Een paar witte, bekladde laarzen met een spleet tussen de tenen leverde tonnen op in Parijs. De meningen zijn verdeeld over de ‘tabi’ van Martin Margiela, geïnspireerd op traditionele Japanse sokken. Inmiddels worden ze volop gekopieerd.
364 duizend euro voor een paar witte laarzen met een vreemde, gespleten neus: dat was afgelopen maand het eindbod bij een veiling in Parijs. Modekenners wisten waarom. Zij adoreren al decennialang de ‘tabi’, want zo wordt het schoenmodel met de gespleten teen van ontwerper Martin Margiela genoemd.
Maar zelfs dan: wie 364 duizend euro voor een paar schoenen neerlegt, zal ze waarschijnlijk niet aantrekken voor een bezoekje aan de supermarkt. Er waren dan ook voornamelijk museummedewerkers, modearchivarissen en Margiela-fans aanwezig bij de veiling.
Want de witte tabi-laarzen die op 9 juli in Parijs onder de hamer gingen, behoren tot de zeldzame stukken van Margiela’s vroegere werk. In 1991 mochten bezoekers ze bekladden tijdens de tentoonstelling Le Monde selon ses créateurs in het museum Palais Galliera in Parijs. Er bestaan slechts drie paar van. Of de bezoekers die destijds op de laarzen hebben getekend ook iets van die opbrengst terugzien, valt te betwijfelen.
Het paar maakte deel uit van de eerste veiling ooit van het modehuis, waarvoor Martin Margiela zelf objecten uit zijn persoonlijke archief selecteerde. Dat is uitzonderlijk, want doorgaans wordt zo’n selectie gemaakt door curatoren van het veilinghuis.
De totale opbrengst bedroeg bijna 1,4 miljoen euro, waarvan een deel naar een aids-liefdadigheidsorganisatie gaat waar Margiela al langere tijd aan is verbonden. Zo’n tweehonderd verschillende objecten werden verkocht, van vroege prototypes, schetsen, kledingstukken (waaronder barbiekleding) en boeken tot de champagnekurken die Margiela na de opening van zijn eerste winkel heeft bewaard.
Dat juist de tabi-laarzen het hoogste bod opleverden, is niet zo gek. Van alle stukken die Margiela tijdens zijn carrière maakte, werd hij het meest bekend om de schoen met de gespleten teen.
Martin Margiela (1957) werd geboren in het Belgische Genk en studeerde in 1979 af aan de Antwerpse Koninklijke Academie voor Schone Kunsten. Vijf jaar later vertrok hij naar Parijs, waar hij als assistent van modeontwerper Jean Paul Gaultier aan de slag ging. In 1988 richtte hij samen met de Vlaamse zakenvrouw Jenny Meirens zijn eigen modehuis op.
Vanaf het begin hield Margiela zichzelf bewust op de achtergrond. Er zijn online nauwelijks foto’s van hem te vinden, hij verscheen na afloop van zijn shows nooit om applaus te ontvangen en heeft door de jaren heen maar enkele interviews gegeven. Niet de ontwerper, maar het ontwerp moest volgens hem centraal staan.
Zo is ook zijn kleding voorzien van witte, blanco logo’s, zonder merknaam, die met vier aan de buitenkant zichtbare, inmiddels iconische witte steken zijn bevestigd. Aan de tabi’s zit aan de achterzijde één wit stiksel.
Voor het grote publiek blijft het een raadsel wie de man achter het modehuis precies is, en dat heeft alleen maar bijgedragen aan de fascinatie rondom zijn persoon. Na een uitstapje tussen 1997 en 2003 als creatief directeur van Hermès stopte Margiela in 2009 met het ontwerpen voor zijn eigen modehuis en nam hij definitief afscheid van de modewereld. Sindsdien richt hij zich volledig op de beeldende kunst.
Zijn modehuis bestaat nog, als Maison Margiela, met nu de Belgische ontwerper Glenn Martens aan het roer.
Sinds Margiela de tabi uitbracht, is de misvatting blijven bestaan dat hij zelf het model heeft bedacht, hoewel de ontwerper dat nooit heeft beweerd. Tabi zijn traditionele Japanse sokken, gemaakt van katoen, waarbij de grote teen van de andere tenen is gescheiden. Ze reiken doorgaans tot de enkel en worden aan de achterkant gesloten met kohaze, kleine metalen haakjes. Dit detail verwerkte Margiela ook in zijn eigen ontwerp.
De sokken zijn ontstaan in de 15de eeuw. Katoen was destijds schaars, dus ze waren vooral voor welvarende Japanners weggelegd. De gespleten neus had een praktische functie: zo konden de sokken worden gedragen in zōri of geta, sandalen waarvan het bandje tussen de tenen loopt.
In 1922 kreeg de tabi een nieuwe vorm, de jika-tabi, waaronder een stevige rubberen zool was aangebracht. De sok veranderde in een volwaardige schoen. Bouwvakkers, boeren en andere arbeiders liepen erop, waardoor de schoen steeds gangbaarder werd.
Het was deze platte werkschoen die bij Margiela na zijn reis naar Japan in Tokio was blijven hangen. In de documentaire Martin Margiela: In His Own Words (2019) vertelt hij hoe hij gefascineerd raakte door het schoeisel van de straatwerkers. Zo kreeg hij het idee om een eigen versie te maken, van zacht leer met een hoge hak.
In Margiela’s debuutshow voor de voorjaarscollectie van 1989, speelden de tabi’s direct een grote rol. Voorafgaand liet hij de zolen van zijn witte laarzen in rode verf dopen, zodat de modellen op een wit doek een spoor van gespleten voetafdrukken achterlieten. Een seizoen later verwerkte hij dat doek in de kleding van zijn nieuwe collectie.
Ook de schoenen kregen een tweede leven. Omdat het jonge modehuis weinig geld had, werden ze voor de herfst- en wintercollectie van 1989 met witte muurverf overgeschilderd. Die verf was alleen niet voor leer bedoeld en begon tijdens de show al te barsten en af te bladderen. Zo ontstond – onbedoeld, al weet je het nooit met Margiela – het craquelé-effect dat later zo kenmerkend zou worden voor deze tabi-laarzen.
Show na show keerden dezelfde schoenen terug, telkens met een extra laag verf en een paar nieuwe barstjes – hij kon het zich niet veroorloven steeds nieuwe te produceren.
Naast de witgeverfde enkellaars verschenen door de jaren steeds meer varianten in diverse kleuren, van ballerina’s en loafers tot sneakers en sandalen. Maison Margiela bracht heren- en kindermodellen uit. Het modehuis werkte samen met onder meer Reebok en recentelijk nog met het bekende Franse schoenenmerk Christian Louboutin.
Op sociale media zijn er vele fanaccounts te vinden die volledig zijn gewijd aan de tabi. Verzamelaars tonen online trots hun tabi collection, met rijen schoenen in allerlei verschillende kleuren en modellen.
Opvallend vaak is de zwarte platte ballerina-versie de favourite of de ‘go-to shoe’ van fans. Beroemdheden als Dua Lipa, Pedro Pascal en Bad Bunny werden de afgelopen jaren steeds vaker op straat of de rode loper met de gespreide-teenschoenen gespot.
Actrice Zendaya en influencer Emma Chamberlain werden de ochtend na het Met Gala, het zeer exclusieve jaarlijkse benefietgala rond de opening van een modetentoonstelling in New York, beide gespot met de platte tabi-schoenen van Margiela. Na een avond vol hoge hakken en haute couture zijn comfortabele schoenen geen overbodige luxe.
De platte modellen doen enigszins denken aan de zogeheten barefoot-schoenen, maar dan met één teensplitsing in plaats van vijf afzonderlijke tenen. Door de platte zool en de bewegingsvrijheid van de tenen geven beide modellen een beetje het op-blote-voeten-lopengevoel.
Margiela is overigens niet de enige die met de gespleten neus aan de haal ging. Nike kwam in 1996 met de Air Rift, een sportschoen waarbij ook de grote teen is gescheiden van de andere tenen. De inspiratie hiervoor kwam alleen niet uit Japan, maar uit de Grote Riftvallei in Kenia, waar langeafstandslopers op blote voeten lopen. In januari dit jaar kreeg de sneaker opnieuw aandacht dankzij NikeSkims, een samenwerking met het kledingmerk van realityster Kim Kardashian.
De populariteit van de tabi heeft een groeiend aanbod van betaalbare varianten door andere merken en neppers met zich meegebracht. Voor een nieuw paar van Maison Margiela betaal je al gauw rond de 1.000 euro. Chinese webwinkels en platforms als Vinted worden overspoeld met namaak-split-toes, die al voor enkele tientjes tot een paar honderd euro te vinden zijn. Sommige zijn op het eerste gezicht nauwelijks van het origineel te onderscheiden, andere zijn overduidelijk van plastic gemaakt.
Zoals bij veel cultstukken wordt er minstens zoveel om de tabi gelachen als die wordt bewonderd. Weinig schoenen roepen zulke uitgesproken reacties op. De gespleten neus doet veel mensen denken aan koeienhoeven en ze duiken geregeld op in lijstjes met de lelijkste schoenen ooit. Mensen haten ze óf houden ervan, er lijkt niets tussen te zitten.
De vorm maakt de schoenen hoe dan ook onmiskenbaar: één blik op de gespleten neus is genoeg om er Maison Margiela in te herkennen. Zo werd de tabi een logo zonder letter, precies waar Martin Margiela naar streefde.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant