Afrikaanse en Caribische regeringsleiders hebben op een grote conferentie in de Ghanese hoofdstad Accra geëist dat westerse landen excuses aanbieden en herstelbetalingen doen voor de trans-Atlantische slavenhandel. De oproep volgt op een VN-resolutie die de slavenhandel betitelt als de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid. Onder de aanwezigen waren de presidenten van Ghana, Senegal, Namibië en Liberia, en de Franse president Macron sprak de deelnemers online toe.
Van VN-resolutie naar herstelbetalingen
De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties nam de resolutie in maart aan met 123 stemmen voor. Alle Afrikaanse en Caribische landen stemden voor, terwijl de Verenigde Staten, Israël en Argentinië tegenstemden. Nederland en 51 andere landen onthielden zich van stemming.
Het Verenigd Koninkrijk liet destijds weten de gruwelijkheden van de slavenhandel te erkennen, maar geen hiërarchie tussen historische wreedheden te willen creëren. Een Amerikaanse vertegenwoordiger zei bij de VN geen recht op herstelbetalingen te erkennen voor daden die destijds niet illegaal waren onder internationaal recht.
De resolutie riep landen op in gesprek te gaan over herstelbetalingen voor nazaten van tot slaaf gemaakten. De Next Steps-conferentie in Accra, georganiseerd door initiatiefnemer Ghana, moest dat gesprek omzetten in concrete stappen, waaronder mogelijkheden om compensatie via het internationaal recht af te dwingen.
Eeuwenlange slavenhandel
De trans-Atlantische slavenhandel bracht vanaf de zestiende eeuw Europeanen ertoe Afrikanen gevangen te nemen en naar Amerika te verschepen. In ruim drie eeuwen tijd werden naar schatting twaalf miljoen mensen onder erbarmelijke omstandigheden vervoerd; veel van hen overleefden de overtocht niet.
Ook Nederland verdiende mee aan de slavenhandel, via de West-Indische Compagnie. Tot slaaf gemaakten moesten op plantages zwaar lichamelijk werk verrichten en konden voor het minste vergrijp lijfstraffen krijgen. Pas in de tweede helft van de negentiende eeuw kwam aan de grootschalige slavenhandel een einde.
Ghanees president Mahama zei tegen afgevaardigden uit ruim tachtig landen dat niemand persoonlijk verantwoordelijk kan worden gehouden voor de gruweldaden uit het verleden. "De geschiedenis vraagt ons niet om schuld te erven, maar wel verantwoordelijkheid." Volgens hem is de slavernij nog altijd voelbaar in Afrika, het Caribisch gebied en de Afrikaanse diaspora, en is daarvoor duurzame internationale samenwerking nodig.
Negentienpuntenplan voor herstelbetalingen
Aan het eind van de conferentie werd een plan met negentien punten goedgekeurd. Daarin staat onder meer de oproep tot een wereldwijd herstelfonds en de teruggave van geroofde voorwerpen. Landen die profiteerden van de slavenhandel zouden volgens het plan volledige, formele en onvoorwaardelijke excuses moeten aanbieden als basis voor verzoening en herstelrecht. Welke landen dat precies zouden moeten doen, liet het plan in het midden.
Nederland is tot nu toe het enige Europese land dat ooit excuses heeft aangeboden voor het slavernijverleden: premier Rutte deed dat namens de Nederlandse staat in december 2022. Herstelbetalingen deed het kabinet niet, wel investeert het sinds 2022 zo'n 200 miljoen euro in kennis en bewustwording over die geschiedenis.
Macron erkent Franse rol
De Franse president Macron nam online deel aan de conferentie. Tot slaaf gemaakten werden volgens hem uit hun thuisland weggerukt, gedeporteerd, ontmenselijkt en als handelswaar behandeld. Herstelbetalingen mogen volgens Macron niet worden gezien als eindpunt of als een cheque waarmee het verhaal wordt afgesloten. Vorige maand schafte Frankrijk een bijna 350 jaar oude slavernijwet af.
Slavernijschip Afrika - afbeelding gemaakt in 1880 (@Joseph Swain - https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)
Source: Fok frontpage