Verenigd Koninkrijk Mocht je denken dat een autoritair bewind niet kan in het VK: dat is dichterbij dan je denkt, waarschuwt Owen Jones. Door de gecentraliseerde Britse overheid en gebrek aan rechtsbescherming zou Reform UK snel veranderingen kunnen doorvoeren.
Het Verenigd Koninkrijk staat veel dichter bij een dictatuur dan je denkt. Neem een recent bericht op de socials van Zia Yusuf, een van de kopstukken van Reform UK. „De recente gebeurtenissen laten goed zien waarom ik de Tory- en Labour-politici die verantwoordelijk zijn voor het schrijnende onrecht in het huidige VK als landverraders beschouw”, schreef hij. „De dag van de afrekening komt eraan.” Hij specificeerde niet welke „recente gebeurtenissen” hij bedoelde of wat die „afrekening” zou behelzen, maar het loopt in de geschiedenis zelden goed af met mensen die als „landverraders” worden bestempeld.
Owen Jones is columnist van The Guardian.
Misschien denk je dat dit zo’n uitzonderlijk land is dat een autoritair bewind hier geen kans van slagen heeft. Nou, ook de Verenigde Staten waanden zich zo uitzonderlijk dat het uitsloot dat er ooit iemand als Donald Trump president zou kunnen worden, laat staan dat hij de Amerikaanse democratie kon afbreken in een tempo dat „zijn weerga in de moderne geschiedenis niet kent”, volgens een recent rapport. In amper zestien maanden heeft hij de macht naar zich toe getrokken, de media aan banden gelegd, het kiesrecht ondermijnd, federale instanties gepolitiseerd, justitie als wapen ingezet tegen opponenten, en de nationale garde afgestuurd op steden met een Democratisch bestuur.
In het VK zou een autoritaire leider in hoger tempo veel verder kunnen gaan. Wij hebben geen geschreven grondwet, geen grondwettelijke bescherming van het recht op vrije meningsuiting, geen deelstaatregeringen, geen federale gerechtshoven. In ons parlementaire stelsel kan elke partij met een meerderheid in het Lagerhuis vrijwel ongehinderd haar agenda uitvoeren. Ons niet-gekozen Hogerhuis kan makkelijk worden uitgeschakeld. Reform UK wil het Hogerhuis vervangen door „een veel kleiner, democratischer tweede orgaan”, en hoewel dat aantrekkelijk kan klinken, zeggen ze er niet bij hoe ze het precies ‘democratischer’ willen maken. „Structuur nader in te vullen”, stond in hun verkiezingsprogramma voor 2024.
Opeenvolgende regeringen hebben al een autoritaire structuur opgetrokken die Reform zo kan overnemen en verder uitbouwen. Al decennia beknotten antidemonstratiewetten en zogeheten ‘antiterreurwetgeving‘ onze democratische vrijheid. De regering-Starmer kwalificeerde Palestine Action als terroristische organisatie en liet massaal mensen oppakken, veelal ouderen die met een protestbordje hun steun betuigden aan deze actiegroep tegen genocide. Of kijk hoe de pro-Palestijnse linkse opiniemakers Hasan Piker en Cenk Uygur de toegang tot het land is ontzegd omdat hun aanwezigheid volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken „niet bevorderlijk is voor het algemeen belang”.
Reform wil dat het Verenigd Koninkrijk zich terugtrekt uit het Europese Hof en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, waarmee de rechtsbescherming van burgers tegen de staat zou worden uitgekleed. Ook wil de partij een Britse versie optuigen van de Amerikaanse vreemdelingenpolitie ICE die migranten thuis, op hun werk en op straat arresteert. Zo’n dienst zou hier opereren onder een veel meer gecentraliseerde overheid, en zou een massauitzettingsprogramma uitvoeren dat niet alleen gericht is op illegalen, maar ook op mensen met een tijdelijke verblijfsvergunning. Bewoners van sociale huurwoningen met een andere nationaliteit zouden worden uitgezet. „Met onze wetgeving kunnen advocaten en rechters daar geen stokje meer voor steken”, snoeft Yusuf. „Wordt lachen om de gezichten te zien van die ontaarde advocaten als dat indaalt.”
