Migratiedebat De migrantenstroom in Ceuta van eind vorige week zindert na in Brussel. Met een boze brief en een ingelast overleg willen Europese regeringen laten zien dat het hen menens is. De politieke woede richt zich op de Spaanse premier Pedro Sánchez.
De Spaanse premier Pedro Sanchéz bezocht Ceuta daags nadat tienduizenden de oversteek vanuit Marokko maakten.
„Wat je politieke voorkeuren ook zijn, als een EU-lidstaat het doelwit is van een migratie-aanval, dan moet het antwoord simpel zijn”, schreef Jonatan Vseviov, de hoogste ambtenaar op het ministerie van Buitenlandse Zaken van Estland, afgelopen weekend op X. „Naast de lidstaat gaan staan die het te verduren krijgt, helpen de orde te herstellen en Europa’s buitengrenzen verdedigen.”
„Onder externe druk”, vervolgde Vseviov, „staat ons maar één ding te doen: de rangen sluiten.”
De rangen sluiten? De meeste Europese leiders trokken zich daar de afgelopen dagen weinig van aan. Nadat op donderdag en vrijdag tienduizenden migranten de Spaanse exclave Ceuta binnenstroomden, waren veel regeringen er als de wiedeweerga bij om een schuldige aan te wijzen: de Spaanse premier Pedro Sánchez.
Italië gaf het startschot. Premier Giorgia Meloni deed een oproep om Spanje tijdelijk uit te sluiten van het vrije reisverkeer in de Schengenzone – wat niet zomaar kan – en kondigde vervolgens grenscontroles aan op verkeer uit het land. Volgens de Finse minister van Buitenlandse Zaken, Mari Rantanen, had Spanje „volledig gefaald” de Europese buitengrens te bewaken.
Zelfs Vseviovs eigen baas, de Estse premier Kristen Michal, mopperde tegenover Politico, het huismedium van de Brusselse politieke bubbel, dat Spanje zelf de „prikkels” had gecreëerd waarmee de migranten naar Europa waren gelokt.
Hoe de toestroom precies tot zulke hoogten kon stijgen – vermoedelijk waagden zo’n 60.000 migranten de oversteek – is nog altijd niet duidelijk. Migranten die met NRC spraken, verwezen naar berichten op sociale media die de indruk hadden gewekt dat de grens open was.
Andere publicaties zagen ter plekke nog iets anders: Marokko zou migranten actief naar de grens hebben gejaagd. En ook weer niet iedereen. Ooggetuigen meldden later, onder meer aan NRC, dat Marokkanen werden aangemoedigd naar Ceuta te gaan, terwijl migranten uit Sub-Sahara-Afrika juist met geweld werden weg- of tegengehouden.
De rol van Marokko, dat zelf elke betrokkenheid ontkent, bleek een bijzaak voor de meeste leiders in Europa. Zij richtten hun pijlen liever op de regering in Madrid. Alle ballen op Sánchez.
Sánchez had de massale toestroom al snel „een schending van de territoriale integriteit” genoemd. Hij stuurde, zij het lang nadat de plaatselijke autoriteiten om hulp vroegen, vrijdag het leger naar de exclave. Hij haalde er statistieken bij: in Italië komen meer immigranten via de irreguliere route binnen dan in Spanje, lieten die zien.
Maar in de ogen van zijn collega’s is Sánchez zelf deel van het probleem. Liefst 22 van zijn collega’s in de Europese Unie tekenden op zaterdag een boze brief vol kritiek aan het adres van de Spaanse regering. Alleen Frankrijk, Portugal, Luxemburg en Ierland tekenden de brief niet.
„We hebben de plicht om (…) meedogenloos te strijden tegen illegale migratie”, schreven de 22 leiders. Ze wezen naar een recente uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof, die het terugsturen van migranten die zwemmend Ceuta bereikten verbood, als aanleiding. En ze stoorden zich aan „beleidsmaatregelen die de aantrekkingskracht vergroten, zoals het regulariseren van grote aantallen irreguliere migranten”.
Sánchez kondigde dit jaar een pardonregeling aan voor migranten die al in Spanje woonden en werkten, maar nog geen papieren hadden. De omvang lijkt fors te zijn onderschat door de regering. Die rekende er bij de aankondiging op dat een half miljoen migranten onder de regeling zouden vallen. Onlangs bleek bij de sluiting van de deadline dat meer dan 1,2 miljoen aanmeldingen zijn binnengekomen.
Onder de brief prijkte ook de naam van premier Rob Jetten (D66). In een maandag verstuurde Kamerbrief zegt het kabinet evenwel dat „met de nu gepleegde inzet het Schengengebied niet geschonden lijkt”.
Er zijn kanttekeningen bij de kritiek op de Spaanse pardonregeling. De regeling is inmiddels gesloten, en van de aanmeldingen komt twee derde uit Latijns-Amerika. Vaak gaat het om mensen die op een legaal visum zijn gearriveerd en nooit zijn teruggegaan, en die dus niet stiekem over land of zee binnenkomen.
Maar tegelijkertijd zet Sánchez zichzelf met zijn beleid en zijn uitspraken ook voortdurend neer als een buitenbeentje tussen zijn collega’s. Waar zij de teugels aanhalen, ontpopt hij zich als het tegengeluid, de man die migratie als morele en economische noodzaak presenteert.
Ook op andere onderwerpen staat Sánchez alleen, van de NAVO-norm (Spanje is tegen), tot felle woorden over Israël („een genocidale staat”) en de Amerikaanse oorlog tegen Iran („roekeloos en illegaal”), tot aan de goede banden van Spanje met China. Dat maakt hem tot een paria.
Wie nu de zaal rondkijkt bij een EU-top ziet een heel klein clubje linkse leiders in een zee van centrum- tot radicaalrechts. Zelfs daar is de wind gedraaid, als het om migratie gaat. Een van die linkse leiders, de Deense premier Mette Frederiksen, nam met Meloni het initiatief voor de brief.
Sánchez is daarmee voor de rest een geliefde tegenpartij, nu bijna al zijn collega’s willen laten zien dat het hen wél menens is met een harder migratiebeleid. Dinsdag treffen de Europese ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie elkaar in een ingelast video-overleg over Ceuta. Italiaanse media melden al bij voorbaat dat de regering-Meloni daar zal pleiten om EU-geld beschikbaar te stellen voor de financiering van detentiecentra buiten Europa, de zogenaamde terugkeerhubs.
Zo’n ruzie hoeft politiek ook niet slecht uit te pakken voor Sánchez, die in eigen land met een meervoudig corruptieschandaal en een fragiele coalitie te maken heeft. „De Europese Unie kan zich deze egoïstische, polariserende en onwettige reactie niet veroorloven”, schreef Sánchez dit weekend al in een woedende reactie op de brief van zijn collega’s.
Wie geen baat heeft bij een relletje? Ursula von der Leyen. De Europese Commissievoorzitter had eerst kritisch gereageerd op de beelden uit Ceuta. Maandag zocht ze alsnog toenadering. In een brief aan Sánchez merkte ze op dat geen enkele migrant het Spaanse vasteland had bereikt en betuigde haar dank aan Spanje voor de afwikkeling van de crisis.
„Migratie is een Europese uitdaging die vraagt om een Europese aanpak”, schreef Von der Leyen, „En daarvoor is solidariteit cruciaal.”