Jonge socialemediagebruikers in Noord-Italië scoren slechter op school dan leerlingen die later aan sociale media beginnen. Dat blijkt uit onderzoek, dat door deskundigen als gedegen wordt gezien. Maar ze waarschuwen ook dat sociale media niet als iets kwaadaardigs moeten worden afgeschilderd.
Kinderen in Noord-Italië die al op jonge leeftijd gebruikmaken van sociale media, halen lagere cijfers dan leeftijdsgenoten die zulke apps pas op latere leeftijd gebruiken. Italiaanse onderzoekers deelden deze bevinding in het wetenschappelijke vakblad Nature Human Behaviour.
De onderzoekers bestudeerden van 5.227 leerlingen wanneer ze met sociale media begonnen en welk effect dat op hun cijfers had. Ze vergeleken jonge gebruikers uit klas 6 van de basisschool (groep 8 in Nederland) met late gebruikers uit klas 9 of later (tweede klas van de middelbare school).
Vroege gebruikers van sociale media scoorden bij de vakken Italiaans en wiskunde slechter dan hun leeftijdsgenoten. Hoe jonger ze actief waren op Facebook, Instagram of TikTok, hoe groter het effect. De onderzoekers stellen dat de slechtere resultaten volgens sommige berekeningen gelijkgesteld kunnen worden aan een leerachterstand van een half jaar.
De onderzoekers denken dat de negatieve effecten komen doordat tijd verloren gaat die anders aan huiswerk zou worden besteed. Daarnaast zou het ook ten koste gaan van slaap of sporten, wat een indirecte invloed heeft op de schoolprestaties. Opvallend genoeg was er geen negatief verband bij het vak Engels. Dit komt vermoedelijk doordat veel posts in het Engels zijn.
De vraag is natuurlijk hoe solide deze bevindingen zijn. "Het is heel gedegen onderzocht", antwoordt Freek Zwanenberg van Bureau Jeugd & Media. "Het is een sterk onderzoek dat is gepubliceerd in Nature. Dat is niet zomaar een blaadje", zegt Ina Koning, hoofddocent ontwikkelingspedagogiek aan de Vrije Universiteit.
Koning was niet verrast door de conclusies. In 2018 werkte ze mee aan een onderzoek naar problematisch socialemediagebruik bij middelbare scholieren. Toen zagen ze ook een negatief effect van socialemediagebruik op schoolcijfers. Maar ze keken toen niet naar de leeftijd waarop de jongeren met sociale media begonnen.
Koning noemt het noodzakelijk dat het onderzoek ook in Nederland wordt gedaan, zeker omdat de discussie over een leeftijdsgrens voor sociale media steeds weer blijft opsteken. "Dan moeten we weten: doet dat ertoe, op welke manier en waardoor dan?"
Veel Europese landen willen een minimumleeftijd voor socialemediagebruik. Een aantal regeringen, waaronder de Nederlandse, kondigde al aan de minimumleeftijd te verhogen tot vijftien of zestien jaar. Ook de Europese Unie werkt aan een plan en Frankrijk is het eerste EU-land met een dergelijk verbod.
Zwanenberg waarschuwt dat de discussie over socialemediagebruik een te negatief beeld kan schetsen. Zo lijkt het voor velen een vaststaand feit dat sociale media slecht zijn voor het mentale welzijn van jongeren, zegt hij. Maar in grote onderzoeken blijkt dat verband er vaak nauwelijks te zijn. Een oorzaak wordt meestal niet gevonden, schreef kennisinstituut Trimbos eerder.
"Het ligt vaak complexer", zegt Zwanenberg. "Om maar een voorbeeld te noemen: jongeren die veel last hebben van sociale media zitten vaak al niet lekker in hun vel. Dan kunnen de socials het misschien verergeren, maar het is niet de oorzaak." Hij noemt als ander voorbeeld dat een gameverslaving ook gaat over vluchtgedrag vanwege onderliggende problemen in het leven.
Peter Nikken sluit zich daarbij aan. De emeritus lector Jeugd & Media aan Hogeschool Windesheim benadrukt ook dat er positieve kanten aan sociale media zijn. "Zoals gevoelens van erkenning, plezier beleven en contacten onderhouden met vrienden. Ook doen ze informatie op over dingen die ze interessant vinden, zoals muziek."
Nikken en Zwanenberg zien dat de maatschappelijke druk toeneemt om sociale media voor de jeugd te verbieden. Zij stellen dat de nadruk vooral moet liggen op leren ermee om te gaan. Nikken: "Hoe gebruiken we sociale media en hoe leren we kinderen het te gebruiken? Hoe leren we het wegleggen? Je kunt je er makkelijk in verliezen."
Koning stelt ook dat de invloeden van sociale media op de jeugd per categorie moeten worden bekeken. "Er moet nog veel onderzoek worden gedaan. Welke verschillen zien we tussen jongens en meisjes? Zijn er verschillen tussen een eenouder- en een tweeoudergezin? Welke motieven zijn er voor het socialemediagebruik?"
Zwanenberg vindt het waardevol om ook in Nederland onderzoek naar dit onderwerp te doen. Maar volgens hem is de trend om schermtijd in te perken allang ingezet. "Er is al van alles gaande. Dat verandert niet door dit onderzoek."
Source: Nu.nl algemeen