Vertrek Keir Starmer
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het was niet meer de vraag óf Keir Starmer vervroegd zou opstappen als partijleider, maar wanneer. Zijn positie als partijleider en Brits premier was onhoudbaar geworden door een combinatie van inschattingsfouten, trage beleidsvorming, impopulaire voorstellen die soms weer werden teruggedraaid, ministerswissels, en gebrekkige communicatie over wat wel werd bereikt en goed ging.
En vooral door politiek ongeduld van zijn eigen Labour-partij, die hem twee jaar na een overweldigende verkiezingsoverwinning naar de uitgang duwde. Zodra er een nieuwe partijleider is, stapt Starmer ook op als premier.
Andy Burnham, de populaire oud-burgemeester van Manchester en sinds maandag Lagerhuislid en daarmee de onvermijdelijke kroonprins, is gewaarschuwd: het politieke leven van een premier is kort. „You are not the Messiah”, werd hem al toegeroepen vanaf de oppositiebankjes.
Starmers grootste probleem was dat veel kiezers hem vooral wilden om wat hij niet was: een Tory. Na veertien jaar Conservatief beleid en snel wisselende premiers (Cameron, May, Johnson, Truss en Sunak) wilden zij rust en stabiliteit, en tegelijk vernieuwing. Maar het geduld om de bijbehorende beleidsveranderingen af te wachten, was er niet. Lagerhuisleden vreesden vervolgens, vooral na de verloren lokale verkiezingen, voor hun eigen toekomst.
Het toont de wispelturigheid die de Britse politiek – net als die in Nederland overigens – kenmerkt. Waarbij steeds nieuwe beloftes, van nieuwe partijleiders met nieuwe oplossingen, om kiezers te paaien.
De vraag is of het land en de partij Burnham of een andere premier wél tijd gunnen. En waarmee. Het programma waarmee Labour in 2024 de verkiezingen won? De problemen waarmee het Verenigd Koninkrijk kampt zijn diepgeworteld, hebben hun oorsprong soms al in de jaren tachtig of de economische crisis van het vorige decennium. Ze zijn verergerd door de Brexit, waarvoor de Britten tien jaar geleden stemden.
De grote ongelijkheid, de lage productiviteit, lage lonen en hoge inflatie, de rammelende infrastructuur, verouderde woningen en krakende gezondheidszorg zijn niet binnen een paar weken opgelost. En ook het VK zal de komende jaren de defensie-uitgaven moeten ophogen, ten koste van uitgaven op andere terreinen. Wie Starmer ook opvolgt, de nieuwe premier zal oog willen hebben voor deze binnenlandse problemen. Maar het buitenland vreet tijd, merkt elke premier, en niet alleen de Britse.
De concurrentie, op links de Greens en op rechts de Tories en Reform UK van Nigel Farage, zal het een nieuwe premier niet makkelijk maken en nieuwe landelijke verkiezingen eisen. Labour beloofde een einde te maken aan de trits Conservatieve premiers die intern in het zadel werden geholpen, zonder mandaat van het land. Dat geldt straks ook voor een Labour-premier. Burnham werd als Lagerhuislid gekozen door de 70.000 kiezers van het district Makersfield.
De interne partijstrijd binnen Labour is ook niet voorbij: verbitterde collega’s die loyaal waren aan Starmer en nu hun kabinetsfunctie verliezen, zullen vanaf de achterste bankjes commentaar leveren op de nieuwe premier. Die vooral zal moeten onthouden dat hij nooit meer zo populair zal zijn als op de dag vóór hij de ambtswoning binnenwandelde.