Afghanistan Met een visum voor één dag kregen de Taliban, ondanks hun diplomatieke isolement, voet aan de grond bij de Europese Commissie. Vijftien landen spraken met vertegenwoordigers van het repressieve regime over de terugkeer van afgewezen Afghaanse asielzoekers.
Beveiliging bij een checkpoint in de Afghaanse stad Kandahar op 24 mei.
Daar stonden ze dinsdagochtend, op de luchthaven Brussel Zaventem. Vijf leden van de Taliban, met een visum voor één dag in hun paspoort en een grote afspraak in hun agenda.
Ongemakkelijk is een understatement. Maar wie afgewezen Afghaanse asielzoekers wil uitzetten, kan nu eenmaal niet om de Taliban heen, vinden Nederland en veertien andere EU-landen. Daarom overlegden ze dinsdag achter gesloten deuren met de Taliban-delegatie.
De ontmoeting, onder leiding van de Europese Commissie, ligt gevoelig. Meteen benadrukte de Commissie dat het slechts om „technische gesprekken” gaat. Ambtelijk van aard, geen écht diplomatiek overleg. „Dit betekent niet dat Nederland de relatie met de Taliban gaat normaliseren”, aldus een woordvoerder van het ministerie van Asiel en Migratie.
En toch is het niet niks. Al sinds de machtsovername in Kabul in 2021 verkeren de Taliban in een diplomatiek isolement. Internationaal wordt het islamistische bewind alleen door Rusland als legitieme regering erkend. Drie Taliban-kopstukken kregen sancties opgelegd door de Europese Unie.
Van toenadering is al helemaal geen sprake meer sinds de Taliban in 2024 de zogenoemde Moraliteitswet aanscherpten. Sindsdien is het vrouwen verboden buitenshuis hun stem te laten horen. Meisjes mogen na hun twaalfde niet meer naar school, vrouwen mogen veel beroepen niet meer uitoefenen en ook niet reizen zonder mannelijke begeleider.
Volgens de VN zijn vrouwen door deze wet en de bevoegdheden voor de zedenpolitie feitelijk uit het openbare leven gewist. Nederland stapte vanwege deze wet met een groepje landen naar het Internationaal Gerechtshof in Den Haag om een rechtszaak tegen de Taliban te beginnen.
De kritiek is dan ook niet van tafel, nu de EU en diezelfde Taliban met elkaar in gesprek gaan. „Dat je dit kwaadaardige regime uitnodigt is voor hen [de Afghaanse vrouwen] een klap in het gezicht. En een nederlaag voor onze waarden”, aldus een ontstelde Raquel García Hermida-van der Walle (D66), die de Afghanistan-delegatie van Europees Parlement voorzit.
Dat Brussel en Nederland nu toch gesprekken voeren met de Taliban, heeft één reden: migratie. Afghanistan is al jaren een van de voornaamste herkomstlanden van asielzoekers in Europa. In 2025 vroegen 64.000 Afghanen in de EU asiel aan, van wie circa duizend in Nederland. Van hen krijgt een meerderheid, in Nederland ongeveer twee derde, asiel.
Maar wie wordt afgewezen, keert zelden terug. Van de bijna 23.000 Afghanen die in 2024 te horen kregen dat ze naar hun thuisland moesten terugkeren, stapte slechts 2 procent op het vliegtuig. Om dat aantal op te krikken vroegen twintig EU-landen vorig jaar Brussel om hulp. Ook zonder de Taliban te erkennen, vinden zij, moet er over praktische zaken gesproken worden.
Nadat de Europese Commissie begin dit jaar al een delegatie naar Kabul stuurde, was de tijd nu rijp voor een overleg in Brussel. Vijftien EU-landen schoven aan. Naast Nederland waren onder meer Zweden en België aanwezig.
Hoewel afspraken over het terugsturen en -nemen van asielzoekers doorgaans tussen nationale regeringen worden gemaakt, kan Brussel het proces wel coördineren, is de gedachte. Zo zou Frontex, de EU-grensbewakingsdienst die de komende jaren fors zal groeien, een rol kunnen spelen bij het charteren van terugkeervluchten via verschillende landen.
Ook Kabul heeft een doel: voor de Taliban is elke vorm van erkenning of toenadering welkom. „Als het EU-etiket erop zit, geeft dat toch meer geloofwaardigheid aan zo’n samenwerking”, zegt Helena Hahn, migratie-analist bij het European Policy Centre.
Als voorbeeld wijst Hahn naar Duitsland, dat al op kleine schaal afgewezen Afghaanse asielzoekers uitzet. Een Afghaanse ambtenaar liet deze week aan The New York Times weten dat Berlijn dit jaar tot dusver 120 Afghanen zou hebben teruggestuurd. In ruil daarvoor staat het land een aantal Taliban-diplomaten toe, ook om de uitzettingen administratief te verwerken.
De komende tijd wil Berlijn het aantal uitzettingen naar Afghanistan opvoeren, het mikt op tot drie chartervluchten per maand. Tegelijkertijd zal de diplomatieke aanwezigheid van de Taliban groeien. De beweging stelt meer eisen: vorig jaar drong de Taliban er al op aan de Afghaanse vlag die voor de ambassade wappert te vervangen door een witte Taliban-vlag.
Al deze gesprekken zijn volgens de Duitse regering uitsluitend ‘technisch’ van aard, net zoals Brussel nu zegt. Hahn: „Wat is technisch en wat is politiek? Die grenzen zijn volledig vervaagd.”
Niet iedere stem is zo kritisch over de ontmoeting. Het isoleren van een regime is niet per se een oplossing, zegt Zuhra Bhaman telefonisch vanuit Kabul. Zij werkt al decennia in Afghanistan voor de ngo Search for Common Ground, die na de machtsovername door de Taliban in 2021 actief bleef in het land. „De grootste schendingen van mensenrechten vinden plaats onder de meest geïsoleerde regimes. Het isoleren en het verbreken van contact heeft nog nooit tot de val van een regime geleid.”
Bahman ziet dan ook geen gevaar in de ontmoeting. „Voor alle duidelijkheid: die zal niets ten nadele of ten positieve betekenen voor de vrouwen in Afghanistan.” Het baart haar wel zorgen dat überhaupt wordt overwogen vluchtelingen terug te sturen naar Afghanistan, „een land dat niet de mogelijkheden heeft hen te ontvangen”.
Om wie het gaat, blijft nog onduidelijk. Vooralsnog leggen de landen die de samenwerking met de Taliban toejuichen, net als de Europese Commissie, de nadruk op het terugsturen van afgewezen asielzoekers die strafbare feiten plegen of een risico voor de veiligheid vormen.
Maar veel landen denken ook verder, zegt Hahn. „Als je naar het debat kijkt, zie je dat iedereen zich nu heel erg richt op een kleine groep, maar dat men tegelijkertijd al vooruitkijkt om deze uitzettingen op veel grotere schaal toe te gaan passen.”
Na afloop van de ontmoeting liet een woordvoerder van de Taliban op X weten gesproken te hebben over „hervatting van consulaire diensten” voor Afghanen in Europa. De Zweedse minister van migratie zei dat is gesproken over „de terugkeer van veroordeelde criminelen en individuen die een veiligheidsrisico zijn”.