Het ongelooflijk goed gedocumenteerde ‘Regime Change – Het tweede presidentschap van Donald Trump van binnenuit’ is een verbluffend staaltje politieke verslaggeving. Journalisten Maggie Haberman en Jonathan Swan over hun ‘onvermijdelijk deprimerende’ boek.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
In de eerste termijn van president Donald Trump moest het journalisten haast ‘aan ogen en oren ontbreken’ om níét af en toe een primeur in de schoot geworpen te krijgen, zegt Maggie Haberman (52), Witte Huis-verslaggever van The New York Times. ‘Rond de president cirkelden allerlei facties die op voet van oorlog met elkaar verkeerden. Zij waren voortdurend bereid iets lelijks over elkaar te zeggen. Er was een constante stroom aan lekken.’
In dit opzicht is de tweede termijn volgens Haberman onherkenbaar. ‘De groep die het nu voor het zeggen heeft, is veel kleiner’, zegt ze via een videoverbinding vanuit haar huis in New York. ‘En de overgrote meerderheid van hen zijn true believers in Trump die zijn geradicaliseerd vanwege de moordaanslagen op hem en de rechtszaken tegen hem. Deze groep opereert gesloten.’
Die wetenschap maakt het lezen van Regime Change – Het tweede presidentschap van Donald Trump van binnenuit, van Haberman en haar collega Jonathan Swan, een nog verbijsterender ervaring. Of het nu gaat over Iran, deportatiedienst ICE, Oekraïne, de Epstein-files, Venezuela, de ontmanteling van hulporganisatie Usaid, Israël, Elon Musk – voortdurend vraag je je af hoe Swan en Haberman er in vredesnaam in zijn geslaagd de inhoud van Trumps gesprekken vaak woordelijk te achterhalen.
De journalisten werpen onder meer nieuw licht op de aanloop naar de Iran-oorlog. Benjamin Netanyahu, de premier van Israël, presenteerde in februari van dit jaar een strijdplan dat moest leiden tot regime change in Iran. Marco Rubio, minister van Buitenlandse Zaken, omschreef het plan als ‘bullshit’, de CIA-directeur noemde het ‘absurd’, maar Trump vertrouwde op zijn onderbuik, trok ten oorlog en stortte de wereld in chaos.
Ook andere oorlogen komen aan bod. Oekraïne noemde Trump begin 2025 ‘het meest corrupte land op aarde’, schrijven Swan en Haberman. ‘Ik ben geen fan van ze’, zei Trump tijdens een vergadering. ‘Behalve van hun vrouwen. Die blijven Miss Universe maar winnen.’
Regime Change portretteert ook uitgebreid ‘een van de machtigste functionarissen in het Witte Huis uit de moderne geschiedenis’, Stephen Miller, het brein achter de massadeportaties van ICE. De rabiate ideeën van Miller gaan zelfs Donald Trump, die een video plaatste (en later verwijderde) waarin de Obama’s als apen werden afgebeeld, soms wat ver. In 2024 zei hij grappend dat als het aan Miller zou liggen, er maar 100 miljoen mensen in de Verenigde Staten zouden wonen en dat die er allemaal zouden uitzien als Miller zelf, schrijven Haberman en Swan.
Hun boek, dat sinds het in juli is verschenen onafgebroken op nummer 1 staat in de non-fictiebestsellerlijst van The New York Times, is ‘een levendige, grondige en onvermijdelijk deprimerende kroniek van het eerste jaar van Trumps tweede termijn’, aldus David Remnick, hoofdredacteur van The New Yorker, in een artikel onder de kop ‘Kroniek van een aangekondigde ramp’. ‘Regime Change is uitzonderlijk’, schrijft hij. ‘Het overstijgt zijn genre.’
Remnicks voorganger bij The New Yorker, Tina Brown, noemt het boek in de Britse krant The Observer ‘een verbluffend staaltje politieke verslaggeving’ en vraagt zich af of Haberman en Swan zich onder Trumps bureau in de Oval Office hebben verstopt.
‘Dat was makkelijker geweest’, zegt Swan (40) lachend vanuit zijn huis in Arlington, in de buurt van Washington.
Het boek is het moeilijkste wat ze tot nu toe op professioneel gebied hebben gedaan, zegt hij. ‘Dit was niet zoals bij Joan Didion, die door een politicus werd toegestaan om tijdens vergaderingen in de hoek van de kamer te zitten met een notitieblok in haar handen. We moesten gebeurtenissen reconstrueren die plaatsvonden in ruimtes waar wij niet waren. En dan niet zomaar ruimtes, maar de best beveiligde ruimtes die je je kunt voorstellen, zoals de Oval Office of de Situation Room, waar gesprekken plaatsvonden die voor het Witte Huis schadelijk zouden zijn als ze naar buiten zouden komen.’
Dan zijn er nog de onbetrouwbare bronnen. ‘Mensen logen tegen ons’, zegt Swan, ‘gaven ons verschillende versies die we met elkaar moesten zien te verenigen. Zelfs één scène reconstrueren kost daardoor al enorm veel tijd. Maar het grootste deel van dit boek bestaat daaruit, uit verslaggeving die nog nergens anders is verschenen. Niemand anders heeft tot nu toe van deze regering op deze manier verslag gedaan.’
Het boek is gebaseerd op ruim duizend interviews, vrijwel allemaal afgenomen op voorwaarde van anonimiteit. ‘Waar we directe citaten gebruiken in dit boek’, schrijven Swan en Haberman, ‘zijn die afkomstig van de betrokkenen zelf of van iemand die hen heeft horen spreken, of anders zijn ze gebaseerd op contemporaine notities, opnames of transcripties.’
Is er nu vanuit het Witte Huis een klopjacht naar jullie bronnen gaande?
Haberman: ‘In het verleden is die er wel geweest, maar daar praten we niet over. Onze bronnen riskeren veel door met ons te praten, we willen ze niet verder in gevaar brengen.’
Haberman en Swan beklemtonen dat niemand de feiten in hun boek betwist. Niemand behalve Donald Trump.
Op sociale media schreef hij: ‘Op basis van een heel korte en saaie briefing over het boek van Maggot Hagerman – een ‘maggot’ is een made – kan ik zeggen dat het grotendeels verzonnen is. Fake news. Voor een groot deel fictie, net als de meeste dingen die ze al jarenlang over mij heeft geschreven. Ze is een derderangs schrijver en intellectueel, die een eersteklas inkomen heeft verdiend dankzij jullie favoriete president: mij.’
Is er een passage waar hij het kwaadst over is?
Haberman: ‘Dat moet je hem vragen. O, en vraag daar dan meteen bij of hij het boek wel gelezen heeft.’
Denken jullie dat hij het nog gaat lezen?
Haberman: ‘Het zou me verbazen. Ik heb niet het idee dat hij ook maar een van de boeken over hem heeft gelezen.’
Ook tijdens zijn eerste termijn ging Trump met grote regelmaat tekeer over Haberman, toen vooral via Twitter. Maar hij nam ook vaak contact met haar op. ‘Ik ben graag met haar’, zei Trump eens over Haberman, ‘ze is als mijn psychiater.’ (‘Een betekenisloos zinnetje, vrijwel zeker bedoeld om te vleien’, schreef Haberman daarover in Confidence Man – The Making of Donald Trump and the Breaking of America, haar Trump-biografie uit 2022.)
De oorsprong van Trumps fascinatie voor Haberman is voor velen een raadsel. Behalve dat Trump als jongen uit Queens altijd bewondering heeft gehad voor The New York Times, schreef journalist Michael Wolff in Fire and Fury, een boek over Trumps eerste termijn, kon niemand in de West Wing uitleggen waarom hij Haberman zo vaak benaderde ‘voor wat naar alle waarschijnlijkheid een spottend en pijnlijk artikel zou zijn’.
Haberman geldt onbetwist als de best ingevoerde Trump-verslaggever. Het blad The Atlantic noemde haar een ‘once-in-a-generation White House correspondent’. De enige journalist die zich qua toegang tot een recente president met haar kan meten, schreef politiek commentator Joe Klein, is Lou Cannon, en die schreef over Ronald Reagan.
De in New York geboren en getogen Haberman kent Trump al uit de tijd dat ze nog voor de tabloids – New York Post en New York Daily News – werkte. ‘Ik ben gevormd door het besef van welke verhalen het goed doen in tabloids’, zei Haberman in The New Yorker. ‘Hij is gevormd door het besef hoe hij dat soort verhalen over hemzelf kan laten gaan.’
Jonathan Swan is een geboren en getogen Australiër die werkte voor The Sydney Morning Herald. Daar bouwde hij een reputatie op met primeurs over politici die misbruik maakten van parlementaire onkostenvergoedingen. Ook maakte hij naam door een video op te duikelen van een senator die een ‘kangoeroepoepgevecht’ met zijn vrienden hield, waarbij de ontlasting ook werd gegeten.
Swan had altijd al een fascinatie voor de Verenigde Staten en ging in 2014 als onderdeel van een fellowship werken in het Congres in Washington. Daarna volgde de journalistiek. Toen hij in 2020 bij nieuwssite Axios werkte, verwierf hij faam – en een Emmy Award – met een televisie-interview met Trump. Swans verbaasde gezichtsuitdrukkingen na de onwaarheden van Trump werden populaire internetmemes. In 2023 ging Swan naar The New York Times.
‘Ik volg Trump nu elf jaar’, zegt Swan, die inmiddels ook de Amerikaanse nationaliteit heeft aangenomen. ‘Ons boek is het resultaat van jaren verslag doen van deze persoon, van wie wij allebei geloven dat hij waarschijnlijk de meest invloedrijke politieke figuur van onze tijd is.’
Haberman: ‘Ik denk dat we nog heel lang moeten leven, willen we nog iemand zien die zo invloedrijk is als Trump.’
Toen jullie hem in maart interviewden, vergeleek hij zichzelf met Alexander de Grote, Julius Caesar, Dzjengis Khan, Napoleon, en ook met Hitler, Mao en Stalin. Hij zou alleen machtiger zijn omdat hij vliegtuigen heeft.
Swan: ‘Hij staat volgens hemzelf in de top 10.’
Haberman: ‘Hij citeert iemand die hem in dat lijstje heeft gezet. Zo doet hij dat vaker.’
Swan, met Trump-stem: ‘Ik zou zoiets nooit over mezelf zeggen.’
Haberman, ook met Trump-stem: ‘Maar toen ik naar dat lijstje keek, dacht ik: ja, eigenlijk klopt dit wel.’
Trump zei dat de lijst was samengesteld door een historicus, maar toen Swan dat uitzocht, bleek het slechts een geschiedenisliefhebber.
Trump wist dat jullie boek kritisch zou worden. Waarom denken jullie dat hij toch met jullie wilde praten?
Swan: ‘Hij vindt zichzelf zijn beste woordvoerder en is vaak gefrustreerd als mensen namens hem spreken. Dus is zijn instinct: neem de telefoon op, praat met de pers. En nu bevinden we ons in de ongebruikelijke situatie waarin bijna alle journalisten in Washington beschikken over het telefoonnummer van de president van de Verenigde Staten. Sommigen bellen hem en spreken hem dan drie minuten. Maggie en ik doen dat nooit.’
Waarom niet?
Swan: ‘Soms komt er nieuws uit die gesprekken, maar meestal vind ik ze vrij nutteloos. Trump neemt op, schept ergens over op, hangt op en spreekt zichzelf een kwartier later, tijdens weer een ander telefonisch interview, tegen. Dan krijg je vier tegenstrijdige artikelen binnen twee uur waarin journalisten zeggen: ‘Ik heb net gebeld met Trump.’
‘Maggie en ik hebben niks aan die gesprekken voor onze reconstructies. Maar hij is het onderwerp van ons boek, natuurlijk hebben we voor een factcheck om een interview gevraagd. We hadden geen succes via de voordeur van het Witte Huis, zijn woordvoerders hielden ons af, dus uiteindelijk hebben we hem persoonlijk gebeld en heeft hij ons ontvangen.’
Trump ontving de twee, schrijven ze, in de ‘glimlachende verkopersmodus’, maar van de factcheck kwam weinig terecht omdat Trump het ook wilde hebben over die top 10 van machtige leiders uit de wereldgeschiedenis, de esdoorns die hij aan het bestellen was, zijn statistieken op TikTok en de nieuwe balzaal van het Witte Huis.
Voor iemand die het afgelopen jaar verheugd reageerde op de dood van twee mensen – oud-FBI-directeur Robert Mueller en regisseur Rob Reiner (die door zijn zoon werd doodgestoken) – kan Trump zich tegen rivalen opvallend wellevend opstellen.
Voorbeeld: acht dagen na de verkiezingen van 2024, na een campagne waarin Joe Biden door Trump was weggezet als seniele bejaarde en als de ‘ergste president ooit’, voerden de twee een warm, twee uur durend gesprek waarin Biden complimenten kreeg voor zijn presidentschap. ‘Dat is een lastige’, zei Trump over de oorlog in Oekraïne. ‘Dat heb je goed aangepakt.’ Biden toonde zich verbaasd en geraakt door de hoffelijkheid.
‘Eén-op-één is Trump altijd conflictmijdend geweest’, zegt Haberman. ‘Maar als iemand dan de kamer heeft verlaten, gaat hij weer tegen diegene tekeer op sociale media.’ Toen Biden een paar weken later weer Trumps favoriete zondebok was geworden, schrijven Haberman en Swan, voelde hij zich ‘bedot’.
Trump geniet van het effect van zijn beledigingen, zegt Haberman. ‘Hij keek weleens Fox News vanuit de Oval Office en als hij dan een belediging tweette, zag hij die in de tekstbalk onder in beeld verschijnen. Dat ziet hij als macht.’
Wat is het grootste misverstand over Trump?
Swan: ‘Ik denk dat veel mensen denken dat de Trump van de tweede termijn nog steeds dezelfde is als die van de eerste termijn. Dat is niet zo – vandaar ook de titel van ons boek. Hij heeft nu bijvoorbeeld veel minder interesse in binnenlandse politiek.’
Haberman: ‘De economie en de tussentijdse verkiezingen vindt hij gewoon saai.’
Swan: ‘Peilingen interesseren hem minder. Allemaal factoren die hem tijdens zijn eerste termijn nog enigszins in toom hielden, zijn aanzienlijk verzwakt. Hij wil nu echt een stempel op de wereld drukken. Zijn bereidheid om risico’s te nemen was altijd al hoog, maar is nu gigantisch. Zie Venezuela, Iran, de invoerheffingen.’
‘Een misvatting is ook dat Trump, omdat hij zich vaak laat interviewen en zo actief is op sociale media, de transparantste president in de geschiedenis is. Als hij wil, kan hij ontzettend goed geheimen bewaren. We hebben maar het topje van de ijsberg over hem boven water gekregen. Waarschijnlijk weten we bijvoorbeeld maar 5 procent van hoeveel geld deze familie tijdens deze termijn heeft verdiend.’
Laat hij zich nu volledig leiden door impulsen, of bestaat er iets als een Trump-doctrine?
Haberman: ‘Er zijn voorbeelden waarbij hij zich wel degelijk laat leiden door impulsen. Het belangrijkste daarvan is de Iran-oorlog.
‘Maar het is ook een misvatting dat hij een opwindpoppetje is dat willekeurig alle kanten op schiet. Het grensbeleid kwam niet voort uit een impuls, de invoerheffingen ook niet. Al decennia praat hij over heffingen als knuppel om anderen pijn te doen en om concessies af te dwingen. Dus stortte hij het land in een wereldwijde handelsoorlog. Dat wil niet zeggen dat er een grondig doordachte economische theorie achter zat.’
Trump verhoogde de heffingen lukraak met tientallen procenten. Op een zeker moment vraagt Trump hoe hoog hij de Amerikaanse tarieven voor China eigenlijk had laten oplopen. ‘Toen hij hoorde dat het 145 procent was’, schrijven Haberman en Swan, ‘antwoordde hij: ‘Holy shit.’’
Het viel Haberman op hoeveel lezers haar vertelden hardop gelachen te hebben om Trumps impulsieve acties. Een daarvan is dat Trump buitenlandse leiders, ‘gefascineerd als een kind’, bestookt met vragen over gevaarlijke dieren in hun land.
En dan is er nog de ‘grootste boog van de wereld’ die de president in Washington wil laten bouwen, een project dat binnen het Witte Huis wordt aangeduid als de Arc de Trump. Nadat hem was verteld dat ze ook in Louisiana een mooie boog hadden, belde hij het lokale Congreslid. Toen ze bij de vraag aan waren gekomen of er een uitkijkplatform moest komen, zei Trump tegen een medewerker: ‘Bel Emmanuel.’
Even later stond de Franse president Macron op luidspreker. ‘Emmanuel? Emmanuel? Ik ben bezig met de bouw van een grote triomfboog, Emmanuel. Ik probeer uit te zoeken of ik een uitkijkterras nodig heb. Op die boog van jou, zit daar een uitkijkplatform?’
In Nederland is er veel discussie over het gevlei van Trump door Mark Rutte, de secretaris-generaal van de Navo. Denken jullie dat die tactiek slim is?
Swan: ‘Dat hoeft niet zo te zijn. Ik zou deze analogie trekken: mensen denken dat ze door Trump te vleien een soort krediet opbouwen bij een bank. Maar die bank wordt geregeld overvallen – en dan is al je goodwill ineens weg. Keir Starmer, de vorige premier van het Verenigd Koninkrijk, is een goed voorbeeld. Hij komt met een fraaie brief van koning Charles en overlaadt Trump met lof. Maar Trump gooit hem vervolgens – niet zo heel lang daarna – zonder pardon voor de bus.
‘Ik begrijp wat Rutte probeert te doen en misschien heeft zijn aanpak ook wel enig effect gehad. Een ramp is vooralsnog voorkomen, in die zin dat Trump zich nog niet officieel uit de Navo heeft teruggetrokken. Tegelijkertijd: is er iemand in Europa die denkt dat artikel 5’ – dat bepaalt dat een aanval op één Navo-lid wordt beschouwd als een aanval op alle lidstaten – ‘echt nog iets voorstelt? Ik zou diegene graag ontmoeten.
‘De persoon die Trump het beste heeft bespeeld, is Xi Jinping. En hij heeft Trump niet één keer gevleid. Nog nóóit. Hij heeft natuurlijk een voordeel: hij spreekt de enige taal die Trump begrijpt, namelijk die van macht. Toen Trump die handelsoorlog begon, zei Xi Jinping in feite: fuck you. Hij sloeg meteen terug met eigen tarieven. Sindsdien heeft Trump zijn regering duidelijk gemaakt: wees voorzichtig met China.
‘Maar Xi’s aanpak werkt alleen als je zelf een grootmacht bent. Alleen door echt gezamenlijk op te treden kan Europa beschikken over voldoende macht om weerwerk te bieden. Maar het duurt jaren of misschien generaties voor het zover kan zijn. Nu maakt Trump simpelweg gebruik van een reële machtsasymmetrie en ik weet niet of daar op korte termijn veel aan te doen is.
‘Dit is een langdradige manier om te zeggen dat vleierij geen strategie is die op de langere termijn standhoudt. Tegelijkertijd weet ik eerlijk gezegd ook niet welke andere opties Rutte heeft.’
Vicepresident J.D. Vance zei dat als het Watergate-schandaal morgen onthuld zou worden, het nieuws na twaalf uur vergeten zou zijn. Heeft hij gelijk?
Haberman: ‘Ja, misschien zou het geen twaalf uur zijn…’
Swan: ‘Een week?’
Haberman: ‘In wezen heeft hij gelijk. Vance zei ook dat hij niet kon geloven dat Watergate een president ten val heeft gebracht. En er zijn nu inderdaad geen Republikeinen in de Senaat die Donald Trump in zo’n situatie uit zijn ambt zouden zetten.’
Swan: ‘De interessantere vraag is: welk schandaal zou het presidentschap van Donald Trump wél ten val brengen? Ik heb geen idee.’
Haberman: ‘Kijk wat we nu al voorbij hebben zien komen.’
Swan: ‘We weten dat het familiebedrijf van de Amerikaanse president 2 miljard dollar aan stablecoins (een cryptomunt, red.) ontvangt van een buitenlandse regering (de Verenigde Arabische Emiraten, red.), terwijl de president tegelijkertijd buitenlandbeleid met dat land moet voeren – waar plaats je zoiets in de rangorde van schandalen?’
Wat jullie ook publiceren, niets heeft dus gevolgen. Frustreert dat?
Haberman: ‘Nee. Jonathan heeft hier iets goeds over gezegd: als je als verslaggever veranderingen teweeg wilt brengen, ga je vaak teleurgesteld worden, dus kun je maar beter andere verwachtingen hebben. We schrijven om het publiek te informeren en de geschiedenis vast te leggen.’
Maggie Haberman en Jonathan Swan: Regime Change – Het tweede presidentschap van Donald Trump van binnenuit. Uit het Engels vertaald door Edzard Krol, Wilma Paalman en Jonas de Vries. Omniboek; 510 pagina’s; €27,99.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant