Het is een dramatische en unieke situatie in het Groningse Meerstad: een vijftienjarig meisje dat verdacht wordt van de dubbele moord op haar ouders. Het roept de vraag op hoe het nu strafrechtelijk verder moet.
Het onderzoek naar het drama is nog in volle gang. Terughoudendheid is daarom vanzelfsprekend als het gaat om de schuldvraag. Toch is het belangrijk om te schetsen hoe er wordt omgegaan met een minderjarige verdachte, juist omdat er belangrijke verschillen zijn met het volwassenenstrafrecht.
We weten dat de politie in de nacht van woensdag 17 juni op donderdag 18 juni een melding kreeg dat er iets was gebeurd aan de Meerhoven in Meerstad. In een huis werden de lichamen van een 53-jarig stel gevonden. De politie vermoedt dat hun vijftienjarige dochter verantwoordelijk is voor hun dood. Ze is aangehouden.
Een dag later is ze voorgeleid en besloot een rechter dat ze twee weken langer blijft vastzitten. Bij zo'n voorgeleiding is ook de Raad voor de Kinderbescherming aanwezig. Die geeft na een gesprek met de verdachte advies of de persoon in kwestie langer moet blijven vastzitten of onder voorwaarden in vrijheid kan worden gesteld. De ernst van deze zaak laat weinig ruimte om iets anders te doen dan het voorarrest te verlengen.
Voor minderjarige meisjes zijn er speciale groepen in twee jeugdgevangenissen in Nederland: in Nijmegen en Sassenheim. Daar kunnen ze worden geplaatst. Het is vergelijkbaar met een normale gevangenis, maar de afdelingen zelf hebben een open karakter. Jongeren mogen overdag hun kamer uit om met andere jongeren in een gemeenschappelijke ruimte te verblijven en bijvoorbeeld onderwijs te volgen.
Na twee weken wordt opnieuw gekeken of het meisje langer moet blijven vastzitten, met een maximum van negentig dagen. Ondertussen zal ze psychisch worden onderzocht. Dit gebeurt in het Forca, dat speciaal voor jongeren is en te vergelijken valt met het Pieter Baan Centrum (PBC).
Gezien de ernst van de verdenking en de omstandigheden waarin dit is gebeurd, gaat waarschijnlijk zowel een psycholoog als een psychiater een rapport over haar opmaken. De resultaten hiervan bepalen of het meisje bij een schuldigverklaring ook een PIJ-maatregel opgelegd kan krijgen. Een PIJ-maatregel wordt ook wel jeugd-tbs genoemd.
In tegenstelling tot rechtszaken tegen volwassenen vinden zaken tegen minderjarigen in de regel achter gesloten deuren plaats. Het beschermen van de privacy van een minderjarige verdachte moet ervoor zorgen dat de kans op een 'normale' toekomst wordt vergroot.
Hierop kan een uitzondering worden gemaakt, legt Yannick van den Brink uit. Hij is hoogleraar straf- en strafprocesrecht aan de Vrije Universiteit van Amsterdam en gespecialiseerd in het jeugdstrafrecht. "De rechtbank kan bepalen de zitting toch met open deuren te behandelen als het maatschappelijke belang van openbaarheid zwaarder weegt dan het beschermen van de privacy van de minderjarige", zegt Van den Brink.
"Als tussenweg kan de rechtbank ervoor kiezen de zitting wel gesloten te houden, maar bijvoorbeeld enkele journalisten bijzondere toegang te verlenen." Hierbij kunnen afspraken worden gemaakt om in de berichtgeving terughoudend om te gaan met de details.
Dat geldt ook voor de woordvoering door het Openbaar Ministerie (OM). Intern zal worden geworsteld met wat naar buiten kan worden gebracht. Het belang van de jeugdige verdachte staat tegenover het maatschappelijke belang.
Bij volwassenen ligt meer de nadruk op vergelding voor het misdrijf dat ze hebben gepleegd. Bij minderjarigen is het veel belangrijker om te voorkomen dat ze nogmaals in de fout gaan.
Dat is ook terug te zien in de straf. Ook voor een dubbele moord geldt voor een vijftienjarige een maximale straf van één jaar jeugddetentie. "Dat heeft alles te maken met de hersenontwikkeling van jongeren", zegt Van den Brink.
"Hersenonderzoek laat zien dat jongeren op die leeftijd veel impulsiever handelen en nog niet goed in staat zijn om de consequenties van hun handelen te overzien. Dit doet niets af aan de ernst van het misdrijf, maar wel aan de mate waarin dit zo'n jong iemand strafrechtelijk is aan te rekenen."
Er is dan ook geen uitzondering voor iemand van vijftien jaar. Bij een zestienjarige kan alsnog het volwassenenstrafrecht worden toegepast. Dat is in de zaak van de dubbele moord in Meerstad uitgesloten.
"Ook als het om een minderjarige verdachte gaat, is het bij ernstige strafzaken belangrijk dat de samenleving wordt beschermd", stelt Van den Brink. Hiervoor bestaat de eerdergenoemde PIJ-maatregel.
De jongere wordt dan intensief behandeld in de inrichting waar hij of zij de jeugddetentie uitzit. Als die maatregel wordt opgelegd, is dat in eerste instantie voor de duur van drie jaar. Dit kan tot een maximum van zeven jaar worden verlengd.
Als een persoon dan nog niet is uitbehandeld, kan een PIJ-maatregel worden omgezet naar tbs voor volwassenen. Het komt niet vaak voor, maar het gebeurde bij onder anderen Angelo S., die in 2017 de toen veertienjarige Savannah ombracht.
Als een PIJ-maatregel wordt omgezet in tbs, kan dat in theorie betekenen dat een jongere de rest van zijn leven blijft vastzitten in een tbs-kliniek.
Source: Nu.nl algemeen