Corruptie Vroeg in de coronapandemie wisten toenmalig Transportminister José Luis Ábalos en zijn adviseur Koldo García miljoenenorders van overheidsbedrijven door te sluizen naar het bedrijf van een bevriende zakenman. Het Hooggerechtshof legt de twee forse celstraffen op. De ondernemer hoeft niet naar de gevangenis.
Oud-minister van Transport José Luis Ábalos in juni vorig jaar toen hij zijn getuigenis aflegde bij het Hooggerechtshof in Madrid.
Terwijl Spanje zucht onder de derde dag van de hittegolf, gaat het gesprek op straat over heel iets anders dan het warme weer: de nieuwste ontwikkeling van de Spaanse versie van de mondkapjesaffaire. Maandag legde het Spaanse Hooggerechtshof een celstraf van 24 jaar en negen maanden op aan José Luis Ábalos, de oud-minister van Transport, voor zijn aandeel daarin. Het is de hoogste straf die ooit is opgelegd aan een voormalig minister. Koldo García, de adviseur en chauffeur van Ábalos, kreeg een celstraf van 19 jaar en acht maanden.
Het mondkapjesschandaal, in Spanje bekend onder de naam Casa Koldo (de zaak-Koldo), gaat om een corruptienetwerk binnen het ministerie van Transport. Toen er vroeg in de coronapandemie plotseling een grote vraag kwam naar mondkapjes, wisten Ábalos en García overheidscontracten voor de levering van 13 miljoen mondkapjes door te sluizen naar een bedrijf van een bevriende zakenman. Het ging onder meer om een bestelling van vijf miljoen mondkapjes – totaalprijs: 12 miljoen euro – van de Spaanse spoorbeheerder Adif. Die bestellingen kwamen terecht bij Soluciones de Gestión, een bedrijf gelinkt aan zakenman Víctor de Aldama.
In ruil voor deze miljoenenorders ontvingen minister Ábalos en zijn rechterhand Koldo García hoge commissies, onder meer in de vorm van luxegoederen en vastgoedvoordelen. Zo stonden ze allebei bijna drie jaar lang op de loonlijst van De Aldama, die de twee mannen 10.000 euro per maand betaalde. Justitie vond een Excel-sheet waarin deze betalingen gedetailleerd waren bijgehouden. Ook betaalde de zakenman een periode de huur van het Madrileense luxeappartement van de toenmalige vriendin van Ábalos, met een prijskaartje van meer dan 82.000 euro totaal.
Zelf zou De Aldama zo’n 3,7 miljoen hebben overgehouden aan de overheidsopdrachten. Dat geld hoeft de ondernemer en miljonair van het Hooggerechtshof niet terug te betalen omdat de rechters niet bewezen achten dat hij gebruik heeft gemaakt van vertrouwelijke informatie bij het sluiten van de overeenkomst met het ministerie. Omdat hij meewerkte aan het justitie-onderzoek, bekentenissen aflegde en onder meer verklaarde hoe hij de steekpenningen precies betaald had, valt zijn straf ook fors lager uit dan die van de andere twee leden van de „criminele organisatie”, zoals justitie het drietal bestempelde.
De Aldama kreeg een straf van 4,5 jaar, maar hoeft die niet uit te zitten als hij geen nieuwe misdrijven pleegt en een jaar vrijwilligerswerk doet. Ábalos en García, die al sinds november in een gevangenis in Madrid verblijven en ook daar via een videoverbinding hun strafmaat vernamen, moeten respectievelijk minstens 16,5 en 15 jaar de cel in voor ze in aanmerking komen voor strafvermindering of vrijlating.
De veroordeling van het drietal is een nieuwe klap voor de Spaanse premier Pedro Sánchez. Ex-minister Ábalos bekleedde niet alleen een hoge functie binnen zijn socialistische partij (PSOE), maar fungeerde ook lang als zijn rechterhand. Extra pijnlijk is dat Ábalos in 2018 betrokken was bij het indienen van de motie van wantrouwen tegen de toenmalige regeringspartij, de conservatieve Partido Popular, vanwege corruptieschandalen binnen die partij. Door die succesvolle motie kwam Sánchez voor het eerst aan de macht.
Daarbij komt nog dat de PSOE en Sánchez omgeven zijn door andere corruptiezaken: er lopen justitiële onderzoeken naar de broer en de vrouw van Sánchez, en naar illegale geldstromen voor de sabotage van gerechtelijke onderzoeken binnen de partij.
De PSOE doet er dan ook alles aan om zich te distantiëren van de corruptiezaken. Ook over de schuldvraag binnen de Spaanse mondkapjesaffaire bestond geen twijfel binnen de partij. Sánchez zette zijn voormalige rechterhand Ábalos zelf de partij uit in 2024, toen Ábalos weigerde zijn zetel op te geven. Maar over de strafmaat heerst wel grote verontwaardiging. De huidige Transportminister Óscar Puente bracht maandag op X in herinnering dat de moordenaar van Isabel Carrasco, een politica uit León die op klaarlichte met drie kogels werd neergeschoten, tot een lagere gevangenisstraf werd veroordeeld dan Ábalos: 22 jaar.
Dat ondernemer De Aldama juist een lage straf krijgt, zonder tijd in de gevangenis, schoot Puente in het verkeerde keelgat. „Zien jullie het, kinderen?”, schreef Puente in zijn bericht op X. „Als je misdaden begaat maar je daarna netjes gedraagt en ‘meewerkt’, komt er wel een manier om vergeving te krijgen. En door slechts een klein beetje informatie te verstrekken, hoef je niet eens een voet in de gevangenis te zetten. Het is een enorm leerzame uitspraak.”
De rechtbank verklaarde de hoogte van de straf voor Ábalos door te wijzen op de ernst van corruptie: „Het is een fenomeen dat het doel van de macht verstoort, institutionele checks and balances verzwakt en de gelijkheid van burgers voor de wet in gevaar brengt.” Woensdag wordt de uitspraak besproken in het Congres.