Deze zomer luncht NRC mee bij organisaties en bedrijven in het buitenland. Deze week: de dakdekkers in Yokohama hebben geen vaste kantine. Ze lunchen in een parkje en brengen zelf wat mee.
Takumi Ikeda, Min Wai Yan Phyo en Hidetoshi Sato lunchen samen in het park.
Met een slijptol schraapt een dakwerker het teer onder dakpanelen weg. „Het is bijna lunchtijd”, zegt Takumi Ikeda (37). Hij tilt zijn donkerblauwe helm tussen duim en wijsvinger een paar millimeter op, bij wijze van begroeting. Hij buigt voorover en stapelt de afgedankte dakpanelen op een karretje. Zijn felgele veiligheidsvest steekt scherp af tegen zijn zwarte werkkleding. „Om twaalf uur komen we naar beneden”, hijgt hij zodra de kar vol is.
Naam bedrijf: : T•PaintingLocatie: TokioBranche: BouwJaaromzet: 9 miljoen yen (48,500 euro)Aantal werknemers: 2Kosten lunch: 100-1000 yen (0,54-5,39 euro)
Bovenop flatgebouw Gardenia, in de heuvelachtige stad Yokohama, werken twaalf mensen aan een nieuw dak. Het gebouw is ingepakt in zilverkleurige steigers en zwarte netten. Die moeten voorkomen dat teer en dakpanelen de straat op waaien.
Naast hem veegt Hidetoshi Sato (37) de teerrestjes met een stalen schep bij elkaar. Ventilatoren in zijn koelvest blazen voortdurend lucht naar binnen. Daardoor bolt het op en heeft hij iets weg van een Michelinmannetje. „Helpt bij het zweten”, zegt hij. Sato is het enige personeelslid van Ikeda’s constructiebedrijf T•Painting.
„Bij grote renovaties huurt een hoofdaannemer kleine onderaannemers zoals wij in”, legt Ikeda uit. De twaalf mannen op het dak zijn dan ook geen vaste ploeg, maar een verzameling kleine teams. „Ze roepen ons op als er werk is. Als het regent, komen we niet en krijgen we ook niet betaald. Zo zetten ze ons alleen in wanneer dat nodig is en houden ze de personeelskosten laag.”
Op een van de schoorstenen wijst de thermometer zo’n 34 graden aan. De hitte slaat als een constante walm uit het beton, maar de dakdekkers werken zwijgend door tot de klok twaalf uur slaat. Dan klauteren ze behendig via de steigers zes verdiepingen naar beneden. Eenmaal op de grond gaan groepjes van twee of drie man allerlei kanten op.
Takumi Ikeda vervangen de waterdichte laag op een dak.
Voor Japanse werknemers is de lunch vooral een praktische onderbreking van de werkdag. De meesten eten tussen twaalf en een: in de bedrijfskantine, met een gekochte of zelfgemaakte maaltijd achter het bureau, bij een restaurant in de buurt. Zakendistricten zitten vol kleine eetgelegenheden, waar klokslag twaalf snel rijen ontstaan. Voor 500 tot 1.200 yen, ongeveer 2,50 tot 6,50 euro, staat er meestal een complete lunch op tafel.
De vakmannen in Yokohama hebben geen vaste kantine, omdat ze voor ieder project op een andere locatie zijn. En ze werken in woonwijken, waar de opties beperkt zijn. De drie containers die voor hen zijn neergezet, elk ongeveer zo groot als een personenauto, dienen als tijdelijk kantoor of rookruimte. Voor de lunch blijven weinig aantrekkelijke plekken over: de bloedhete buitenlucht of de volgestouwde werkbussen in de zon, die je opwarmen als een oven.
Ikeda loopt met een blauw-wit geruit koeltasje naar het parkje om de hoek. „Er zitten een paar collega’s tussen die ik echt haat”, zegt hij eerlijk. Het heeft iets van de middelbare school: de mannen die elkaar al jaren kennen, werkten boven voortdurend bij elkaar in de buurt. Op het dak blijven de groepjes stil. Beneden, uit het zicht van de rest, komen de tongen los. „Dan roddelen we over elkaar”, giechelt Ikeda.
Hij parkeert zichzelf op een lage bakstenen richel onder een boom, en peutert aan het doorzichtige deksel van zijn witte lunchdoos, ironisch genoeg versierd met schaduwloze bomen. Zodra hij de juiste hoek vindt, trekt hij het er in één beweging af. „Vandaag heb ik een bento mee”, zegt hij. Een rode hoop pasta met tomatensaus komt tevoorschijn, met witte room erbovenop.
Eeuwen geleden droegen Japanse reizigers en soldaten gedroogde rijst en rijstballen bij zich, omdat die lang goed bleven. Vanaf de zestiende eeuw raakte daarvoor de naam ‘bento’ ingeburgerd, afgeleid van een oud Chinees woord voor iets wat ‘handig’ is om mee te nemen. De draagbare maaltijd verhuisde vervolgens naar theatervoorstellingen, picknicks onder de kersenbloesem en, met de komst van de spoorwegen, de trein. Tegenwoordig kan bento slaan op vrijwel iedere lunchdoos voor onderweg.
Sato gaat naast hem zitten, zet een plastic boodschappentasje neer, haalt zijn eetstokjes uit een plastic verpakking en trekt het plastic etiket van een plastic bak met gekoelde Koreaanse noedels. „Deze bento kostte 578 yen (3,12 euro).” Voor de zekerheid bekijkt hij de prijs nog eens. „Inclusief btw.”
Hidetoshi Sato (37) eet een ‘bento’, wat in dit geval neerkomt op Koreaanse noedels.
Ikeda en Sato kennen elkaar sinds de basisschool. „Tien jaar geleden vroeg hij of ik een paar dagen kon meehelpen”, vertelt Sato terwijl hij zijn noedels naar binnen slurpt. Hij is er nooit meer mee gestopt. Daarnaast werkt hij als ploegleider in een groentefabriek in een buitenwijk van Tokio. „Dit doe ik op mijn vrije dagen om bij te verdienen. Ik heb al een jaar of vijf geen vakantie gehad.”
Dan komt Min Wai Yan Phyo (38) met een tweeliterfles water aangelopen. Hij gaat nonchalant tussen de twee Japanse mannen zitten. „Ik werk eigenlijk voor een ander bedrijf”, zegt de Myanmarees. „Maar ik ken deze twee al meer dan tien jaar”, voegt hij er vriendelijk lachend aan toe.
Hij haalt een klein bakje tevoorschijn en begint gretig te eten. „Mijn bento? Rijst met taugé, tofu en paprika”, zegt hij. „Dit kost iets meer dan 200 yen, ongeveer 1,08 euro, om te maken. Het is mijn lunch én avondeten. Ontbijten doe ik niet meer.” Phyo vertelt het luchtig, in vloeiend Japans met een Zuidoost-Aziatische tongval.
Ikeda kijkt naar de collega’s die zich om hem heen hebben verzameld en barst in lachen uit. „Volgens mij heeft niemand iets Japans in zijn bento!”
Takumi Ikeda heeft zelfgemaakte pasta mee.