Reform UK zou de ambtenarij politiek willen maken door de leiders ervan te vervangen door „mensen die hun strepen hebben verdiend in het bedrijfsleven, benoemd door de partij”, zoals in hun programma staat, en ministers de bevoegdheid te geven om ambtenaren te ontslaan. De regering zou de politie rechtstreeks aansturen en zou de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht op de schop nemen onder het mom van de strijd tegen ‘activistische rechters’. Reform UK eist dat er een eind komt aan het ‘meten met twee maten’, want ze beweren zonder enige grond dat minderheden en linkse groeperingen met fluwelen handschoentjes worden aangepakt, terwijl radicaal-rechtse relschoppers en „witte Britten” het moeten ontgelden.
In de praktijk zullen minderheden en linkse betogers onder Reform UK keihard worden aangepakt. De partij wil pro-Palestijnse protesten verbieden, want die zouden „aanzetten tot haat en geweld”. Diezelfde reden zal ook worden aangevoerd voor de harde aanpak van andere demonstraties, niet in de laatste plaats betogingen tegen Reform UK zelf. Leider Nigel Farage heeft al geëist dat „Antifa” wordt verboden als „organisatie die tot haat aanzet”. Er bestaat helemaal geen organisatie met de naam ‘Antifa’. Het is gewoon een makkelijk etiket om op alle vormen van linkse kritiek te plakken.
Met het intrekken van de Equality Act zou belangrijke wettelijke bescherming tegen discriminatie verdwijnen. Volgens Farage is er een groeiend aantal jonge moslims die de Britse normen en waarden niet delen. Het zou naïef zijn om te denken dat een islamofoob regeringsbeleid van Reform UK beperkt zou blijven tot een verbod op ‘alle gezichtsbedekking in het openbaar’ en op massale islamitische gebedsbijeenkomsten in de buurt van historische locaties.
Yusuf dreigde al eens de geldkraan dicht te draaien voor Bangor University, nadat het verzoek van een Reform-politicus om er te komen spreken door de debatclub van die universiteit was afgewezen. In het verkiezingsprogramma belooft de partij „te bezuinigen op de financiering van universiteiten die de vrije meningsuiting ondermijnen”, een eufemisme voor instellingen die niet meegaan in hun radicaal-rechtse ideeën. Reform UK wil op verschillende manieren aan het kiesrecht tornen, variërend van het beperken van het recht om per brief te stemmen tot ontzegging van het kiesrecht aan ingezetenen uit Gemenebestlanden, maar daar zal het niet bij blijven. Denk maar aan hoe Reform UK beweerde dat de nederlaag bij de tussentijdse verkiezingen in het district Gorton and Denton kwam door „het ronselen van stemmen en stembusfraude”, ook al vond de politie daar geen enkele aanwijzing voor.
Ons land zou in een fatale neerwaartse spiraal van autoritarisme terechtkomen. Mensen zullen zich ongetwijfeld verzetten tegen deze onduldbare aanvallen op de democratische rechtsstaat, en dat verzet zal stuiten op verdere beknotting van de burgerrechten. Linkse actievoerders zouden bij demonstraties voor Palestijnen of tegen Britse ICE-invallen in de cel belanden vanwege het aanzetten tot geweld. Ze komen dan voor een moeilijke keuze te staan: hier blijven om te vechten, of de strijd voortzetten vanuit ballingschap.
En denk maar niet dat een minderheidsregering van Farage zal worden ingetoomd door de Tory’s onder Kemi Badenoch: die willen zelf ook uit het mensenrechtenverdrag stappen, een Britse ICE instellen, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht aanpakken en demonstraties verbieden. Overal in het Westen is het zogenaamde ‘centrum-rechts’ de weg kwijt. Het naoorlogse cordon sanitair, het principe dat je geen zaken doet met extreemrechts, is verbroken. Kijk maar hoe weinig Republikeinen zich uiteindelijk tegen Trump hebben verzet in de VS.
Onze rechtse kranten zouden dit allemaal toejuichen. De BBC kan gemakkelijk onschadelijk worden gemaakt, aangezien de regering beslist over de financiering en de verlenging van de zendmachtiging, en een dikke vinger in de pap heeft bij de benoeming van de bestuurders.
De ondergang van de Britse democratie is geen dystopische sciencefiction. Dit is geen bangmakerij, het is een redelijke inschatting van de feiten. U bent gewaarschuwd.
Dit artikel stond eerder in The Guardian en is vertaald in samenwerking met 360 Magazine.