Rivier Fotograaf Sarah van Wingerden ging als kind al bij een beetje zon met haar familie de Merwede op. Ze legde het rivierleven vast, nu het wordt bedreigd door de ‘Forever Chemicals’ van de industrie.
Varen op de Merwede.
Het beeld van het meisje in het roodgebloemde badpakje dat aan de rivieroever een witte boot vasthoudt, is fotografe Sarah van Wingerden het liefst. „En niet alleen omdat dat mijn nichtje is. Die foto doet me zó sterk denken aan mijn eigen jeugd, ik zie bijna mezelf daar staan.”
Van Wingerden groeide op in Sliedrecht, aan de Merwede. „Mijn familie heeft, zoals zoveel mensen daar, een boot en zodra er ook maar een beetje zon was, gingen we varen, de rivier op.” Om het meisje op de foto heen strekt zich een bleke Hollandse zomer uit, een lage horizon. In de verte flats en hoogspanningsmasten. Links een rode gevarendriehoek die schippers attent maakt op veranderend waterpeil.
Recreatie langs de Merwede op een zomerdag.
Sarah van Wingerdens fotoproject Bij ons langs de rivier, nog tot half juli te zien in Dordrecht, laat beelden zien van Hollands leven, picknicken aan de oever, rijen sla in een moestuin. Oudere mensen in hun deuropening, een jongen met een pluizige kip op zijn schouder. Ze fotografeerde ook een enkele appel, liggend op een tafel.
‘Verboden vrucht’: rond Sliedrecht wordt afgeraden groenten en fruit uit eigen tuin te eten…
…en eieren van hobbykippen. Dit advies geldt inmiddels breder in Nederland.
De foto’s krijgen een naargeestige lading door de fabriek die aan de overkant van de rivier ligt, die van Chemours, een naam die samenvalt met: PFAS. Groente uit die grote moestuinen eten, of eieren van die kippen, wordt door het RIVM en andere instanties sterk afgeraden. Het water, de lucht, de bodem, het nichtje van Sarah van Wingerden, de jongen, de hobbykip en die glanzende appel op de tafel – ze hebben het allemaal in zich.
Moestuineigenaar toont vervuilde grond bij een door Chemours georganiseerde onthulling van een gesaneerde volkstuin in Sliedrecht. Critici vinden dat het probleem niet is opgelost, omdat alleen de de bovenlaag van de grond is afgegraven en vervangen.
Wim en Jannie hebben jarenlang getuinierd en veel uit de tuin gegeten. Een aantal jaar geleden bleek dat hun tuin en kas sterk vervuild waren, waarna ze zijn gestopt met tuinieren. Ze bleken ook hoge percentages PFAS in hun bloed te hebben.
In Sliedrecht drijven de vissen niet met hun buik naar boven in het water, de vogels vallen er niet dood uit de boom. Maar PFAS zijn ‘Forever Chemicals’. De vervuiling is onzichtbaar, maar gaat niet meer weg. „Dat maakt het extra venijnig.”
Jongens nemen een duik in de Merwede.
„Als kind en als tiener zie je de fabriek liggen, maar je stelt er geen vragen bij”, zegt de fotografe. Maar in 2018 kwam het advies om geen groente en fruit uit eigen tuin meer te eten in de directe omgeving van Chemours. In 2023 onthulde Zembla dat Chemours zich van de consequenties van haar lozingen en lekkages al decennia uitstekend bewust was, maar deze verborg. NRC onthulde in datzelfde jaar dat de concentratie PFAS in eieren van loslopende kippen uit de naaste omgeving van de fabriek voor zwangeren en kinderen ronduit gevaarlijk was. Van Wingerden: „Dit ging zo over mijn familie, die daar nog woont, over mijn eigen jeugd. Het kwam zo dichtbij, dat ik dacht: ik moet hier iets mee. Het onrecht, dat zo’n fabriek alles en iedereen hiermee opzadelt. De mensen, de natuur.”
De lege kas van Wim en Jannie.
Van Wingerden woont inmiddels in Antwerpen. Bij de Schelde, „maar in België mag je bijna nergens zwemmen”. Zou ze in Sliedrecht nog te water gaan, in de Merwede? „Ik zou het wel doen, maar ik zou er een bijgevoel bij hebben.”
De fabriek Chemours, gezien vanuit Sliedrecht.
Kunstkerk Dordrecht: Together Forever, Kunstenaars over PFAS, t/m 19 juli.