Dertig jaar na de evacuatie van Culemborg wegens dreigend hoogwater is de situatie omgekeerd: de Lek staat historisch laag. De lage waterstand in de rivieren trekt een wissel op veerdiensten, die moeite hebben met aanmeren. ‘Godzijdank is het rustig, anders loop ik de hele tijd auto’s te verplaatsen.’
Uitkijkend op de aanmerende veerboot in Culemborg denkt Anton van Zwam – 75, petje, zwarte scootmobiel – terug aan de winter van 1995. De Lek staat op dat moment gevaarlijk hoog, waardoor een dijkdoorbraak dreigt bij het Gelderse stadje. Alle Culemborgers, Van Zwam en zijn vrouw incluis, moeten evacueren.
‘Als de dijk was doorgebroken, was heel Culemborg ondergelopen’, memoreert Van Zwam, die met zijn twee vrienden de schaduw van een kantoorwinkel heeft opgezocht. ‘Iedereen moest naar hotels, kennissen en vrienden. Culemborg was een spookstad.’
Op deze snikhete maandagmiddag is niet de dreiging van het water, maar het gebrek daaraan het gesprek van de dag bij Van Zwam en zijn vrienden. Zo laag als de Lek nu staat, hebben ze het nog nooit meegemaakt. ‘Misschien moeten we binnenkort lopend naar de overkant, ook weleens leuk’, grapt Rien de Groot (68), eveneens gezeten op een scootmobiel.
De extreem lage waterstanden in de Nederlandse rivieren leiden niet alleen tot problemen bij de vrachtvaart en in de landbouwsector, ook veerdiensten worden getroffen. Op verschillende plekken zijn de ponten uit de vaart gehaald. De Vereniging Vrienden van de Veerponten telt op dit moment tien uitgevallen ponten, vooral in de Nederrijn, Waal en IJssel. De kans dat dit aantal de komende dagen groter wordt, is volgens de vereniging groot.
Wanneer een pontje uitvalt, komt dat niet per se door de ondiepe vaargeul. Veel kleine veerponten liggen niet diep in het water en zouden met laagwater best de rivier af kunnen varen. Maar door het laagwater kunnen ze simpelweg niet meer dicht genoeg bij de wal komen met hun laadklep om passagiers veilig in en uit te laten stappen.
Dat laatste lukt veerschipper Edwin Donders (59) van de Culemborg II deze maandag nog wel, al vereist het bij deze waterstand ‘extra focus’. Waar hij normaal gesproken alle ruimte heeft om aan te meren, moet hij zijn schip nu manoeuvreren tussen twee ‘eilandjes’ die door de lage waterstand boven het oppervlak uitsteken, vertelt hij in zijn stuurhut.
Zodra het schip de Culemborgse wal nadert, staakt Donders zijn relaas. Opperste concentratie. Hij geeft met zijn rechterhand een ruk aan het rechterroer, geeft een van de pookjes een zwiep omhoog, en stuurt dan bij met het roer aan de linkerkant. Met een hendel laat hij de klep neerkomen op de veerstoep, waarna passagiers hun weg vervolgen.
Richard van Oijen, uitbater van de veerdienst over de IJssel tussen de Gelderse dorpen Rheden en Lathum, heeft zijn diensten zondagavond wel moeten staken. ‘We hebben het heel lang geprobeerd uit te stellen, omdat het hoogseizoen is, we hebben zelfs nog met minder brandstof gevaren’, legt hij aan de telefoon uit. ‘Maar zondag kon het gewoon niet meer.’
De veerstoep bij Rheden werd zestig jaar geleden aangelegd, zegt Van Oijen. ‘Toen kenden we alleen hoogwater. Mij bekend is dit de eerste keer in zestig jaar dat we uit de vaart zijn door laagwater.’ Dat heeft volgens Van Oijen duidelijk met een veranderend klimaat te maken. ‘Ik doe dit nu twintig jaar, en heb vaker last gehad van laagwater dan hoogwater. Mijn vader, die het de twintig jaar ervoor deed, had juist veel meer last van hoogwater.’
Ook veerbedrijf Mason, eigenaar van de pont bij Culemborg, heeft vanwege het lage waterpeil extra maatregelen getroffen. Zo vertrekt de laatste vaart anderhalf uur eerder dan gebruikelijk. Daarnaast biedt Donders’ schip plaats aan maximaal vijf in plaats van vijftien auto’s. Tractors en vrachtwagens zijn nu helemaal niet welkom. 'Godzijdank is het rustig’, zegt de schipper, ‘anders loop ik de hele tijd auto’s te verplaatsen.’
Veel veerdiensten hebben het ook zonder laagwater al moeilijk genoeg. De afgelopen jaren slaat de Veerpontencoalitie, een verbond van onder andere fietsers- en weggebruikersorganisaties, geregeld alarm. Tientallen veerponten zouden er financieel zeer slecht voor staan, vooral door de hoge kosten van onderhoud en vergroening. Ook is het voor veerponten moeilijk om gekwalificeerde schippers te vinden.
Dat terwijl ze vaak wel een belangrijke functie vervullen – niet alleen voor fiets- en wandelrecreatie, maar ook voor forensen, scholieren en het bevorderen van de sociale cohesie tussen verschillende dorpen. Omreizen met de fiets of het ov kan op veel plekken meer dan een uur vertraging opleveren.
Dick Admiraal is dan ook blij dat de veerdienst vandaag uitvaart, zegt hij terwijl de Culemborg II maar weer eens koers zet richting Schalkwijk. De 58-jarige Amersfoorter in witte wielertrui maakt gemiddeld twee dagen per week gebruik van de pont, als hij met zijn racefiets van en naar zijn werk in Leerdam gaat. ‘50 kilometer heen en 50 kilometer terug’, zegt hij. ‘Maar als de pont niet gaat moet ik helemaal via Vianen, dat is 20 kilometer extra.’
Admiraal hoeft volgens Donders niet te vrezen dat hij binnenkort moet omfietsen. Van zijn werkgever heeft de schipper zojuist vernomen dat de pont zal blijven uitvaren, ondanks berichten in lokale media die deze week suggereerden dat dat niet zo is.
Het is ook goed nieuws voor Van Zwam en De Groot, die regelmatig hun scootmobiel op het dek van de Culemborg II parkeren. Als ze een ‘avondje of middagje gaan rondrijden’, zegt De Groot, ‘naar de Rietplas in Houten bijvoorbeeld. Met die gekleurde huisjes in het water, net Paramaribo.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant