Komende week voeren de vakbonden actie tegen de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Maar is die actie wel nodig nu het kabinet alle voornemens wil herzien of zelfs helemaal afblaast? ‘Ja’, zegt de kersverse FNV-voorzitter Hans Spekman.
zijn economieredacteuren.
Komende week voeren de vakbonden actie tegen de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Maar is die actie wel nodig nu het kabinet alle voornemens wil herzien of zelfs helemaal afblaast? ‘Ja’, zegt de kersverse FNV-voorzitter Hans Spekman.
zijn economieredacteuren.
Het huis van Hans Spekman, een tamelijk volle rijtjeswoning in de Utrechtse wijk Zuilen, houdt het midden tussen een familiemuseum en een monument voor de sociaaldemocratische strijd.
Het was geen opzet om het interview in die setting te houden, bezweert Spekman (60). ‘Meer luiigheid van mijzelf, het kwam beter uit.’ Maar het biedt hem als bezielde conservator wel de kans zo nu en dan de aandacht te vestigen op wat pronkstukken.
Aan deze krappe ronde eettafel, wijst hij bijvoorbeeld, werden in zijn ouderlijk huis vurige discussies gevoerd over de verzorgingsstaat. En daar in de kast, het bord waarmee moeder Spekman de was deed; geld voor een wasmachine was er niet. Op het plankje ernaast, weggestopt in een koker, de breinaalden waarmee ze vroeger zijn kleding maakte. ‘Het getik van de breipennen op elkaar vond ik zo gezellig.’ En nee, het zijn niet dezelfde breinaalden als waarmee zijn geëmancipeerde grootouders vroeger hun kindertal beperkten tot twee stuks.
‘En dit vaandel’, wijst hij naar de muur, ‘was nog van mijn opa voor de oprichting van de SDAP in Zevenhuizen in 1911.’
Voor Spekman, die dit voorjaar aantrad als voorzitter van de FNV, zijn zijn familiegeschiedenis en de rode strijd één verhaal. Zijn opa en vader waren ‘rood tot na de dood’.
Hij was zelf vijf jaar lang wethouder, zes jaar lang Kamerlid en vervolgens vijf jaar lang voorzitter van de PvdA tot hij zich na de verkiezingsnederlaag in 2017 (de sociaaldemocraten verloren 29 zetels) terugtrok uit de politiek. Komende week zal Spekman, na tien jaar in de relatieve luwte als directeur van het Jeugdeducatiefonds, weer volop in de schijnwerpers staan. Als gezicht van ’s lands grootste vakbond gaat hij voorop in de ‘zichtbaarheidsacties’ tegen het kabinet-Jetten – met op woensdagochtend een landelijke ov-staking.
Aanleiding zijn de bezuinigingen die het kabinet wil doorvoeren op de sociale zekerheid om 6,5 miljard euro vrij te maken voor Defensie. Daartoe stond in het regeerakkoord dat de AOW-leeftijd sneller zou meestijgen met de levensverwachting, dat de duur en opbouw van de werkloosheidsuitkering (WW) zou worden gehalveerd en dat de maximale hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA) met 20 procent moest worden verlaagd.
Maar die plannen zijn inmiddels, onder druk van de bonden, terug naar de tekentafel verwezen. Minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken (D66) heeft zijn knopen geteld: werknemers én werkgevers zijn ertegen en in de Tweede Kamer staat de minderheidscoalitie alleen. De versnelde stijging van de AOW-leeftijd is geheel van tafel en over alternatieven voor de bezuinigingen op de WIA en WW valt te praten, heeft Vijlbrief laten weten. Hij heeft de bonden en werkgevers nu opgeroepen om met voorstellen te komen voor ‘een nieuw sociaal akkoord’.
Zijn die acties volgende week niet een beetje gek nu al die plannen zijn geschrapt? Wat staat er nog op het spel?
‘Voor mij staat iets op het spel wat ik al als jochie zittend aan deze tafel met de paplepel ingegoten heb gekregen: het belang van de verzorgingsstaat. Zodat je, als je door pech of wat voor omstandigheden dan ook de pisang bent, niet direct door de bodem zakt. De afbraak daarvan is wat er nu gebeurt.’
