Amsterdam viert dit weekend de jubileumeditie van WorldPride. Maar achter de regenboogvlaggen en botenparades groeit de onrust: 25 jaar na de invoering van het homohuwelijk in Nederland neemt ook hier de acceptatie van queer mensen af en voelen steeds meer lhbti’ers zich onveilig.
is redacteur van Volkskrant Magazine, ze maakt podcasts en schrijft geregeld essays en interviews.
Nori Spauwen is er helemaal klaar mee: de straatintimidatie en het geweld tegen queers. De filosoof, activist en voormalig diplomaat sloot zich aan bij een groep theatermakers die in actie kwam nadat wéér een vriend in elkaar was geslagen na een avondje stappen. Ze bedachten een logo, bouwden een website en zo werd, vlak voor Pride 2026, de Queer Knokploeg in het leven geroepen.
‘De knokploeg komt voort uit vragen waar we zelf mee rondlopen’, zegt Spauwen. ‘Hoe haal je de angel eruit wanneer je oog in oog staat met een jongen van 17 die stoer wil doen voor zijn vrienden door een homo in elkaar te slaan?’ Volgens Spauwen is het tijd dat queer mensen meer van zich afbijten. De Queer Knokploeg gaat daarbij helpen, met lessen in zelfverdediging en de-escalatie.
Spauwen zegt ‘honderd procent’ geïnspireerd te zijn door de Amerikaanse Stonewall-rellen van 1969. Toen besloten trans mensen, dragqueens, lesbiennes en homo’s om, na de zoveelste politie-inval in hun queerkroeg, terug te vechten. Ze bekogelden de politie met flessen, ze verzetten zich hevig tegen hun arrestatie. De New Yorkse Stonewall-rellen vormden de inspiratie voor de jaarlijkse Pride-vieringen over de hele wereld, ook in Nederland. Volgens Spauwen moeten queers in Nederland zich steviger verzetten. Niet tegen de politie, ditmaal, maar tegen de toegenomen haat en intimidatie in de samenleving. De respons is volgens haar ‘overweldigend’.
De Queer Knokploeg is tekenend voor de Pride-viering, die dit jaar niet alleen in het teken staat van feest, maar ook van zorgen en angst. Amsterdam verwacht dit weekend een miljoen bezoekers voor de Canal Parade, maar die feestvreugde wordt overschaduwd door een zorgelijke trend: een brede afname van queeracceptatie.
Vooral Nederlandse jongeren worden steeds minder tolerant tegenover de lhbti-gemeenschap. Zo blijkt uit de Gezondheidsmonitor Jeugd van de Amsterdamse GGD dat in de voormalige queerhoofdstad nog maar 43 procent van de jongeren het ‘normaal’ vindt dat twee mensen van hetzelfde geslacht verliefd op elkaar zijn. Ook provincies als Gelderland en Overijssel laten een sterke daling zien.
Nederland heeft zijn positie als ‘gidsland’ bovendien al lang geleden kwijtgespeeld. Hier was 25 jaar geleden weliswaar de primeur met de openstelling van het huwelijk voor paren van het gelijke geslacht – reden dat de WorldPride dit jaar in Nederland wordt gevierd. Maar zowel in de politiek als in de samenleving zijn queerrechten sindsdien onder druk komen te staan, uit het oog geraakt of zelfs openlijk bestreden. Op de jaarlijkse European Rainbow Map, die aangeeft hoe 49 Europese landen scoren op queerrechten, blijft Nederland steken op 13de plaats, achter België en Denemarken. En ver achter de nummer 1 Spanje, waar de aanpak van anti-queergeweld harder is en is vastgelegd in de wet.
De vele incidenten tijdens en voorafgaand aan Pride onderstrepen die verloren positie van Nederland als gidsland. Na de Pride in Amersfoort, eerder deze maand, werd een man uitgescholden en mishandeld. In Zandvoort werd een Pride-bezoeker geslagen. De Pride Walk in Hoorn is uit veiligheidsoverwegingen verzet naar later dit jaar. Het lhbti-Meldpunt Rita (Report it, Always) kreeg tijdens het openingsweekend van WorldPride ruim zeventig meldingen van discriminatie en intimidatie binnen, de teller staat op vrijdagmiddag op ruim 150. Woordvoerder Aynouk Tan: ‘Rita is een tragisch succes. Mensen weten de weg naar ons meldpunt te vinden, dat is positief. Maar het legt ook bloot hoeveel haat er is tegen queer mensen.’
Daar komt de dodelijke, door IS- geïnspireerde aanslag van zaterdag 25 juli in Berlijn bovenop. In de maatschappelijke discussie over queerveiligheid wijzen sommigen naar islamitische bevolkingsgroepen of naar de multiculturele samenleving. Zo zei illusionist Hans Klok in het WNL-programma Goedenavond Nederland als reactie op de aanslag in Berlijn: ‘We stoppen honderd nationaliteiten in een stad als Amsterdam, waarvan heel veel van die nationaliteiten homoseksualiteit absoluut verafschuwen.’
Onderzoek en cijfers laten echter een complexer beeld zien: dat van een hele samenleving die zich beweegt richting intolerantie. ‘De afgenomen queeracceptatie zie je terug in alle lagen van de bevolking, niet alleen onder bepaalde religieuze groepen’, zegt Niels Spierings, hoogleraar sociologie aan de Radboud Universiteit. Hij verwijst naar onderzoek van de Erasmus Universiteit uit 2024 naar plegers van anti-queergeweld. ‘Daarbij valt een oververtegenwoordiging van Marokkaanse jongens op, maar het meeste geweld komt van daders met enkel een Nederlandse nationaliteit, en de islam als reden komt maar weinig voor in die strafdossiers. De grote gemene deler onder plegers is: man en jong.’
Volgens Spierings gaat geweld tegen queer mensen eerder over een probleem rondom mannelijkheid, al dan niet aangejaagd door de manosfeer. Maar in algemene zin is het de opkomst van het rechts-populisme, zegt de onderzoeker, die de positie van de queergemeenschap verder onder druk heeft gezet. ‘Dat gaat om boodschappen als: non-binair bestaat niet, regenboogvlaggen zijn overdreven. Denk ook aan desinformatie over transwetgeving en aanvallen op educatieprogramma’s als Lentekriebels, door partijen als Forum voor Democratie.’
Volgens Spierings vormen populistische boodschappen over ‘doorgeslagen woke’ een voedingsbodem voor openlijke haat en discriminatie. ‘Queer mensen voelen zich daardoor minder veilig. En dat zit niet alleen in de angst voor geweldsincidenten. Het gaat om de fundamentele vraag: mag ik er zijn?’
Op de Amsterdamse grachten is het antwoord op die vraag dit weekend een luid en feestelijk ‘ja’. Maar voor werkelijke veiligheid is meer nodig dan een inclusieve botenparade. Dat vergt ook politieke moed en wilskracht.
Esma Linnemann en de andere cultuurexperts van de Volkskrant praten je elke week bij over de nieuwste films, series, boeken en andere popculturele verschijnselen.
Dit jaar is Amsterdam de gaststad van World Pride. Met als hoogtepunt de Canal Parade op zaterdag verandert de stad in één groot feest. Maar achter de regenboogvlaggen en boten schuilt ook een andere realiteit: de druk op de queer gemeenschap neemt toe, in Nederland én daarbuiten. In deze aflevering spreekt Esma Linnemann met muziekverslaggever Pablo Cabenda, presentatrice en schrijfster Teddy Tops en UvA-docent Jesse van Amelsvoort. Over hun ervaringen, en waarom Pride niet alleen een viering is, maar nog altijd een protest. Tegelijkertijd klinkt er ook hoop door: juist in kleine dingen. Zoals patissier Henk Storm, die met regenboogcroissants op zijn eigen manier uit de kast kwam.
Presentatie: Esma Linnemann
Montage: Pleuntje Valkhoff
Eindredactie: Corinne van Duin
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant