Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Dit keer bespreekt hij hoe de door Oekraïne ontketende dronerevolutie heeft geleid tot een nieuwe manier van oorlog voeren. De 'traditionele' wetten over kernwapens staan op de tocht.
Op 1 juni 2025 vernietigden Oekraïense drones op de strategische basis Belaya elf (en volgens Oekraïne meer dan veertig) Russische bommenwerpers. Daar waren naast de Russen ook de Amerikanen niet blij mee. Op slag waren ze de nucleaire regie kwijt. Die drones waren nog als paarden van Troje het land binnengesmokkeld.
Inmiddels heeft Oekraïne het vermogen om vanaf eigen grondgebied Russische doelen op 1.800 kilometer afstand te verwoesten. Dat leidde vorige maand tot een sobere militaire parade op het Rode Plein, want de Russische president Vladimir Poetin begint nerveus te worden nu ook zijn Moskou binnen bereik is.
Oekraïne heeft een revolutie ontketend als het gaat om de goedkope productie van drones. Die zijn ook nog eens zeer effectief. Tijdens een NAVO-oefening in Estland vorig jaar versloeg een dozijn Oekraïense drones met gemak een complete NAVO-eenheid.
Die expertise is handelswaar voor Oekraïne, dat deze verkoopt aan NAVO-landen, Golfstaten en Amerikaanse start-ups. De AI-revolutie laat zich meten in weken in plaats van jaren. Oekraïne spreekt inmiddels van een totaal nieuwe manier van oorlog voeren.
De Amerikaanse oud-staatssecretaris en expert Rose Gottemoeller zette in Foreign Affairs een aantal zeer belangrijke zaken op een rijtje. Gottemoeller was bewindsvrouw wapenbeheersing onder president Barack Obama. Ze is bepaald geen Trumpiste, maar overstijgt met haar waarnemingen de enorme ideologische kloof tussen de twee kampen.
Dat we tijdens de Koude Oorlog geen kernoorlog tussen grootmachten hadden, wordt vaak toegeschreven aan afschrikking. De Verenigde Staten en Rusland konden elkaar altijd met atoomwapens vernietigen, waardoor ze geen van beide de eerste aanval durfden in te zetten. Die wetenschap garandeerde vrede of voorkwam in ieder geval oorlog.
De oorlog in Oekraïne heeft (samen met wat andere voorbeelden) aan deze 'stabiele' toestand een einde gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan de gevechten tussen kernmachten India en Pakistan, de raketaanvallen van Iran op Israël, het Amerikaanse 'verbod' op Oekraïense aanvallen op bepaalde Russische doelen, de westerse paniek nadat Poetin tactische atoomwapens in stelling had gebracht, en het verzoek van Rusland aan Oekraïne om de militaire parade in Moskou niet te verzieken.
Door de nucleaire opkomst van China, het nucleaire gerammel uit Noord-Korea en de dreigende verspreiding van atoomwapens naar andere landen wordt het maken van afspraken er niet makkelijker op. En dan zwijgen we nog over het duistere toekomstbeeld dat een particuliere bende met een drone of atoomwapen gaat dreigen. De oude nucleaire wetten verliezen aan kracht en het is zelfs de vraag of ze nog wel gelden.
De eerste wet is overigens nog geldig, want nucleaire grootmachten vallen elkaar niet aan (in ieder geval niet met kernwapens). Maar partijen zijn onzeker over elkaars bedoelingen, zeggen verdragen op, investeren zwaar in verdedigingssystemen en doen de ander twijfelen of het spel nog wel ouderwets wordt meegespeeld.
De derde wet staat op de tocht. Oekraïne tart Rusland, maar tot nu toe durft Rusland niet terug te slaan. De vraag is hoelang dat nog duurt.
De vierde wet geldt blijkbaar al niet meer. Het Russische optreden tegen Oekraïne is gruwelijk, maar traditioneel en bedroevend. Het lijkt er zelfs op dat de Russen nu wraak nemen op kloosters, burgergebouwen en riskante locaties zoals kerncentrales. Ook viel het experts op dat Israël zich niet met kernwapens verweerde tegen de Iraanse aanval op Dimona, waar een kernonderzoekscentrum is gevestigd.
Afschrikking slijt dus. Gottemoeller zegt dat het geen zin heeft om miljarden te steken in nóg betere kernwapens. Volgens haar is het beter om de afschrikking te herstellen door nucleaire locaties beter te beveiligen, maar daar twijfel ik aan. Er zijn simpelweg te veel plekken en de prijs wordt te hoog. En tegen zwermen drones is niet op te boksen.
Source: Nu.nl algemeen