Gedurende het gesprek zal Spekman strooien met gedetailleerde praktijkvoorbeelden van mensen die ‘de pisang zijn’. Van zijn arbeidsongeschikt geraakte vriend, een zzp’er uit de bouw die leukemie kreeg en noodgedwongen midden in de financiële crisis zijn huis in Leidsche Rijn moest verkopen tot verpleegkundige Geertje de Baat uit Hoeksche Waard die ‘nu helemaal vastloopt in haar behoefte goede zorg te bieden aan mensen’.
‘Ik dacht dat we dat tijdperk achter ons hadden gelaten’, zegt de zestiger. ‘Van dat hyperliberale denken dat mensen vooral beter hun best gaan doen als ze maar geen recht hebben op een vangnet. Maar dat tijdperk is weer keihard terug – VVD’er Ingrid Michon-Derkzen zei het onlangs in een debat met de Kamer – en dát wil ik verslaan.’
Op de website van de FNV staat dat de acties gaan over wat het kabinet met de WW en WIA van plan is. Maar eigenlijk gaan ze dus over het feit dat het kabinet überhaupt het lef heeft om bezuinigingen op de sociale zekerheid voor te stellen?
‘Wij willen natuurlijk voorlichten wat de maatregelen zouden betekenen. Veel mensen weten dat niet. Want veel mensen die nog gezond zijn of een baan hebben denken: het zal mijn tijd wel duren, ik heb het prima.’
Is dat geen bangmakerij als die plannen al van tafel zijn?
‘Nee, ze zijn niet van tafel. Het kabinet heeft over de verhoging van de AOW-leeftijd gezegd: we gaan daar geen wet van maken, maar die bezuiniging ronkt nog steeds op de begroting. En minister van Financiën Eelco Heine zegt ook: die 6,5 miljard euro moet uit de begroting van Sociale Zaken komen. Dan zijn er niet zo heel veel keuzes. Of je moet de bijstand verlagen, de AOW fiscaliseren of bezuinigen op de kinderopvang.
‘En ik vind het ook zo vals dat het kabinet stelt dat er een groot probleem is bij de WW en de WIA. Dat is niet zo. Slechts 2,1 procent van het bruto binnenlands product geven we op dit moment uit aan de arbeidsongeschiktheid, wat een laagterecord is. Dus daar stel ik me tegen teweer. Want dat is stemmingmakerij, onder het mom van ‘we moeten toch een argumentatie vinden om de sociale zekerheid af te breken’.’
De situatie moet u bekend voorkomen. Toen u voorzitter was van de PvdA was er ook geld nodig, destijds vanwege de financiële crisis. U bent toen meegegaan met het verkorten van de werkloosheidsuitkering van 38 naar 24 maanden, en ook de AOW-leeftijd werd versneld verhoogd.
‘Niemand kan mij verbieden dat ik enig lerend vermogen toon. Ik had toen twijfels over die bezuiniging op de WW, maar die waren niet zo sterk als ze ondertussen zijn. De laatste jaren bij het Jeugdeducatiefonds ben ik nog scherper gaan zien dat sociale zekerheid er niet alleen is voor de mensen die er al gebruik van maken. Het is een heel belangrijke zekerheid voor mensen die vrezen dat ze het ooit nodig gaan hebben.
‘Daarbij is de situatie in Europa nu heel anders. Tijdens de financiële crisis vonden we dat Zuid-Europese landen hun begroting op orde moesten brengen en dus dat we zelf roomser dan de paus moesten zijn. Maar nu zijn er heel veel landen die extra defensie-uitgaven buiten het begrotingskader hebben gezet. Dat mag van Europa en daar zijn wij ook voor.
‘Maar wat is hier tijdens de formatie gebeurd? D66 en CDA waren eerst aan het vrijen, toen kwam de VVD erbij en veranderde de vrijage. Die eiste dat alles binnen de begrotingsregels van Europa zou blijven, de hypotheekrenteaftrek mocht niet worden afgebouwd en er mocht niet worden samengewerkt met Pro. Zo hebben ze alles klemgezet.’
Maar als je de defensie-uitgaven niet inbegroot, betekent dat een rekening voor de volgende generaties. Dat is toch ook niet heel solidair.
‘Dat doen heel veel landen. En laten we wel wezen: het verder afbreken van de sociale zekerheid is pas onsolidair voor de volgende generaties.’
De minister zou graag zien dat u samen met werkgevers en het kabinet een nieuw sociaal akkoord sluit. Heeft u eigenlijk een gedeelde probleemstelling over wat zo’n akkoord moet oplossen?
‘We zijn het eens dat er verbeteringen nodig zijn bij de WIA. Er is een tekort aan keuringsartsen. En mensen die erin zitten, worden onvoldoende geholpen om eruit te komen. Maar dat betekent wat ons betreft eerder dat er geld bij moet dan dat er moet worden bezuinigd; dat is ook een aanbeveling geweest van de Sociaal-Economische Raad. Ook daar heb ik in het verleden een harde les geleerd met de jeugdzorg onder Rutte II, waarbij we tegelijkertijd bezuinigden en hervormden. Daar komen ongelukken van.
‘Een gedeelde probleemstelling met de werkgevers is ook dat we vinden dat onze economie sterk moet zijn, ook overmorgen. Het gaat om het verdienvermogen van Nederland. Het kabinet schaart daar iets onder wat oneigenlijk is: het wil het versterken door de kosten van de sociale zekerheid omlaag te brengen en zo de rechten van werkenden kleiner te maken. Dat is de enige knop die ze lijken te snappen.’
Bij werkgeverskoepel VNO-NCW is ook net een nieuwe voorzitter aangetreden, projectontwikkelaar Coen van Oostrom. U heeft samen een biertje gedronken. Bent u nog met hem in gesprek over dat verdienvermogen van de toekomst?
‘Zeker. Ik heb hetzelfde romantische idee als wat ik ooit als wethouder in Utrecht had toen ik samenwerkte met Jan van Zanen, ook van de VVD overigens, die voor het economisch profiel van de stad moest zorgen. Als een bedrijf zich vestigde in Papendorp, ging bij mij de vlag uit. Want ik wist: dat bedrijf levert onroerendezaakbelasting op en dan heb ik weer geld om de daklozen een extra voorziening te geven.
‘We zijn het er dus over eens dat de Nederlandse economie sterk moet blijven, ook om de verzorgingsstaat te behouden. Die economie verandert door nieuwe technieken; sommige banen vallen weg, er komen nieuwe bij. Dat is altijd zo gegaan en daar zijn wij niet tegen. Maar daar horen ook steeds goede afspraken bij over werknemersrechten, want met elke nieuwe techniek komt de ‘zeggenschap over het eigen werk’ opnieuw onder druk te staan.
‘De vraag hoe je aan de ene kant nieuwe technieken toelaat, maar wel zeggenschap en autonomie houdt voor professionals, dat is een belangrijk onderwerp.’
Zijn dit dan geen onderwerpen waarover u met het kabinet een sociaal akkoord zou kunnen sluiten?
‘Niet zolang die bezuiniging van 6,5 miljard euro op de begroting staat.’
Is dit kabinet in zekere zin een blessing in disguise voor de vakbeweging, een fijne aanleiding om zich weer te laten gelden?
‘Dat zeggen sommigen in het kabinet, die spinnen het alsof de vakbond gewoon graag wil staken. Maar dat vind ik vals. Als ze morgen zwart op wit zetten dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid niet doorgaan, komen er ook geen stakingen.’
Toch is dat wel begrijpelijk. De FNV heeft een jaar van zeer heftige interne strijd achter de rug, met als resultaat onder meer dat er een nieuw bestuur is gekomen. Door nu het gevecht met de politiek aan te gaan, leidt u de aandacht af van de onrust in eigen huis.
‘Strijd is voor de vakbond natuurlijk nooit slecht. Maar dat is iets anders dan dat het een doel op zich is. Al die mensen op het spoor leveren salaris en pensioenpremie in als ze staken. Dat doen ze echt niet omdat het goed is voor de FNV. Ze doen dat omdat zij mensen om zich heen zien omvallen.’
Die interne strijd bij de FNV ging deels over wie het binnen de bond nu voor het zeggen had. Maar achter het machtsspel gingen ook diepe inhoudelijke meningsverschillen schuil. Met aan de ene kant veelal jonge hoogopgeleide vakbondsleden en -medewerkers die vinden dat de bond onderdeel uitmaakt van een brede linkse beweging, en zich dus breed moet uitspreken, zoals tegen klimaatverandering en het Israëlische geweld in Gaza. En aan de andere kant leden die willen dat de bond puur is gericht op betere werkomstandigheden en een zo hoog mogelijk loon en pensioen.
Door de acties gaat het nu niet over dat soort tegenstellingen, maar zijn die inmiddels overbrugd?
‘We hebben een congres gehad met iets meer dan zeshonderd mensen en daar zijn we met veel intern debat en compromissen op een meerjarenbeleidsplan uitgekomen. De steun die ik daarvoor proef bij leden, collega-bestuursleden en de werkorganisatie is echt heel groot.’
Gaat de FNV onder die koers weer meelopen in een volgende Rode Lijn-demonstratie tegen de oorlog in Gaza? En is de vakbond op de klimaattop weer sterk vertegenwoordigd?
‘Zo gedetailleerd is het meerjarenplan niet, maar ik ben daar niet op tegen. We hebben negenhonderdduizend leden, dus we zijn een brede beweging waarbinnen verschillende meningen bestaan.
‘Er waren op het congres bijvoorbeeld ook felle discussies over geld uitgeven aan defensie. Er zijn heethoofden die daar zwaar op tegen zijn – wat ik snap, want ik heb zelf ook vervangende dienstplicht gedaan omdat ik nog geen vlieg kan doodslaan – maar we hebben bij de bond ook defensiepersoneel en marechaussee. Dus wij hebben op het congres gezegd dat we de investeringen in defensie snappen.
‘De kunst binnen een grote vereniging is dat je, als je de meerderheid hebt, nog steeds ook naar de stemmen van de minderheid blijft luisteren. En dat is wat ik ga proberen. Maar dominant is de strijd voor bestaanszekerheid.’
Niet alleen de FNV heeft met Hans Spekman een nieuwe voorzitter. Het hele maatschappelijk middenveld is dit voorjaar vernieuwd. Dit zijn de nieuwe hoofdpersonen.
Op de Dag van de Arbeid is Coen van Oostrom begonnen als opvolger van Ingrid Thijssen bij werkgeverskoepel VNO-NCW. De zoon van een fruitteler kocht al tijdens zijn studie met een lening van zijn ouders een eerste huisje om te verhuren. Bij zijn afstuderen had hij er dertig en was hij miljonair. Hij ging door in het vastgoed en bouwde zijn eigen onderneming OVG uit tot een van de grootste ontwikkelaars van Nederland met projecten in de hele wereld. Mede dankzij zijn jaarlijkse bezoek aan het World Economic Forum in Davos heeft hij een indrukwekkend internationaal netwerk. Zijn zorgen over het ondernemersklimaat in Nederland zijn zijn belangrijkste drijfveer om de leiding van zijn bedrijf te verruilen voor een van de sleutelposities in de Nederlandse polder.
De oud-directeur van boerenorganisatie LTO volgde in april Piet Fortuin (67) op als voorzitter van vakbond CNV (zo’n tweehonderdduizend leden). De Limburger werd al op zijn 18de actief in de politiek van zijn woonplaats Ittervoort (‘een gemeente met meer dieren dan mensen’), was vicevoorzitter van het CDJA en vertolkte sinds 2019 het boerengeluid in de polder. Volgens hem is het contrast tussen het CNV en de LTO niet zo groot. ‘Ze vertegenwoordigen allebei de kleyne luyden. Want of je nou boer bent op het platteland of verpleegkundige in Drenthe, daarin zit niet zoveel verschil.’
Op 1 juli treedt Marijke Vuik in de voetsporen van MKB-Nederland-voorman Jacco Vonhof. De veertiger stond de afgelopen drie jaar aan het roer van branchevereniging Koninklijke Horeca Nederland. Die branche kent ze als geen ander: al tijdens haar studententijd in Delft opende Vuik, destijds 22, haar eerste biercafé. Ook was ze enkele jaren actief voor D66 in de Delftse gemeenteraad.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant