In een Chinees-Ierse productie over cancelcultuur wordt het problematische personage Baal geblurd en weggepiept. Zo ontstaat er een intrigerende dialoog tussen een oude toneeltekst en de actuele moraal.
schrijft voor de Volkskrant over theater, cabaret en media.
Het eerste toneelstuk van schrijver Bertolt Brecht (1898-1956), Baal uit 1918, zou je nu ‘problematisch’ kunnen noemen. De hoofdpersoon, een jongeman genaamd Baal, is een vrouwenhater, verkrachter en gewelddadige schoft. Nu loopt de toneelgeschiedenis over van de slechte personages, maar in Baal wordt de levensstijl van de hoofdpersoon geromantiseerd en poëtisch verwoord. Het stuk mist de morele ernst en de vervreemdingseffecten van de latere werken van Brecht, die met werken als Die Dreigroschenoper (1928) en Mutter Courage und ihre Kinder (1948) uitgroeide tot theaterlegende.
Een collectief van Chinese acteurs van het Beijing Repertory Theater, in samenwerking met het Ierse gezelschap Dead Centre, bedacht een creatieve, komische manier om Baal alsnog op te voeren. Vanaf het begin van Brecht’s first play wordt Baal (een rol van Jin Shijia) geblurd weergegeven op een videoscherm. Zo gauw hij een vrouwonvriendelijke of andere grove opmerking maakt, klinkt er direct een pieptoon.
Voor dit effect splitsen de makers het toneel in tweeën: onderin zien we acteurs spelen voor een bluescreen, bovenin zien we een filmische versie van het verhaal, met de blurs en digitale decors.
Door deze opzet worden prikkelende vragen gesteld rond het cancelen van foute personen. Het leidt tot indringende scènes, bijvoorbeeld als Baal in een café de argeloze Johanna oppikt en haar meeneemt naar zijn vieze kelder. Daar verkracht hij haar, maar omdat Johanna een blauw pak draagt is zij onzichtbaar tijdens de handeling. Dit maakt de scène des te naargeestiger.
De censuurregels in China, waar deze voorstelling ook is opgevoerd en het tonen van naakt uit den boze is, vormen een extra laag.
Niet alle spelscènes – in het Mandarijn, met boventitels in Engels en Nederlands – zijn makkelijk te volgen. Maar het publiek wordt bij de hand genomen door de charismatische hoofdrolspeler Jin, een beroemde tv-acteur in China. Hij speelt behalve Baal ook de schrijver Bertolt Brecht, die soms door de vierde wand breekt en het publiek de bedoeling van de voorstelling helder uitlegt.
Aanvankelijk feliciteren de makers zichzelf met hun ingrepen: door Baal te cancelen en te blurren verbeteren zij niet alleen Brechts toneelstuk, maar maken zij de samenleving ook veiliger. Gaandeweg de avond komen daar twijfels bij. Is Baal niet een zondebok, en kunnen we niet beter het maatschappelijke systeem aanpakken dat zijn acties heeft voortgebracht?
Ook wordt dan de camera op het publiek gericht: hebben wij niet allemaal een vlekje, een klein geheim?
De voorstelling eindigt in een donker bos, waar Baal met zijn zonden in de vergetelheid verdwijnt. Maar de hoofdrolspeler zegt dat hij Baal niet uit zijn gedachten kan verbannen: ‘Ik blijf zijn gezicht voor me zien.’
Misschien is dat de conclusie: het is lastiger dan je denkt om de slechtheid van mensen voorgoed uit te gummen.
Theater
★★★★☆
Door Beijing Repertory Theater, Dead Centre en Tempest Projects. Tekst Bertolt Brecht. Bewerking en regie Ben Kidd, Bush Moukarzel.
19/6, Internationaal Theater Amsterdam (Holland Festival).
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant