WK Voetbal Liverpool-aanvaller Mohamed Salah is de hoop van Egypte én een Arabische superster. Soms lijkt hij te worstelen met de torenhoge verwachtingen. Wie is hij? Over een geniale linksbuiten en rolmodel tegen wil en dank.
Salah in actie tijdens de eerste groepswedstrijd tegen België (1-1)
Op een kille novemberavond in 2025 klinkt zijn bijnaam al van verre door de lange rijen met roodbakstenen huisjes. De fans van Liverpool FC zijn begonnen aan hun trektocht richting het stadion. „The Egyptian King”, zingen ze, op de melodie van een jaren 90-hitje van de band James.
„We’re on the road to glory,Salah is the key.When Salah gets a sight of goalhe makes us all believe”
Hoewel Mohamed Salah niet in zijn beste doen is, is zijn status in de Britse havenstad amper aangetast. Zijn komst in de zomer van 2017 leidde de terugkeer naar de top in. In zijn tweede seizoen won hij er de Champions League, het jaar erop de Engelse landstitel, de eerste voor Liverpool in dertig jaar. Het begin van een hele reeks prijzen, mede door een overvloed aan doelpunten en assists van Salah.
Op 24 mei speelde hij zijn laatste duel in het shirt van Liverpool. Maar voor veel supporters heeft Salah (33) zijn plek in de clubgeschiedenis allang veiliggesteld, zegt Neil Atkinson, al veertig jaar fan en grondlegger van de veelbeluisterde wekelijkse clubpodcast The Anfield Wrap. „Hij wordt hier inmiddels in dezelfde adem genoemd als (clubiconen) Kenny Dalgish en Steven Gerrard. Dat is zo’n beetje de hoogste eer die je kunt krijgen.”
Die roem reikt verder dan de stad. Salah is ook al jaren dé grote hoop van de Egyptische nationale ploeg, die op 15 juni zijn eerste groepsduel speelde op het WK tegen België (1-1) en maandagochtend vroeg (03.00 uur Nederlandse tijd) aantreedt tegen Nieuw-Zeeland. Hij geldt bovendien als het grootste sportidool van de Arabische wereld. Veel supporters zien hem als iemand die moslims en niet-moslims verenigt. In 2019 bestempelde Time Magazine de voetballer tot een van de honderd invloedrijkste mensen op aarde.
Maar zijn relatie met het nationale elftal van Egypte is moeizaam, net als zijn verhouding met de recent ontslagen Liverpool-trainer Arne Slot. Wie is Mo Salah? En wat klopt er van de verhalen dat de haat richting moslims in Liverpool afnam na zijn komst?
Salah met fans in 2018 voorafgaand aan een vriendschappelijke wedstrijd tegen Torino
Vier uur heen, vier uur terug. Als veertienjarig talent zit Mohamed Salah langer in de bus dan hij op het veld staat. De reis begint op een stoffige weg zonder naam, even buiten zijn geboortedorp Nagrig, zo’n 130 kilometer ten noorden van hoofdstad Cairo. Behalve de jasmijnteelt gebeurt er weinig, er is veel armoede. Het voetbalveld is een zanderige strook, met twee roestige doelen.
Salah is dat veld al snel ontgroeid. Op zijn dertiende wordt Salah gescout door Tanta SC, een tweededivisieclub uit de gelijknamige provinciestad. Hij valt op door zijn explosiviteit en techniek, vertellen trainers en scouts in Chasing Salah, een biografie uit 2024. De meeste Egyptische jongens doen alles met hun voeten, Salah controleert de bal ook met de borst, knie en het hoofd.
Hij groeit op in een turbulent tijdperk. Het zijn de nadagen van het regime van dictator Hosni Mubarak, als hij in 2006 wordt gescout door profclub Al Moqaouloun in Cairo. Zijn debuut in het eerste elftal volgt vier jaar later, een paar maanden voor het begin van de Arabische lente. Tot dan toe blijven de meeste Egyptische voetbaltalenten hun hele loopbaan in eigen land, zegt Simon Hughes, journalist en auteur van de biografie. Het regime steunt veel profclubs financieel, dus er valt goed te verdienen.
