Boek uit de kast Uit straatboekenkastjes in heel Nederland haalt Arjen Fortuin steeds een boek, bespreekt het, en geeft het door. Vandaag de bekentenissen van een gewelddadige chirurg.
Hoe leeft een mens verder die de vijfde en laatste waddenthriller van Matthijs Deen uit heeft? Je kunt naar Den Helder reizen. Daar biedt een stevige bries weerstand aan Holland hitteplanland en leiden straatnamen je naar de wateren uit die boeken: Marsdiep, Texelstroom, Dollard, Vliestroom, Lauwerszee. In de volle zon staat een kastje dat sporen van een hobby’s draagt (Nederlandse munten, van dr. H. Enno van Gelder), maar ook een kalme Bernlef (De onzichtbare jongen) en de bekroonde (Premio Strega 2002) roman Ga niet weg van Margaret Mazzantini, vertaald door Henrike Herber.
De schrijfster gooit je meteen in het diepe als de vijftienjarige Angela na een scooterongeluk met ernstig hersenletsel (ze had het riempje van haar helm niet vastgemaakt) een ziekenhuis wordt binnengebracht. Daar werkt haar vader Timoteo als chirurg – en terwijl hij doodsbang afwacht wat komen gaat, vertelt hij in gedachten aan zijn dochter zijn levensverhaal. Hij is een klassiek type man, die „een vaste gast in zijn eigen huis” meent te zijn: „Ik was een herenkostuum, opgehangen naast jullie relatie.”
Zo plaatst Mazzantini deze man in een positie waardoor de lezer geneigd is hem veel te vergeven. Dat er bekentenissen in zijn relaas zitten, weet je van de achterflap, waarop sprake is van „de buitenechtelijke verhouding die zijn steriele en uitgestippelde bestaan omvergooide en hem veranderde in een gewelddadige man”.
Je leest hoe de chirurg op een stikhete dag met zijn auto strandt in een smoezelige buitenwijk, waar hij in een bar hulp aangeboden krijgt van een vrouw („Ze was niet mooi en ook niet meer zo jong”). Hij mag in haar armoedige appartement naar huis bellen (geen gehoor), keert terug naar de bar en neemt twee glazen wodka. Bepaald onverstandig in de hitte, maar ja. Dan loopt hij weer naar de woning van de vrouw en verkracht hij haar.
Hela, is dit de ‘buitenechtelijke verhouding’ waar het achterop de roman over gaat? Zelfs naar normen van een kwarteeuw geleden, vóór #MeToo, was dat al een wonderlijke interpretatie. Timoteo wéét wat hij heeft misdaan; wat later schrikt hij zich een ongeluk als hij op zijn werk een politieagent ziet. Hij keert terug naar het huis van de vrouw, vraagt ditmaal haar naam (‘Italia’) en dringt zich opnieuw aan haar op. Hij laat geld achter.
Op het fundament van deze misdaad ontstaat wel degelijk een relatie, die begint als Italia aanbiedt pasta voor Timoteo te koken. Het geld dat hij haar geeft, besteedt zij niet, maar bewaart ze. Hij neemt haar mee naar een congres, waar zij zich in de kamer verstopt om zijn schaamte voor te zijn. Ze vertelt hem dat ze vroeger misbruikt is door haar vader – Timoteo registreert het, maar tot een coherente gedachte over hoe zij in elkaar zit, komt hij niet.
Zoals hij ook geen ster is in het formuleren van coherente gedachten over andere vrouwen in zijn leven. Zo combineert deze roman vol betekenislagen (zie ook de naam Italia) intensive-care suspense met een groot vermogen om de lezer aan het denken te zetten.
Wilt u het besproken exemplaar van Ga niet weg hebben? Mail naar boekuitdekast@nrc.nl; het boek wordt onder inzenders verloot, de winnaar krijgt bericht.