Stijn Willems | fysiotherapeut Na een operatie aan een rughernia is de ene patiënt „al na zes weken aan het werk, terwijl de ander na een jaar nog thuiszit met pijn”. Hoe kun je mensen toch houvast geven?.
Fysiotherapeut Stijn Willems deed naast zijn werk een promotietraject.
Jaarlijks belanden circa 10.000 rugherniapatiënten op de operatietafel. Een rughernia is een uitpuiling van een tussenwervelschijf die een zenuwwortel in de wervelkolom beknelt, wat pijn, tintelingen of krachtsverlies kan veroorzaken, meestal in de onderrug en het been. De chirurg helpt het lichaam een handje door tijdens de operatie het deel van de hernia te verwijderen dat tegen de zenuw drukt. Daardoor krijgt de zenuw meer ruimte en kan deze herstellen. Maar dat is geen garantie voor een voorspoedig herstel. Fysiotherapeut Stijn Willems onderzocht de herstelfactoren en bepleit een nieuwe manier om naar het herstel te kijken.
Willems (40) ziet ze dagelijks voorbijkomen in zijn praktijk in Eindhoven, mensen die na een herniaoperatie voor verder herstel bij hem aankloppen. „De verschillen in herstel zijn groot. Wat mij vooral opvalt: patiënten met een vergelijkbare leeftijd, werk en diagnose kunnen totaal verschillend herstellen. De één is al na zes weken aan het werk, terwijl de ander na een jaar nog thuiszit met pijn. En als ik eerlijk ben, kan ik die mensen niet goed uitleggen waarom dat zo is. Daar wilde ik een vinger achter krijgen.”
Zo gezegd, zo gedaan. Willems is een hernia-diehard. Zelf ooit behept met uitstralingsklachten in het been, fikste hij in 2017 een promotieplek aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en ging aan de slag met de herstelgegevens van 618 geopereerde patiënten. En passant bouwde hij een rugpijninfo-website, Letsgofysio. Negen jaar later – Willems deed het allemaal naast zijn werk – promoveerde hij, afgelopen mei.
Willems laat een grafiekje zien uit zijn proefschrift: de individuele hersteltrajecten van ‘zijn’ populatie. Geen dalende lijnen met een afvlakkende curve, langs de x-as (tijd) en de y-as (pijn). Maar een wirwar van lijntjes die alle kanten opgaan, als het gekras van een boze kleuter.
„Zo simpel is het niet. Mensen die zijn geopereerd hebben vaak al lang rondgelopen met veel pijn in hun rug en been. Je kunt de hernia wel wegsnijden, maar de zenuw heeft de tijd nodig om te herstellen. Als een zenuw lang wordt aangedrukt, gaat hij ontsteken. Daardoor kunnen mensen nog lang uitstralende pijn in hun been houden. Ook de gekwetste tussenwervelschijf moet herstellen, en dat gaat vaak langzaam, door de geringe doorbloeding.
„Die patiënten hebben ook een rug die nog sterk in de beschermstand zit. Onder andere omdat de spieren langdurig zijn verstijfd. Dat is an sich een natuurlijke reactie van het lichaam om een ontsteking te laten herstellen. Maar als die verstijving lang aanhoudt, kan dat ook leiden tot bewegingsangst. Terwijl de hernia, de uitpuilende tussenwervelschijf, al is weggesneden, blijven mensen stijf bewegen en dat is een mogelijk recept voor aanhoudende rugpijn.
„Voeg daaraan toe dat de onderrug een gebied is waar veel banden, gewrichten en spieren samenwerken en grote krachten worden opgevangen, dat maakt het soms lastig om één duidelijke oorzaak van de pijn aan te wijzen.”
„We hebben het herstel van 618 patiënten na een herniaoperatie gevolgd. Telkens hebben we vergelijkingen gemaakt tussen gevallen die op elkaar lijken, qua leeftijd, pijnintensiteit, mate van beperkingen, de locatie van de hernia en eerdere behandelingen zoals injecties of eerdere operaties. Elke patiënt werd gematcht met 35 andere gelijkende gevallen.”
„De meeste patiënten ervaren een duidelijke vermindering van de beenpijn, en dat effect houdt vaak langdurig stand. 69 procent keerde terug naar werk, na gemiddeld 16 weken. Maar er is enorme variatie en onzekerheid in het herstel. 30 tot 40 procent van de onderzoekspopulatie ervaart een traag of ongunstig herstel, met aanhoudende pijn of beperkingen na een jaar na operatie.
„We hebben een aantal herstelfactoren boven water gehaald. Mensen met een hogere opleiding, en/of fysiek minder belastend beroep, gaan gemiddeld sneller aan het werk. Dat geldt ook voor zzp’ers ten opzichte van mensen in loondienst. Patiënten met meer pijnklachten, en meerdere behandelingen, zoals een pijnstillende injectie of medicatie, voorspelden consequent een slechter herstel.”
„Nee, ik heb vooral het herstel beter in kaart gebracht. Er blijft een grote mate van onzekerheid in het herstel, juist bij de mensen die er minder goed van afkomen. Het zou goed zijn als we meer hersteltrajecten kunnen onderzoeken op grotere groepen mensen. En daarbij ook de psychosociale factoren van patiënten kunnen meenemen. Denk aan stress, verwachtingen, bewegingsangst, motivatie, werkomstandigheden en sociale steun. Dat zijn ook belangrijke voorspellers van herstel.”
„Laten we de onzekerheid omarmen en aan de slag gaan. Wat het onderzoek me vooral geleerd heeft is dat we als behandelaars op een andere manier naar patiëntherstel kunnen kijken. Het gros van de hernialijders is tussen de 35 en 50 jaar, en druk met werk en/of gezin. Mensen willen heel graag weten hoe ze ervoor staan, hoe snel ze weer achter een bureau kunnen kruipen, achter de vuilniswagen lopen of hun kinderen optillen. ‘Is het normaal dat ik nog zo stijf ben, nog niet kan bukken, nog beenpijn heb?’, zijn vragen die ik veel hoor.
„Als je patiënten aan het begin van de behandeling kunt laten zien wat het herstelverloop is van patiënten met een vergelijkbaar profiel, geef je ze een toekomstperspectief. Dat is vaak al een hele geruststelling en bevorderlijk voor het herstel. En mocht iemand onverhoopt verslechteren, dan schets je een nieuw scenario, met nieuwe herstelverwachtingen. Daarmee voorkom je dat mensen extra stress krijgen, en schep je een nieuw behandelingskader.
„Uiteindelijk zou het heel mooi zijn als we een app kunnen bouwen waar het herstelverloop van heel veel verschillende patiënten in zit. Bij een nieuwe patiënt voer je dan de relevante medische gegevens in – zoals leeftijd, mate van pijn, uitstraling, stijfheid, voorgeschiedenis – en er rolt gelijk een hersteltraject uit.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin