wat lijntjes met Moskou open te houden, kunnen Europeanen ook signalen oppikken van veranderende Russische standpunten. Ook dat is nuttig. Poetin schijnt wat soepeler te worden over territoriale concessies. En als de NAVO een papieren tijger is, waarom zou Poetin dan tegen een Oekraïens lidmaatschap blijven? Allemaal stukken van een puzzel die steeds van vorm verandert. Dat geldt ook aan Europese kant, trouwens: in 2027 zijn er verkiezingen in Spanje, Frankrijk, Polen en Italië. Dat kan de kaarten in de Europese politiek opnieuw schudden. Nog een reden waarom Europa geen goede onderhandelaar kan zijn en niet te hoog van de toren moet blazen.
Sommigen vinden dat Europa, nu president Trump „klaar” lijkt met Iran en weer aandacht heeft voor Rusland en Oekraïne, een plek aan tafel moet hebben. Een heel slecht idee. Het enige wat Trump doet, is winstpercentages van Oekraïense bedrijven en mijnen opeisen voor zichzelf en de kliek om hem heen. Pure extractie. Dit leidt tot corruptie, niet tot duurzame vrede.
Ook hiervoor geldt: hoe minder de Europeanen zich ermee inlaten, hoe beter het is.