Experimentele muziek Voor de muziek bij de HBO-serie ‘Chernobyl’ gebruikte de IJslandse filmcomponist Hildur Gudnadóttir veldopnames uit een kerncentrale. Op het Holland Festival speelde ze haar noise en ambient in een lege fabriekshal.
Uitvoering van ‘Chernobyl’ van Hildur Gudnadóttir.
Bij de ingang van de Amsterdamse Gashouder krijgen we oordoppen uitgereikt. Oordoppen bij een klassiek concert? Wonderlijk. De IJslandse filmcomponist Hildur Gudnadóttir speelt op het Holland Festival de bekroonde muziek die zij componeerde voor de HBO-serie Chernobyl.
In de grote ronde fabriekshal staat het publiek rondom een podium vol elektronica. Je kunt er omheen lopen, op de grond gaan zitten, of erbij gaan liggen. Het concert begint traditioneel. Het Groot Omroepkoor onder leiding van Benjamin Goodson zingt aan de noordzijde van de hal a capella composities van Gudnadóttir. Neoklassiek, simpel en doeltreffend – het doet denken aan minimal music à la Arvo Pärt. Dat geldt zeker voor ‘Vichnaya pamyat’ (eeuwige herinnering), gebaseerd op een Slavisch christelijk gebed voor de doden.
Dit eerste deel legt een emotionele bodem onder de rest van het concert, dat bestaat uit een indringende soundscape die van het hoofdpodium komt. Hier staan drie elektronische muzikanten, onder wie Sam Slater, de partner van de componist. Zijzelf fungeert als zangeres van lange, vervormde noten die warmte geven aan het klanktapijt.
Gudnadóttir maakte veldopnames in de gesloten kerncentrale in Litouwen waar de serie werd gefilmd. Deze industriële geluiden heeft ze flink door de computer gehaald. Het bromt, dondert, kraakt en ruist. De hal trilt van de luide lange dreunen met daar overheen metalige, pulserend klanken. Met duistere noise, afgewisseld door wanhopige ambient verklankt zij de ramp met de Russische kerncentrale bij Tsjernobyl, eind april 1986.
De industriële soundscape van Chernobyl klinkt in de Gashouder
Chernobyl wil een totaalervaring zijn. „We nodigen u uit om volledig aanwezig te zijn”, zegt de omroeper bij aanvang. Daartoe knipperen aan het plafond rond de zestig tl-buizen – eentje hangt verticaal – als de falende regelstaven die een desastreuze rol speelden bij de explosie in de kerncentrale. Langzaam vult de Gashouder zich met rook. Bij de zachtere delen met treurzang baadt de hal in paars licht, bij de alarmerende delen hoort een oranje vuurgloed.
Concerten met filmmuziek zijn populair. Dat is begrijpelijk, dankzij de films is die muziek bekender bij een breed publiek dan doorsnee klassieke muziek. Filmmuziek glijdt makkelijk naar binnen en je kunt meeneuriën. Maar de muziek is gemaakt om de film emotioneel te ondersteunen. Losgekoppeld van de beelden wordt het al snel saai.
Gudnadóttir, associate artist van het Holland Festival dit jaar, is echter geen gewone filmcomponist. Ze spreidt geen bed van violen, maar experimenteert met geluid en gaat een dialoog aan met de beelden – prominenter dan gebruikelijk. In de film The Joker liet hoofdrolspeler Joaquin Phoenix zich door haar muziek inspireren tot zijn befaamde waanzinsdans.
Het is bijzonder om de bekroonde muziek van Chernobyl live uitgevoerd te horen door de componist zelf, maar uiteindelijk is de soundscape van een uur met lichtshow toch niet spannend genoeg. Die oordoppen zijn overigens niet nodig.