Italiaanse kinderen die al vanaf groep 8 een profiel hebben op TikTok, Instagram of Facebook halen later opvallend lagere cijfers vergeleken met leeftijdsgenoten die pas later op sociale media gaan. ‘Een ontzettend goed uitgevoerde studie.’
De kinderen die in groep 8 op sociale media gaan, lopen gemiddeld een half jaar leerachterstand op ten opzichte van kinderen die dat pas vanaf de derde klas doen. Dat onthulden Italiaanse onderzoekers maandag in het vakblad Nature Human Behaviour nadat ze de cijfers en het socialemediagebruik van 5.227 Italiaanse scholieren langs de lat legden.
Om de grootte van de leerachterstand concreet te maken gebruiken de auteurs meerdere vergelijkingen. Zo staat het verschil gelijk aan ruim een halfjaar extra Italiaanse- en wiskundeles. Ook komt het negatieve effect van vroeg socialemediagebruik overeen met ongeveer 30 procent van het verschil in schoolprestaties tussen kinderen van ouders zonder middelbareschooldiploma en kinderen van universitair opgeleide ouders.
Die ouders moeten onder de Europese AVG sowieso toestemming geven voordat hun kinderen onder de 14 jaar een account aanmaken. Veel socialemediabedrijven hanteren een grens van 13 jaar, naar de Amerikaanse AVG. Toch heeft de helft van de Europese kinderen al voor hun 13de verjaardag een account.
Tot ergernis van beleidsmakers. Een motie van D66-Kamerlid Hanneke van der Werf over een leeftijdsgrens voor verslavende sociale media kreeg vorig jaar een meerderheid van de stemmen. Bijna twee op de drie Nederlanders zijn voor zo’n verbod.
Ook de regeringen van andere landen ondernemen actie. Australië voerde in december 2025 als eerste land een totale ban voor kinderen onder de 16 in, al lijkt die minder goed te werken dan gehoopt. Het Franse parlement stemde twee weken geleden als eerste Europese land in met een wet die sociale media voor kinderen onder de 15 verbiedt.
Als verklaring voor de lagere schoolcijfers opperen de onderzoekers dat continu schakelen tussen sociale media en schoolwerk ten koste gaat van de concentratie die nodig is om informatie goed tot je te nemen. Ook maakt volgens hen de tijd op sociale media inbreuk op de tijd voor huiswerk, slaap en sport; zaken die het leerproces bewezen bevorderen.
Opvallend: bij de cijfers voor Engels zagen de onderzoekers geen verschil. Zelf denken ze dat dit komt omdat het merendeel van de content op sociale media in het Engels is, waardoor de kinderen extra met de taal kunnen oefenen.
‘De studie is ontzettend goed uitgevoerd’, zegt Ina Koning, universitair hoofddocent ontwikkelingspedagogiek aan de VU. ‘De onderzoekers tonen heel duidelijk aan dat de lagere cijfers deels door sociale media komen.’ Dat deden ze door met behulp van statistische methoden de resultaten te corrigeren voor onder andere gezinskenmerken, eerdere schoolprestaties en ervaring met technologie.
Vorig jaar schreef Koning op aanvraag van het ministerie van Jeugd, Preventie en Sport mee aan de richtlijn Gezond Schermgebruik. Hun advies luidde: geen sociale media voor kinderen onder de 13 jaar, daarna beginnen met een app als WhatsApp of Signal en als je kind digitaal vaardig genoeg is, kan de overstap naar sociale media worden gemaakt. ‘We baseerden dat advies op één studie. Nu hebben we er meer bewijs voor.’
Volgens Koning zou er meer onderzoek moeten komen naar bredere consequenties van socialemediagebruik, in plaats van een focus op mentale gezondheid. Die discussie is behoorlijk gepolariseerd. Aan de ene kant staan groepen zoals Smartphonevrij Opgroeien, die de effecten op mentale gezondheid als drijfveer noemen.
Tegelijkertijd constateert het Trimbos-instituut dat het lastig te bewijzen is dat sociale media ‘echt effect’ hebben op het welzijn van jongeren. Koning: ‘Je kunt het beter uit elkaar trekken, zoals in deze studie met schoolprestaties is gedaan. Zo is het ook interessant om te kijken naar het effect op fysieke ontwikkeling, emotieregulatie en sociale vaardigheden. Dan krijg je duidelijkere resultaten.’
Source: Volkskrant