Na de val van Mubarak stokken de geldstromen en wordt de nationale competitie stilgelegd vanwege de politieke en sociale onrust. FC Basel biedt Salah een uitweg. Onvoorbereid trekt hij naar Europa, alleen het Arabisch machtig. Een foto uit die tijd toont een twintigjarige jongen in het verregende centrum van de stad. Salah poseert in een doorweekt T-shirt, een glimlach op zijn gezicht.
Al in zijn tweede wedstrijd scoort Salah, die meteen basisspeler is. Bij Liverpool staat de Egyptenaar dan al op de radar. Maar nadat hij drie keer in vier Europese duels scoort tegen Chelsea, vertrekt hij naar Londen.
Het wordt een mislukt avontuur. Salah concurreert met Willian, Eden Hazard en André Schürrle. Na een jaar wordt hij verhuurd aan het Italiaanse Fiorentina, dan aan AS Roma, dat hem koopt. Salah komt er sportief weer tot bloei. Nu hapt Liverpool alsnog toe: in de zomer van 2017 betaalt de club omgerekend 40 miljoen euro voor de aanvaller, een clubrecord.
In zijn laatste seizoen voor Liverpool belandde Salah op de bank en botste hij openlijk met coach Arne Slot
Het is 12 augustus 2017 als Salah op Anfield zijn debuut maakt. Neil Atkinson zit die middag op zijn vaste stoeltje, aan de lange zijde van het veld. Hij ziet hoe de Egyptenaar in de tweede helft over de flank draaft en verdedigers passeert. Na een klein uur spelen is het raak: Salah werkt een hoge voorzet met een soort karatetrap het doel.
Atkinson omschrijft Salah als „het soort voetballer waar je oma van houdt”. Hij speelt met de aanvalslust van een jongen die voetbal net heeft ontdekt. „Hij krijgt een bal, en je ziet hem al denken: hoe krijg ik dit ding zo snel mogelijk dat doel in?” In zijn eerste seizoen scoort hij 44 keer. De enige in Europa die meer doelpunten maakt is Lionel Messi.
Salah is al snel publiekslieveling. Samen met Firmino en linksvoor Sadio Mané vormt hij enkele jaren een van de gevaarlijkste voorhoedes van Europa. Bejubeld wordt hij voortdurend, zoals na de 5-0 overwinning op bezoek bij FC Porto in de Champions League. Op de melodie van jaren-negentig-Britpop-klassieker ‘Good Enough’ van Dodgy zingen ze:
„If he’s good enough for youHe’s good enough for meIf he scores another fewThen I’ll be Muslim, too.”
Die woorden zetten een groep wetenschappers van de Amerikaanse Stanford University aan het denken. Ook omdat Salah, meer dan veel andere islamitische voetballers, zo’n „zichtbare moslim” is. Als hij scoort, viert hij dat door naar Allah te bidden, het voorhoofd op het gras. Hij citeert uit de Koran, zijn vrouw verschijnt in het openbaar met een hoofddoek. Zou het kunnen dat Salah’s successen op het veld hem een positief uithangbord maken voor „moslims in bredere zin”?
Ze onderzoeken politierapporten naar geweldsmisdrijven tegen moslims door heel Engeland en meer dan vijftien miljoen tweets van Britse voetbalfans. De conclusie: het aantal negatieve berichten van Liverpool-fans daalde na de komst van Salah met ongeveer de helft, ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Het aantal haatmisdrijven tegen moslims nam in dezelfde periode met ongeveer 16 procent af. De uitkomsten gaan de wereld over. Het „Salah-effect” is geboren.
Een muurschildering van Salah in de buurt van het stadion van Liverpool FC
Al sinds zijn negentiende is de aanvaller een basisspeler in de nationale ploeg van Egypte. Maar in dienst van Liverpool is hij zo productief, zo gevaarlijk, dat hij de status van superster bereikt. Wat Cristiano Ronaldo is voor Europa, en Messi voor Zuid-Amerika, wordt Salah voor de Arabische wereld, ziet zijn biograaf Hughes.
De hoop is dat Salah ook het nationale elftal bij de hand neemt. De Egyptische fans snakken naar een sportieve opsteker. Drie keer wonnen de ‘Farao’s’ de Afrika Cup, voor het laatst in 2010, een dik jaar voor Salah debuteert. Na het uitbreken van de Arabische lente plaatst Egypte zich drie jaar op rij niet voor het toernooi. De laatste deelname aan een WK was in 1990.
Een halfjaar voor zijn vertrek naar Liverpool bereikt Egypte weer eens de finale van de Afrika Cup, een wedstrijd die vlak voor tijd verloren gaat tegen Kameroen. In de tweede helft van dat jaar speelt Salah met zijn doelpunten en assists een beslissende rol in de kwalificatie voor het WK van 2018. Door zijn strafschop, in de 95ste minuut tegen Congo-Brazzaville, verzekert Egypte zich van een ticket.
Het heldendom lijkt, ook in eigen land, voor het grijpen. Tegelijkertijd is dat WK ook het begin van de moeizame relatie tussen Salah en de nationale ploeg, zegt Hughes. Salah is woedend als de Egyptische voetbalbond ongevraagd zijn portret op een vliegtuig drukt, naast de naam van een telecombedrijf. Hij heeft een sponsordeal heeft met een concurrerend bedrijf.
Tijdens het toernooi stapellen de ergernissen zich op. Omdat de voetballers op weg naar een wedstrijd economy class vliegen, maar de bestuurders van de bond business class. En omdat het spelershotel in de nacht voor het tweede groepsduel wordt platgelopen door acteurs en zangers, die de spelers op hun kamer lastigvallen met verzoekjes voor foto’s of handtekeningen.
Niet iedereen kiest zijn kant, ook omdat het toernooi in een fiasco eindigt. Egypte is al na twee wedstrijden uitgeschakeld. Maar de derde nederlaag, tegen Saoedi-Arabië, is „misschien wel de meest schadelijke”, zegt Hughes. „Voor Egypte is dat de voornaamste regionale rivaal, maar toen Salah de 1-0 scoorde, juichte hij niet eens. Dat gaf veel fans het gevoel dat het nationale elftal hem niet zo boeide.” Alsof Salah vooral voetbalt voor zijn club, waar hij geld kan verdienen.
Tot op de dag van vandaag is de relatie met Egyptische voetbalfans en het nationale elftal moeizaam, zegt Hughes. „Wat zou helpen, is als hij met de nationale ploeg een prijs wint.” Twee keer krijgt hij daartoe een goede kans, maar in 2021 verliest Egypte de finale van de Afrika Cup door strafschoppen van Senegal. Dit voorjaar ging het mis in de half finale.
In februari 2022 verloor Salah met Egypte de finale van de Afrika Cup van Senegal
Op een klein halfuur lopen van Anfield opent Mumin Khan een zware eikenhouten voordeur. Achter de hoge bakstenen gevel gaat de oudste moskee van het Verenigd Koninkrijk schuil. Trots vertelt Khan, de directeur, over de lange geschiedenis en naamgever Abdullah Quilliam, een Engelsman die zich eind 1800 bekeerde tot de islam.
Of Mohamed Salah hier ooit geweest is? Khan durft het niet te zeggen. Er zijn foto’s van de voetballer bij een moskee in de stad, verhalen van fans die hem er hebben ontmoet. „Maar ik heb hem nooit gezien”, zegt Khan.
Toch spreekt hij over Salah als een nabije kennis. Het is een „geweldige man”, die „zo veel heeft veranderd aan de negatieve perceptie over de moslimgemeenschap”. Doordat Salah bidt bij doelpunten, maakt hij het voor andere moslims gemakkelijker om ook hun religie in het openbaar te tonen, denkt Khan. „De overheid geeft miljoenen uit aan het terugdringen van haat en racisme, Mo Salah krijgt het voor elkaar zonder dat het hem een cent kost.”
Salah bidt na ieder doelpunt
Tien jaar geleden was het nooit in zijn hoofd opgekomen om naar een voetbalstadion te gaan, zegt Khan. De houding van andere supporters richting moslims voelde volgens hem toen weinig vriendelijk. Maar sinds de komst van Salah durft hij zijn familie en jonge kinderen mee te nemen naar Anfield. „En als er dan wordt gescoord, zie je moslims en niet-moslims elkaar omhelzen en handen schudden. In het verleden gebeurde dat echt niet.”
Het zijn geluiden die Leon Moosavi, docent aan de University of Liverpool gespecialiseerd in islamofobie herkent. Tegelijkertijd brengt dat Salah ook in een complexe positie, zegt hij. Iedereen heeft nu verwachtingen over hoe hij zich moet gedragen. Sinds hij bij Liverpool speelt, deelt Salah bijvoorbeeld jaarlijks een foto van zijn gezin voor de kerstboom. „Sommige mensen denken: wat aandoenlijk. Anderen denken: fijn dat hij respect heeft voor westerse tradities. Maar er zijn ook moslims die vinden dat hij zijn geloof verraadt”
Datzelfde wordt zichtbaar na de Israëlische invasie in Gaza in 2023. Nog dezelfde week roept Salah op het „bloedbad” te stoppen, en doneert hij in stilte voor humanitaire hulp in het oorlogsgebied. Sommige fans vinden dat een verkapte veroordeling van Israël, anderen menen dat hij Israël veel harder moet veroordelen. „Als je zo’n prominente positie hebt, zijn er altijd mensen die nog meer van je willen”, aldus Moosavi.
Salah is zich bewust van de gevoeligheid van die positie, zegt biograaf Hughes. „Hij snapt heel goed hoeveel impact zijn woorden hebben.” Misschien is dat de reden dat hij zo zelden interviews geeft. „Als iets hemzelf benadeelt, treedt hij naar de voorgrond”, zoals bij zijn portret op het vliegtuig, of bij de botsing met Arne Slot dit seizoen. Salah speelde zwak en belandde op de bank, waarna hij tegen de pers klaagde dat hij door zijn coach „onder de bus” was gegooid. Maar over thema’s die groter zijn dan hij, moet je zijn standpunt „veel meer tussen de regels lezen”.
Hughes vergelijkt Salah met „een matig verlichte deur in Cairo”: wat zich achter die deur afspeelt, blijft verborgen. De vraag is ook of de wereld meer van een voetballer mag verwachten, zegt Moosavi. „Op de schouders van dit soort mensen rust een enorme verantwoordelijkheid. Tegelijk zijn het jongens die bekend zijn omdat ze goed tegen een bal kunnen schoppen, niet omdat ze zo veel weten van politiek of religie. Dat maakt dat ik ook wel iets van medelijden voel: op elk front wordt van ze verwacht dat ze een rolmodel zijn.”
Moosavi heeft zijn bedenkingen bij het Salah-effect. Hij is kritisch op het onderzoek dat het introduceerde. Volgens de socioloog is bekend dat veel haatmisdrijven niet worden gerapporteerd, „omdat slachtoffers bang zijn voor de politie, zichzelf de schuld geven of het zelf willen oplossen.” Dat maakt statistieken erover onbetrouwbaar, zegt hij. „Je kunt niet zomaar concluderen: toen waren er zoveel gevallen, een jaar later waren het er zoveel, en dat komt door die persoon.”
En zelfs al zóú het effect bestaan, dan nog is het volgens Moosavi belangrijk er niet te hoopvol over te zijn. „Want wat gebeurt er als Salah een keer slecht voetbalt? Of als hij Liverpool verlaat? Moeten we ons dan schrap zetten voor meer geweld en haat naar moslims?”