De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: hoe overleven runderen in het wild op ‘alleen maar gras’?
schrijft voor de Volkskrant over historische onderwerpen.
Hoe kunnen koeien overleven op alleen maar gras, vragen lezers Ingrid Rober en Laurens Westerhuis zich af. Goede vraag, ware het niet dat koeien – dat wil zeggen: Nederlandse melkkoeien – beslist niet alleen gras eten. Het menu van een doorsneemelkkoe bestaat voor ongeveer 50 procent uit gras en kuilgras, aangevuld met 30 procent krachtvoer en 20 procent snijmaïs.
Het krachtvoer dat de dieren krijgen bestaat vaak vooral uit vezelrijke bijproducten uit de voedingsindustrie: bietenpulp, restproducten van de bierbrouwerij of bijvoorbeeld citruspulp dat overblijft bij het maken van vruchtensap, vertelt Jan Dijkstra, universitair hoofddocent en expert op het gebied van rundveevoeding aan de Wageningen Universiteit.
In tegenstelling tot mensen kunnen koeien de vezels in gras en krachtvoer wél afbreken, legt hij uit. Of preciezer: koeien hebben in hun eerste maag (de pens) bacteriën die de vezels afbreken. Die bacteriën maken eiwitten die de koe vervolgens gebruikt als bouwstenen én als brandstof.
Bij die eerste vertering in de pens komen bovendien vetzuren vrij. Die leveren ongeveer 70 procent van de energie die een koe nodig heeft. De rest van de dagelijkse energiebehoefte halen de dieren uit reguliere vertering in de lebmaag (vergelijkbaar met de menselijke maag) en de dunne darm.
Maar wacht even. Niet iedere koe slijt haar dagen op een melkveehouderij. Denk alleen al aan de Schotse hooglanders in natuurgebieden. Gebouwd als een tank, gevuld met gras en blaadjes.
Cruciaal verschil is dat runderen in natuurgebieden niet het hele jaar door melk hoeven te geven. Nederlands melkvee, vrijwel altijd zogeheten Holstein Friesians, produceert meer dan 9.000 liter per dier per jaar. Een hooglander ergens in een natuurgebied hoeft hooguit melk voor haar eigen kalf te maken en heeft dus geen bijvoedering met krachtvoer of snijmaïs nodig.
Daar staat tegenover dat gras in de vrije natuur minder voedzaam is, legt Dijkstra uit. In het voorjaar groeit het gras in natuurgebieden nog aardig en is het redelijk verteerbaar. Naarmate het seizoen vordert, gaan de planten verhouten waardoor ze slechter verteerbaar worden. Bovendien gaat het eiwitgehalte omlaag. Daar komt nog bovenop dat in de vrije natuur doorgaans andere, niet-veredelde grassoorten groeien die doorgaans minder eiwitten bevatten. Dat gras wordt ook nog eens alleen bemest met de poep van de koeien die erop grazen.
Zeker in de winter krijgen de runderen daardoor veel minder voedingsstoffen binnen. Dat betekent dat ze, net als andere dieren in de natuur, in de loop van het seizoen hun vetreserves moeten aanspreken. In het ergste geval kan dat betekenen dat dieren uiteindelijk verhongeren.
Dijkstra benadrukt nog dat voor melkkoe én voor grote grazers de microbiële activiteit in de pens van het grootste belang is. Als bijvoorbeeld door eiwittekort de pensmicroben niet goed functioneren, breken ze de celwanden van het gras minder goed af en krijgt de koe niet genoeg voedingsstoffen binnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant