Donald Trump claimt de overwinning op Iran in elke microfoon die hij tegenkomt. Maar het kost experts de grootste moeite om de deal in Amerikaans voordeel uit te leggen. ‘Het is op z’n best de uitrit van een weg die ze nooit hadden moeten inslaan.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
‘Het ergste wat je kunt doen bij een deal, is wanhopig overkomen om hem rond te krijgen.’ Dit advies uit zijn boek The Art of the Deal sneerde toenmalig presidentskandidaat Donald Trump in 2015 op Twitter naar zijn Democratische voorganger Barack Obama, die zich inspande voor de nucleaire deal met Iran die op 14 juli van dat jaar tot stand kwam.
Elf jaar later heeft Trump zelf een deal gesloten met Iran, of nou ja, een ‘memorandum van overeenstemming’, dat binnen zestig dagen door beide partijen moet worden uitgewerkt tot een definitief verdrag. Daarbij heeft het er alle schijn van dat de Amerikaanse president het advies van zijn jongere zelf aan zijn laars heeft gelapt, zo wanhopig als hij op zoek is naar de uitgang in een oorlog waar hij de Verenigde Staten, aangemoedigd door Israël, eind februari in had gestort.
Trump claimt de overwinning in elke microfoon die hij tegenkomt. Maar het kost experts de grootste moeite om het donderdag ondertekende veertienpuntenplan op de een of andere manier in Amerikaans voordeel uit te leggen. Omdat de verlichting van de economische sancties, de vaagheid over kernwapens en de afspraken over de Straat van Hormuz allemaal ten goede lijken te komen aan Iran. En omdat Israël onverstoorbaar voortbombardeert in Libanon, waardoor de schroeven onder het toch al voorlopige akkoord alweer wat losser zijn gedraaid.
‘Het is op z’n best de uitrit van een weg die ze nooit hadden moeten inslaan’, zei Richard Attwood van de International Crisis Group in een podcast over de overeenkomst. In het tijdschrift Foreign Policy noemen strategen Ian Bremmer en Firas Maksad dit plan ‘Trumps ingrijpendste fout’ op het vlak van de buitenlandse politiek. Ze voorzien dat de overeenkomst uiteindelijk zal leiden tot een nog gefragmenteerder en explosiever Midden-Oosten, waar niemand de VS nog vertrouwt en iedereen zich in strategisch en militair opzicht aan de Amerikanen zal willen ontworstelen, net als in Europa nu al gebeurt.
Ook landen als de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Marokko, die in 2020 nog aan Trumps hand de Abraham-akkoorden ondertekenden om de verhouding met Israël te normaliseren, hebben nu gemerkt dat de Amerikaanse president niet de minste verantwoordelijkheid voelt om de door hem gemaakte rommel in hun achtertuin op te ruimen.
Dat kan op termijn tot gevolg hebben dat de VS hun greep op de economisch zo belangrijke regio zullen kwijtraken aan supermacht China en aan (militair) ambitieuze middelgrote machten als Pakistan en India; eerder deze week sloot de Israëlische premier Benjamin Netanyahu nog een wapendeal met zijn Indiase ambtsgenoot Narendra Modi.
Versailles, waar Trump het vredesplan elektronisch ondertekende, is sinds 1919 (toen daar het einde van de Eerste Wereldoorlog werd geformaliseerd) een verraderlijke plaats voor het sluiten van welke overeenkomst dan ook. Maar het is de vraag in hoeverre een president die lak heeft aan geschiedenis (en toekomst) zich dit heeft gerealiseerd.
‘Ik wilde geen economische catastrofe zien’, zei Trump afgelopen week tijdens de G7-top in het Franse Évian-les-Bains tegen de overige wereldleiders over het akkoord. ‘En als het zo was doorgegaan, had het daarop kunnen uitdraaien.’ Hij zei ook dat hij niet wilde worden herinnerd als Herbert Hoover, de president die de VS in de late jaren twintig van de vorige eeuw in de Great Depression stortte. In Trumps wereld is de enige geschiedenis die telt zijn eigen geschiedenis en het enige belang het economische (kortetermijn-)belang, zo bleek deze week eens te meer. De president herhaalde deze week vaak dat de olieprijzen de afgelopen dagen pijlsnel daalden.
Zijn eigen partij overtuigt de president hiermee hoogstens half. Het Maga-deel van zijn achterban, teleurgesteld dat Trump zijn belofte om geen buitenlandse oorlogen te beginnen had gebroken, lijkt voorzichtig positief. De meer traditioneel Republikeinse haviken zijn daarentegen ontzet. ‘Reagan draait zich om in zijn graf’, zei senator Bill Cassidy uit Louisiana, verwijzend naar de vroegere president die geldt als belichaming van het adagium ‘vrede door macht’.
Hij en vele anderen vrezen dat Trump de Iraanse machthebbers met deze overeenkomst heeft bevestigd in het idee dat de Straat van Hormuz een superwapen is dat naar believen kan worden ingezet om de Amerikanen op de knieën te dwingen. Bijvoorbeeld nu Netanyahu zich niets van het – niet door hem – ondertekende akkoord aantrekt en blijft doorbombarderen in Libanon.
De Israëlische premier is de olifant in de kamer. Zijn naam wordt noch in het memorandum van overeenkomst, noch in Trumps opmerkingen daarover bij naam genoemd. De enige die dat wel doet, is vicepresident JD Vance. Hij stapte deze week uit de schaduw als werkelijke motor achter het bestand, dat past in zijn isolationistische visie op het buitenlands beleid.
Vance was het die de extreemrechtse Israëlische ministers Ben-Gvir en Smotrich de oren waste met de opmerking dat ze ‘niet zomaar elk veiligheidsprobleem konden oplossen door erop los te moorden’. Hij waarschuwde Netanyahu dat de VS als puntje bij paaltje komt de enige échte bondgenoot van Israël zijn. En in tegenstelling tot Trump dreigde Vance donderdag wel met het intrekken van de Amerikaanse wapensteun.
Vance weet dat zijn politieke leven in hoge mate van Iran afhangt – dat wil zeggen zijn kansen als toekomstig presidentskandidaat tegenover buitenlandminister Marco Rubio, die de oorlog liever had voortgezet. Trump lijkt ook hier, net als in de oorlog met Iran, voor te sorteren op een rol als lachende derde. ‘Als het werkt, dan ga ik met de eer strijken, als het mislukt geef ik de schuld aan JD’, zei hij woensdag quasi-grappend op een persconferentie. Ongeacht het lot van deze overeenkomst lijkt één ding zeker: Trumps politieke erfenis wordt andermans probleem.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant