Monty Roberts (1935-2026) | paardenfluisteraar & auteur Monty Roberts ontdekte als tiener dat paarden via lichaamstaal communiceren en pleitte tegen het ‘breken’ van de dieren. Zijn zachte methode, gestoeld op vriendschap tussen mens en paard, werd onder andere omarmd door de Britse koningin Elizabeth.
Monty Roberts in 1998.
In een cirkelvormige bak waar paarden worden getraind, omgeven door een schutting met daarachter publiek, wordt een hengst van „24 maanden oud” naar Monty Roberts geleid. „Een baby”, zegt hij over het dier, dat blijkens de beelden van de demonstratie boven hem uittorent. De volbloed is nét binnen, als hij zijn staart omhoog tilt en poept. „Waarom dóén ze dat?”, zegt Roberts, met kobaltblauw overhemd en cowboyhoed. „Omdat hij een prooidier is en ik een roofdier. Evolutie heeft hem geleerd zijn darmen te legen, voor als hij moet vluchten.”
Monty Roberts is dertien jaar oud wanneer hij ontdekt dat paarden communiceren met een systeem aan signalen – een systeem dat hij kan ontcijferen. „Na verloop van tijd zou ik gaan beseffen hoe nauwkeurig die taal precies is”, schrijft hij in de autobiografie The Man Who Listens To Horses (1996). Als hij zichzelf dat systeem eigen kan maken, denkt hij dan, kan hij als brug fungeren tussen het ultieme roofdier en het functionele prooidier. „De mens en het paard.”
Een wild paard moet je breken tot het onderdanig is. Dat idee kent een geschiedenis die terugvoert tot 2000 jaar voor Christus – op enkele plekken, zoals Kazachstan, zelfs nóg verder terug. Monty Roberts brak met die overtuiging. Hij leerde de mens dat een paard niet gebroken hoeft te worden. Roberts, die wereldberoemd werd als paardenfluisteraar, overleed deze vrijdag op 91-jarige leeftijd.
Monty wordt op 14 mei 1935 geboren, in Salinas, Californië. Als zoon van de paardentrainer Marvin Roberts is hij altijd omgeven door paarden. Als driejarige kan hij al goed paardrijden en als vierjarige wint hij zijn eerste rodeoprijs. Zijn vader, schrijft Monty op zijn website, trainde paarden op „de traditionele manier”. Het was „zelden eerlijk naar het paard”. Zijn vader wil dat Monty in zijn voetsporen treedt en dus wordt ook hij „gewelddadig gedisciplineerd, de enige manier die mijn vader kende”. Monty zweert betere trainingsmethoden te vinden.
Monty is zeven jaar oud als hij zijn vader wil laten zien hoe hij, door vriendelijk tegen het dier te zijn, het vertrouwen van een jonge hengst heeft gewonnen. Hij hoopt dat Marvin dan stopt met het „martelen van paarden tot ze onderdanig zijn”, schrijft hij in zijn autobiografie. In plaats daarvan ontsteekt Marvin in woede en slaat Monty het ziekenhuis in. Hij maakt zijn vader nooit meer deelgenoot van zijn ideeën.
Over de gewelddadige opvoeding van Monty zijn de meningen overigens verdeeld. Zijn tante publiceert in 1999 de tegen-biografie Horses Whispers and Lies, waarin ze de paardenfluisteraar beticht van geschiedvervalsing.
Het is in Nevada, waar hij meedoet aan een rodeo met wilde mustangs, dat hij ontdekt dat paarden met elkaar communiceren door middel van lichaamstaal. Vooral met hun oren, die ze 180 graden kunnen draaien, delen ze een hoop informatie. Oren naar voren is interesse of nieuwsgierigheid, plat in de nek is woedend, hangende oren is een dagdromend paard. Dan is er nog de staart, de houding en een hele rits aan bewegingen – waaronder die van de darmen. Het systeem van al die signalen noemt hij ‘Equus’.
Via zogeheten Join Up-demonstraties, de eerste dateert uit 1986, begint hij anderen het systeem te leren. Het centrale idee is dat zonder dwang een bondgenootschap kan ontstaan tussen mens en paard. „Een kudde van twee.”
Ook de Britse koningin Elizabeth – die nooit fan was van paarden en honden hardhandig aanpakken – hoort van Monty’s methode. In 1989 wordt hij uitgenodigd op Windsor Castle. Op haar aandringen schrijft hij The Man Who Listens To Horses, dat 58 weken op de bestsellerlijst van de The New York Times blijft staan en waarvan krap zes miljoen exemplaren werden verkocht.
Hij en Elizabeth raken bevriend en bellen elkaar met regelmaat. Sterker nog: hij stelt dat de vorstin nooit één telefoontje van hem heeft gemist. Het komt Monty op de bijnaam The Queen’s Cowboy te staan. Hij is een genodigde bij het vijftigjarige jubileum van haar troonsbestijging in 2002 en op 19 september 2022 is hij aanwezig bij haar begrafenis in St. George’s Chapel bij Windsor Castle.
Over hun vriendschap verscheen in 2023 de documentaire The Cowboy and the Queen. Het is niet de enige documentaire over de Amerikaan. De bekendste is van de BBC en heet Monty Roberts: The Real Horse Whisperer (1997), een verwijzing naar het boek The Horse Whisperer van Nicholas Evans (1995). De verfilming van dat boek in 1998, met Robert Redford in de hoofdrol, werd een kaskraker.
Monty Roberts aan het werk met een paard, in Duitsland.
„Ik haat mijn vader niet”, zegt Monty in de BBC-documentaire. „Als hij niet zo hardhandig met paarden was omgegaan, had ik waarschijnlijk nooit de toewijding gehad om te doen wat ik nu doe. In zekere zin heeft hij me een grote dienst bewezen door de slinger zó ver door te laten slaan naar pijn en dwang, dat ik gedwongen werd een betere manier te vinden.”
Nog geen tien minuten duurt die demonstratie in 2017. Dan vertrouwt de jonge hengst, die bij binnenkomst nog poepte van angst, de paardenfluisteraar zó veel dat hij hem vrijwillig achtervolgt door de ring. „Hij is nu zo blij met me, hij laat me gewoon niet met rust.”