Verslaggever Toine Heijmans rijdt voor een ‘bizarre journalistieke reis’ deze zomer langs de oostgrens van de EU, ruim twintig jaar nadat die nieuwe grenzen werden getekend. Er is veel veranderd, ziet hij. ‘De oorlog is dichtbij, er staan hekken om en in Europa.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Toine, waar tref ik je nu?
‘Ik ben in het oosten van Letland, in de stad Rēzekne. Daar sloeg in mei een drone in een lege olieopslagplaats sloeg, wat uiteindelijk leidde tot de val van de Letse regering.
‘Deze plek haalde het wereldnieuws, in alle kranten. Maar het wonderlijke is dat toen ik ervoor stond, ik dacht: ‘Oké, daar staat een beschadigd olievat.’ Niet meer dan dat. Zo kijken veel mensen die ik sprak ernaar. Er is wel angst, maar ook angst waar je moeilijk iets mee kunt. Inwoners hebben hier enorm veel vertrouwen in de Navo en dat ze wel beschermd zullen worden.’
Wat valt je verder op aan deze regio, aan de grens met Rusland?
‘Deze landen zijn nog niet zo lang geleden onder het juk van het communisme gekropen. Er is in deze streek, Letgallen, flink geïnvesteerd in toerisme. Ik sta hier met mijn camperbusje op een gloednieuwe camping aan een schitterende rivier. In Rēzekne is, ook met EU-geld, geïnvesteerd in nieuwe architectuur, er staat onder meer een prachtige concerthal.
‘Maar er is hier niemand. Mensen zijn bang, zo dicht aan de grens met Rusland. Van wat ik hoor, ging het voor de Russische invasie echt goed. In cafés is de omzet gekelderd door berichtgeving over dit soort drones.’
Verandert dat nog iets aan de standpunten over de oorlog?
‘Ik was bij een slijterij waar ze geld inzamelen voor Oekraïense drones. De drone die hier insloeg, was er een uit Oekraïne. Dus ik zei: ‘Je krijgt ze wel meteen terug.’ Maar het sterkt de mensen alleen maar in hun opvatting. Ik ben nu in Finland, Estland en Letland geweest. Overal langs de grens is het sentiment: ‘We maken ons sterk, we laten ze niet komen.’
‘Dat gevoel wordt alleen maar sterker. Op de veerboot van Helsinki naar Tallinn werd goed gedronken. De mannen die ik sprak, zeiden aan het eind van de avond tegen mij: ‘Wees maar niet bang, daar in Nederland en Duitsland. Wij staan voor jullie klaar.’’
Waarom maak je nu deze reis?
‘In 2003 trok Michaël Zeeman voor de Volkskrant langs de nieuwe grenzen van de Europese Unie. De EU kreeg tien nieuwe lidstaten in 2004, de Joegoslaviëoorlog kwam ten einde, de euro werd ingevoerd. Het was alsof Europa eindelijk ademhaalde. Nu leven we in een andere situatie. De oorlog is dichtbij, er staan hekken om en in Europa vanwege een migratieprobleem en nationalisme steekt de kop op.
‘Daarom maak ik een bizarre journalistieke reis langs de oostgrens van de EU. Ik ga in een camperbusje in zes weken van de Poolcirkel in Finland naar de Egeïsche Zee in Griekenland. Ik schrijf drie keer per week een verslaggeverscolumn, die volgende week zaterdag voor het eerst verschijnt.’
Wat hoop je te leren?
‘Heel veel, want in zes van de tien landen ben ik nog nooit geweest. Dat is het intimiderende van deze reis, we hebben verschrikkelijk goede correspondenten van de krant en dan kom ik aan met mijn opschrijfboekjes.
‘Maar ik ben vooral benieuwd hoe het leven van dag tot dag aan de grens is. Ik ben heel benieuwd hoe het is om in zes weken deze ruim 7.000 kilometer af te leggen en dat allemaal achter elkaar te zien. Wat bindt ze, wat niet? Is er hoop? Of juist niet?’
Zie je al verschil met de periode die Zeeman omschreef?
‘Neem Estland. Dat is net alsof ik in Nederland over de Veluwe rijd. Zo netjes aangeharkt, iedereen houdt zich aan de maximumsnelheid.
‘Ik stuitte bij de Universiteit van Tartu, de tweede stad van Estland, op een diploma-uitreiking van net afgestudeerde studenten. Die waren allemaal zo hoopvol over de kracht van hun land. Dat is toch ook met dank aan de EU. Je ziet ook overal EU-vlaggen.
‘Zeeman sprak nog van het ‘verschrikkelijke Rēzekne’, en noemde dit gebied een ‘negorij’ waar ‘oude vrouwtjes bedorven vis verkopen langs de kant van de weg’. En moet je nu eens zien, de welvaart is onvoorstelbaar. Ik moet niet té enthousiast worden, maar dat is wel wat er hier bereikt is sinds de EU-toetreding.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant