Iran is de bovenliggende partij in de onderhandelingen met de VS. Door de Straat van Hormuz te sluiten, maakt Teheran duidelijk dat ook in Libanon de wapens moeten zwijgen. De Israëlische sabotagepogingen maken deze status quo wel erg wankel.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Het was een opmerkelijke aankondiging, zondagochtend, door de Libanese autoriteiten. Voor het eerst in 110 dagen heerste er kalmte. Vanaf zaterdagmiddag waren er 24 uur lang geen Israëlische bombardementen gemeld, geen explosies en nauwelijks zoemende drones in de lucht. Afgezien van een enkele luchtaanval bleef het ook zondag rustig. Het vrijdag aangekondigde bestand tussen Israël en de militante beweging Hezbollah lijkt daarmee alsnog van kracht.
De afgedwongen rust heeft alles te maken met het grote zelfvertrouwen van een andere speler in de regio, Iran. In het machtsspel tussen de VS, Israël en het Iraanse regime had laatstgenoemde dit weekend duidelijk de touwtjes in handen.
De openingsparagraaf van de raamovereenkomst die Iran sloot met president Donald Trump verwijst naar het Libanese front en verordonneert dat Israël daar stopt met bombarderen. In de meest strikte interpretatie van de tekst zou Israël zich zelfs helemaal moeten terugtrekken uit de bezette delen van Zuid-Libanon.
Toen Israël daar geen aanstalten toe maakte, begon Teheran zijn troeven te spelen. Een gepland treffen met Amerikaanse onderhandelaars aan het Zwitserse meer van Luzern werd vrijdag uitgesteld. Een dag later ging Iran in de overtreffende trap en sloot het naar eigen zeggen opnieuw de Straat van Hormuz.
De boodschap aan de regering-Trump was duidelijk: roep je bondgenoot tot de orde, anders beschouwen we het akkoord als geschonden en hervatten we de oorlog. Of er vervolgens een boos telefoontje volgde van Trump aan de Israëlische premier Benjamin Netanyahu was zondag onduidelijk, maar het effect was merkbaar: de wapens zwegen. Daarop kwam de Iraanse delegatie onder leiding van minister Abbas Araghchi (Buitenlandse Zaken) alsnog naar Zwitserland om onder auspiciën van Qatar en Pakistan door te praten met de VS.
Zodoende is het Libanon-front door Iran gepromoveerd tot absolute lakmoesproef. Als Trump zijn felbegeerde atoomakkoord wil sluiten, zal hij ervoor moeten zorgen dat zijn partner zich op Libanese bodem aan het bestand houdt. Wij houden onze bondgenoot (Hezbollah) immers ook in het gareel, zo zeggen de Iraniërs.
Op dat laatste valt iets af te dingen. In de nacht van vrijdag op zaterdag, toen er formeel al een staakt-het-vuren was ingegaan, meldde VN-vredesmacht Unifil niet alleen 420 luchtaanvallen van Israël, maar ook twintig raketten van Hezbollah richting Israëlische troepen in bezet gebied. Vier Israëlische soldaten kwamen om het leven.
Het gevolg, bedoeld of niet, was dat Israël publiekelijk kon claimen dat het slechts op Hezbollah-vuur had geantwoord. Doorgaans is de coördinatie tussen Hezbollah en de Iraanse Revolutionaire Garde nauw, maar het zou kunnen dat die in dit geval haperde.
Dat de Amerikanen op hun beurt voortdurend worden geschoffeerd door een solo opererende Netanyahu, is iets wat veel beleidsmakers in Teheran zelden of niet geloven. Zij zien het als een uitgekiend spelletje good cop, bad cop, waarbij de één (Amerika) gewillige beloften doet aan het diplomatieke front terwijl de ander (Israël) met de spierballen rolt, met de bedoeling Iran en zijn bondgenoten in de tang te nemen.
Met Perzisch vakmanschap worden de twee oorlogen (Amerika versus Iran, Israël versus Hezbollah) daarom nu tot één front gesmeed. De Iraniërs doen dat ook in hun taal. ‘Libanon heeft vierduizend martelaren gegeven om de Islamitische Republiek te verdedigen’, beweerde parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf in een interview – een verwijzing naar de mensen die sinds begin maart bij Israëlische luchtaanvallen zijn gedood in Libanon. De meeste Libanezen gruwen van dit soort taal, maar ze kunnen er weinig tegen uitrichten.
Het akkoord tussen Iran en de VS heeft, afgezien van mogelijke verlenging, een looptijd van zestig dagen. ‘Genoeg om de deal te testen’, schreef Iran-kenner Hamidreza Azizi (verbonden aan denktank Stiftung Wissenschaft und Politik) in een opiniestuk in weekblad Time, maar niet genoeg om alle twistpunten (Iraanse atoomverrijking, sanctieverlichting door de VS) op te lossen.
Israël weet dit en zal in de tussentijd waarschijnlijk pogingen blijven doen de boel te saboteren, al was het maar omdat er deze herfst parlementsverkiezingen aankomen. Een vernederende terugtrekking uit het zuiden van Libanon betekent een gegarandeerde verkiezingsnederlaag.
Netanyahu staat in de peilingen al op verlies en voelt in zijn nek de adem van uitdagers als Naftali Bennett, die proberen hem rechts in te halen. Bennett gaat momenteel de boer op met de boodschap dat hij wél een regimewisseling kan bewerkstelligen in Iran. Voor realisme is geen plek in het huidige Israël, constateerde dagblad Ha’aretz. Ook de oppositie denkt voor alle problemen een ‘magische oplossing’ te hebben.
Naar een toverstaf hoeft Netanyahu niet te grijpen. Bestand of geen bestand, hij heeft het Israëlische leger de opdracht gegeven in Zuid-Libanon te blijven en de bezetting van zo’n 6 procent van Libanons grondgebied te handhaven (daarmee ingaand tegen Trumps Iran-akkoord, waarin de ‘territoriale soevereiniteit’ van Libanon gewaarborgd is). Eén schietincident vanuit Hezbollah zou vervolgens kunnen dienen als rechtvaardiging voor represailles. Gezien de beperkte monitoring in het gebied is zo’n incident snel gevonden.
De nieuwe, door Iran gedomineerde status quo is daarmee uiterst wankel. Het is goed denkbaar dat het regime in Teheran zich ook voorbereidt op een voortijdig klappen. Het wantrouwen over de Amerikaanse intenties is groot.
Veelzeggend was de verklaring waarmee Opperste Leider Mojtaba Khamenei donderdagavond kwam. Hij gaf groen licht aan het akkoord, maar distantieerde zich er ook van door te suggereren dat iemand anders (president Masoud Pezeshkian) verantwoordelijk zou zijn voor het succes of falen van de komende gespreksronden. Voor nu, kortom, wil niemand er zijn geld op inzetten.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant