Amerikaan Connor Schumacher groeide op als queer buitenbeentje in een oerconservatief gezin. In clubs vond hij een nieuwe inclusieve familie, die hij succesvol naar het theater bracht. Ondanks die publieke waardering kroop hij in een pantser. ‘Ik wist niet hoe ik liefde moest ontvangen. Nooit geleerd.’
schrijft voor de Volkskrant over dans en (circus)theater.
Nog opgetogen van het uitzinnige applaus tijdens festival Julidans voor zijn nieuwe productie Asset Liability & Equity (2026) zit choreograaf Connor Schumacher (39) daags erna in een kantoortje in Internationaal Theater Amsterdam. In zijn voorstelling, die dit najaar langs zestien theaters toert, maakt Schumacher een stevig politiek statement over onze hiërarchische, moreel rigide samenleving. Na een gezellige openingsdans vol zorgzame motoriek slaat de sfeer om: vijf dansers simuleren met ontblote lijven bruuske scènes vol fysiek geweld.
Performer Simomo Boujarra dicteert als duivelse ceremoniemeester wie de ring in moet om elkaar de kleren van het lijf te scheuren. Dansers meppen, klauwen, gillen en schoppen, met serieuze striemen tot gevolg. Totdat het publiek wordt geconfronteerd met de schuldige blik van zwijgende omstanders. Het perverse optreden stopt alleen als de meerderheid in opstand komt. Wanneer dat gebeurt, bepalen toeschouwers dus samen. ‘Ik had niet verwacht dat gisteren vijfhonderd toeschouwers zo snel hun collectieve verantwoordelijkheid zouden nemen door op te staan tegen de agressie.’
In eerdere voorstellingen vertolkte Schumacher altijd zelf de rol van spreekstalmeester, die het publiek uitnodigt actief te reageren. Nu beweert Boujarra dat hij Schumachers rol heeft overgenomen omdat ‘de goeroe’ met danspensioen is. Heus? Is Schumacher gestopt met dansen? Dé clubdansexpert, die al jaren uitdraagt dat de wereld een betere plek wordt als we iedere dag zouden dansen en met workshops en choreografieën iedereen aan het dansen krijgt? De man die van clubbing een fysiek, sociaal en mentaal versterkende activiteit maakt en legio redenen heeft te beweren dat dans zijn leven heeft gered? Is deze Nederlands-Amerikaanse ambassadeur van social dancing en clubbing gestopt? Of maakt Boujarra een grapje?
‘Ik doe alleen deze voorstelling niet mee. Na de hyperpersoonlijke insteek van mijn vorige voorstelling, Raging Against Various Elements, concentreer ik me even op mijn rol achter de schermen. Naast het creëren van voorstellingen brengt de leiding van ons gezelschap ARK ook veel regelwerk. Eind 2027 sta ik weer op toneel, in een project van ARK met het Rotterdamse muziektheatercollectief Club Gewalt. Zij componeren de muziek voor deze nieuwe samenwerking. Ik fantaseer deze zomer over te schrijven liedjes. Spannend, dit is buiten mijn comfortzone. Ik schrijf iedere dag, maar het resultaat verdraagt nog geen daglicht.’
In het overrompelende Raging Against Various Elements (R.A.V.E., 2024), vorig jaar bekroond met de Zwaan voor meest indrukwekkende dansproductie, stond Schumacher in het middelpunt met een rauwe hartenkreet. De charismatische performer deelde zijn verdriet, schuldgevoel, woede en rouw om de dood van zijn enige zus, een moeder van vijf kinderen die overleed door een verzwakt immuunsysteem en fatale reactie op medicijngebruik. Dat juist hij, als queer buitenbeentje in een strikt christelijk, Republikeins gezin, zijn diepgelovige zus overleefde, botste in zijn hoofd met de blijdschap over het winnen van een belangrijke stimuleringsprijs tijdens de Nederlandse Dansdagen.
Schumacher verdoofde zijn rouw met drugs, seks en andere geneugten van feesten en festivals. In clubs vond hij een nieuwe inclusieve familie, die hij vervolgens succesvol naar het theater bracht. Maar ondanks die publieke waardering kroop hij in het pantser, dat hij zich als tiener had aangemeten in dat evangelische, strikt hiërarchische milieu waarin hij tot zijn 16de met thuisonderwijs opgroeide. Niets kwam meer binnen, zo verwoordde hij die emotionele clash in R.A.V.E..
In de opvolger Asset Liability & Equity (bezit, schuld en eigen vermogen) werpt Schumacher dat harnas af. Via zijn zes performers spreekt hij zijn zorgen uit over een van bovenaf opgelegde moraal die bepaalt wat wel en niet acceptabel wordt geacht.
‘Ik hoop dat wanneer toeschouwers in het theater ervaren dat ingrijpen bij geweld loont, ze dit in het echte leven misschien ook makkelijker durven, als ze getuige zijn van uitsluiting of fysieke vernedering.’ Niet voor niets bouwt Schumacher zijn ARK (Anatomy Reframing Knowledge) op het idee dat dans als toegepaste kunstvorm een moedige, inclusieve ruimte creëert waarin ieder mens vaardigheden oefent om menselijk te durven zijn.
‘In de conservatieve hiërarchie, waarin ik ben opgegroeid en die nu in Amerika oppermachtig is, staat God boven de mens, de mens boven de natuur, de man boven de vrouw, volwassenen boven kinderen en wit boven niet wit. Ons denken is geïnfecteerd door zo’n verticaal georganiseerd moreel systeem. Sterke mensen staan recht overeind, zieke mensen liggen. Rijk staat boven arm, sterk boven zwak, mooi boven lelijk, gelukkig boven triest.
‘Die verticale moraliteit is niet onschuldig. Die creëert een systeem van ongelijkheid en bepaalt onze ethiek, hoe we denken en doen. Sommige mensen genieten, zonder dat ze er iets voor hoeven doen, meer morele autoriteit dan anderen en denken dat anderen hun iets verschuldigd zijn. Daarom strijden wij voor een meer horizontale, zorgzame, empathische, inclusieve moraliteit.’
Schumacher is ervan overtuigd dat de vaardigheden die iemand ontwikkelt door te dansen tot meer mentale weerbaarheid leiden. Het gaat hem niet om technische virtuositeit. ‘Als je met anderen danst in een sociaal veilige omgeving, wissel je van plek en perspectief – het helpt je je te verplaatsen in anderen. Ik kan op iemand leunen of iemand op mij laten leunen. Trek dit door naar het uitgaansleven: je ontwikkelt daar eigenschappen die helpen bij het opvangen van klappen die het leven uitdeelt.’
Schumacher bouwt deze inclusieve, sociale bewegingsfilosofie gestaag uit, sinds hij veertien jaar geleden, met steun van Dansateliers in Rotterdam, in de Nederlandse danswereld een nieuwe jeugd, nieuw thuis en nieuwe familie vond. ‘Zonder dans was ik zeker mentaal onderuitgegaan. Ik heb mijn zelfrespect, zorgzaamheid en zelfredzaamheid hervonden.’
Met zijn ouders heeft hij nog ‘diplomatiek’ contact. ‘Zij tonen hun liefde voor mensen via hun strikt morele systeem. Ik hanteer het mijne. Dat overlapt een klein beetje. Dit streepje zoeken we voorzichtig op, zonder het over politiek te hebben.’ Ze zijn zeker trots op zijn Zwaan voor R.A.V.E.. ‘Ze vroegen vorig jaar een opname. Maar ik denk dat ze die nog niet hebben bekeken.’
1987 Geboren in Japan, op een Amerikaanse luchtmachtbasis in Misawa, groeit op in Las Vegas (Nevada), Tucson (Arizona) en Syracuse (New York). Volgt thuisonderwijs tot zijn 15de, waaronder les in piano, viool en gitaar.
2009 Studeert scriptschrijven, stapt over naar dans en compositie aan Purchase College Conservatory of Dance in New York.
2007 Vervolgt studie dans aan Codarts Rotterdam.
2012 Krijgt steun van Dansateliers om choreograaf te worden.
2014 Danst in The Dog Days Are Over van choreograaf Jan Martens.
2015 Danst als ceremoniemeester in eigen choreografie The Fool.
2015-2017 Werkt in het Europese dansonderzoeksproject Dancing Museums samen met Museum Boijmans Van Beuningen en het Louvre.
2017 Verliest zijn zus.
2018 Maakt I trust in this life: the hand of God.
2019 Breekt door met Funny Soft Happy & The Opposite.
2019 Wint Prijs van de Nederlandse Dansdagen Maastricht.
2020 Richt ARK op, Anatomy Reframing Knowledge.
2021 Maakt ClubINC i.s.m. ARK en Theater Babel Rotterdam.
2024 Maakt techno-musical Raging Against Various Elements (R.A.V.E.).
2025 Wint Zwaan voor R.A.V.E., nog te zien op 24, 25 en 30 september en 3 oktober.
2026 Maakt Asset Liability & Equity, tournee 7 oktober t/m 23 januari 2027.
Connor Schumacher woont met zijn vriend in Rotterdam.
Ben je toe aan vakantie?
‘Enorm, wij allebei. Mijn partner werkt voor The Rights Forum, een onafhankelijke Nederlandse mensenrechtenorganisatie die zich inzet voor een rechtvaardig Palestina-beleid op basis van internationaal recht. Het is een initiatief van voormalig premier Dries van Agt. We nemen eerst twee weken vrij om vrienden te zien. Daarna gaan we twee weken naar de bergen in Albanië.’
Wil je een actieve of een luierende vakantie?
‘Ik wil liever nietsdoen. Hij onderneemt juist graag alles. Iedere vakantie krijgen we hierover na drie dagen ruzie. Daarna is de lucht geklaard en ervaren we de lol van actief zijn. Bijvoorbeeld een fantastisch uitzicht na een fysieke inspanning tijdens een bergbeklimming.’
Heb je meer of minder seks tijdens vakantie?
‘Is water nat?’
Van welke vakantie heb je spijt?
‘Begin mei ging ik twee weken in mijn eentje naar Barcelona, nadat ik keihard had gewerkt. Ik meende even op mezelf te moeten zijn. Maar ik crashte. Ik miste mijn vrienden. Het was veel slechter weer dan in Nederland: storm, onweer, regen. Ik kwam onzekerder terug dan ik ging. Dat was niet de bedoeling. Maar ik ben gebleven.’
Wat was je meest romantische zomer?
‘Ik kan die nog voelen. Op mijn 20ste, voordat ik naar Nederland kwam, deed ik mee aan een zomerdanscursus. Ik ontmoette een prachtig persoon, zes jaar ouder. Ik herkende ons contact niet eens als flirt. Hij vroeg of hij mij mocht kussen. Na die zomer leefden we samen in New York. We werkten in restaurants. Kusten tijdens nachten vol vuurvliegjes. Maar ik maakte het uit. Ik wist niet hoe ik liefde moest ontvangen. Nooit geleerd.’
Wanneer ging je voor het laatst op vakantie met je ouders?
‘Toen ik 16 was. Mijn grootmoeder trouwde als Ierse een Amerikaanse luchtmachtpiloot en verhuisde naar Colorado. We gingen regelmatig naar familie in Ierland. In die prachtige, rustige, groene omgeving voelde ik me extra eenzaam. Eenzaamheid kleurde mijn tienertijd.’
Welke luxe waardeer je meer naarmate je ouder wordt?
‘Soepele gewrichten. Als ik nu geen pijn voel in mijn lijf, voel ik me echt rijk. Een danserslichaam dealt altijd met pijn.’
Waar ben je mee gestopt zonder spijt te krijgen?
‘Met roken. Tijdens R.A.V.E. heb ik afgerekend met slechte gewoonten zoals te veel koffie drinken, roken en op Instagram scrollen, om eerlijker met mezelf in gesprek te gaan. Ik was mezelf voortdurend aan het pushen, als een soort straf voor de dood van mijn zus. Ik ben blij dat ik dat achter me heb gelaten.’
Voel je je goed over je lichaam?
‘Helaas niet. Ik raak mijn negatieve zelfbeeld over mijn lichaam nooit meer kwijt. Mijn body dysmorphia ontstond toen ik als tiener turnde en we elkaar martelden met het vergelijken van elkaars lichamen. Ik was minder dun dan de rest. Als danser beoordeel je ook voortdurend je lichaam. Kom ik terug van een les, kijk ik als eerste in de spiegel. Als gay persoon worstel ik ook met body dysmorphia. Als artistiek leider probeer ik daarom extra goed te letten op bodypositivity binnen de groep.’
Wat is iets dat je nu waardeert, maar waar je toen je jonger was niets van begreep?
‘Zorg dragen voor een gezond lichaam. Vroeger kon ik alles met mijn lijf. Dansen zonder warming-up. Na een sigaret direct weer de vloer op. Nu weet ik beter. Dans is een eeuwige bron van jeugdigheid, maar ik voel dat de fontein ouder wordt.’
Welk boek raad je aan?
‘Metaphors we live by (1980) van George Lakoff en Mark Johnson. Mijn Bijbel! Zij maken duidelijk hoe conceptuele metaforen zoals ‘tijd is geld’ niet slechts beeldspraken zijn, maar onze realiteit diepgaand beïnvloeden. We gedragen ons alsof tijd een kostbaar goed is. We zeggen voortdurend geen tijd te hebben. We leven naar de metaforen die we hanteren. Daarom benoem ik in alles wat ik doe nieuwe metaforen, zoals love is a collaborative work of art, geleend van schrijver Mandy Len Catron. Liefde maak je samen, als gezamenlijk kunstwerk. Dat blijf ik herhalen in de hoop dat ook die metafoor realiteit wordt.’
Wat lees je nu?
‘Ik lees telkens hoofdstukken uit Moral Politics (1996) van George Lakoff. Deze cognitief taalkundige laat zien hoe onze morele opvattingen en de metaforen die we gebruiken over familie en gezin, bepalen hoe we over politiek, belastingen, gezondheidszorg en wetgeving denken. Hij zet het strikte, conservatieve vader-model tegenover het liberale, empathische ouder-model. In het eerste model betekent moreel gedrag dat je alleen verantwoordelijkheid neemt voor je eigen daden, resulterend in een voorkeur voor vrije marktwerking. In het tweede beschermt een zorgzame overheid alle burgers. Het is een boek waar ik telkens nieuwe dingen uit leer. Ik moet er altijd wel even op kauwen.’
Wat is de laatste tijd een onderwerp van contemplatie?
‘Bovenstaande ideeën over horizontale en verticale moraliteit.’
Naar welke plek keer je steeds terug, al is het maar in gedachten?
‘Naar een inclusieve dansclub. Deze zomer kan ik me slechts een keer overgeven aan nachtenlange extase, tijdens het Pride Knights programma in het queer koninkrijk van Club Raum in Amsterdam Nieuw-West, georganiseerd door de inclusieve queer organisaties Body, No Limits! Art Castle & Sexyland, het culturele clubhuis voor creatief nachtleven. Die plek vol theatrale chaos en collectieve zorg voelt als thuis.’
Wanneer ben je gelukkig?
‘Na zestig minuten dansen met minstens veertig tot zestig mensen in een ruimte. Dan ruik je het plezier en hangt menselijkheid in de lucht.’
Welk woord wil je op vakantie sturen? ‘Heteroseksualiteit.’
De Zomergids is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland met ons aan lichte contemplatie doet. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant