De nieuwe meerjarenbegroting van de EU zorgt voor verdeeldheid. Twee kampen, betalers en ontvangers, staan lijnrecht tegenover elkaar in de onderhandelingen over het beoogde budget van 1.800 miljard.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
‘Wij zijn niet de pinautomaat van de EU.’ Duidelijker kon de Oostenrijkse kanselier Christian Stocker de positie van de nettobetalers aan de EU, waaronder Nederland en Duitsland, niet verwoorden. Het debat vrijdag tussen de regeringsleiders over de nieuwe Europese meerjarenbegroting (2028-2034) heeft de partijen geen millimeter dichter bij elkaar gebracht.
‘Het is de kwadratuur van de cirkel’, zei een EU-diplomaat. Wil de EU serieus werk maken van een sterkere economie en defensie (de wens van iedereen) en tegelijk haar boeren en armere regio’s blijven subsidiëren (de wens van netto-ontvangers), dan is er meer geld nodig.
De Europese Commissie stelde daarom een budget van bijna 1.800 miljard euro voor (2.000 miljard euro als de inflatie wordt meegerekend). Maar omdat alle landen krap bij kas zitten, is daar weinig tot niets te halen. Negen lidstaten zitten al in de strafprocedure vanwege ontspoorde overheidsfinanciën.
Een hard gevecht tussen de leiders, met verbale ‘bloedspetters tegen de muur’, is de komende maanden onvermijdelijk. In een poging een complete clash te voorkomen en de onderhandelingen te bespoedigen, zoekt Brussel naarstig naar extra inkomstenbronnen om de EU-begroting te financieren. Ofwel: de introductie van nieuwe Europese belastingen.
Tot nog toe wordt de EU vooral gefinancierd via een directe bijdrage van de lidstaten naar rato van de omvang van hun bruto binnenlands product. Deze afdracht is goed voor circa 65 procent van het EU-budget. Verder wordt een klein deel van de nationale btw-inkomsten aan de EU doorgegeven (16 procent van het budget), alsook een deel van de douaneheffingen (14 procent van het EU-budget).
Om de nieuwe meerjarenbegroting te bekostigen zonder al te veel extra pijn voor de hoofdsteden, introduceerde de Commissie vier nieuwe inkomstenbronnen. De omvangrijkste is een heffing op elektronisch afval (oude elektrische apparaten), wat 15 miljard euro per jaar kan opleveren. De tweede in omvang is een extra accijns op tabak, goed voor 11,2 miljard euro per jaar. Een nieuwe heffing voor grotere bedrijven levert 6,8 miljard euro op.
Daarnaast wil de Commissie een deel van de inkomsten afromen die lidstaten nu krijgen uit de verkoop van CO2-uitstootrechten. De geraamde opbrengst daarvan is jaarlijks 9,6 miljard euro. De koolstofheffing voor buitenlandse bedrijven brengt 1,4 miljard euro per jaar in de EU-kas. Samen met een hogere afdracht van de douaneheffing (14,3 miljard euro) levert dit alles bij elkaar 58 miljard euro op, bijna een kwart van de jaarlijkse begroting.
Het Europees Parlement kwam met nog eens drie nieuwe belastingen. Niet verbazingwekkend: de parlementariërs willen een 10 procent hoger budget dan de Commissie voorstelde. Het parlement vindt dat geld bij een belasting op techbedrijven (digitaks), op onlinegokken en op de handel in cryptomunten. In een vertrouwelijke analyse raamt de Commissie de opbrengst van deze taksen op zo’n 11 miljard euro per jaar.
Op papier kunnen de nieuwe inkomstenbronnen een stevige bijdrage leveren aan het EU-budget en zo de druk op nationale schatkisten verlichten. In de praktijk zal de opbrengst een stuk kariger uitvallen.
De lidstaten zijn verdeeld over de nieuwe belastingen, die pakken namelijk voor sommige landen voordeliger uit dan voor andere. Nederland zou per jaar 900 miljoen euro minder aan de EU betalen als een deel van het budget niet langer op basis van het bruto nationaal product wordt gefinancierd maar uit de nieuwe belastingen.
Soms stuit een belasting bij lidstaten op meer principiële bezwaren, zoals de voorgestelde heffing op grote bedrijven. Die extra aanpak komt de concurrentiekracht van de EU niet direct ten goede. Berlijn en Den Haag voelen er dan ook niets voor.
Niet onbelangrijk in de komende onderhandelingen: belastingen vergen de instemming van alle lidstaten. Die unanimiteit is bij fiscale kwesties in de EU doorgaans ver te zoeken.
De zuidelijke EU-landen hebben nog twee ideeën om de EU-kas te spekken zonder de nationale schatkist hard te raken. Het eerste is gezamenlijke Europese leningen, de eurobonds waar Berlijn en Den Haag allergisch voor zijn.
Een andere optie is om de leningen van het coronaherstelfonds niet nu af te betalen, maar te financieren met nieuwe leningen. Dit stuit op weerstand in Duitsland en Nederland en levert ook niet zo veel op: maximaal 10 miljard euro per jaar.
Premier Rob Jetten toonde zich vrijdag onverzettelijk. De ‘enorme explosie’ van het budget die de Commissie voorstaat is voor hem ‘onacceptabel’. In oktober buigen de leiders zich opnieuw over de begrotingskwestie, op basis van een bijgesteld voorstel. In november volgt naar verwachting een extra EU-top (het ‘bloedbad’), waarna in december tijdens een marathonsessie de begroting beklonken kan worden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant