Het publieke gesprek draait steeds vaker om de gevolgen van klimaatverandering en onze aanpassing eraan. Intussen lijken de aandacht voor de onderliggen de oorzaken en het tegengaan van verdere klimaatverandering naar de achtergrond te verschuiven.
Recent publiceerde de NOS een uitlegstuk over de natuurbranden in Zuid-Europa met de kop: ‘Is je caravan verzekerd tegen brandschade? Vijf vragen over de branden in Zuid-Europa.’ Ik bleef hangen bij die kop. Niet omdat er iets mis is met de vraag – natuurlijk willen mensen weten of ze hun vakantie moeten afbreken of dat hun reisverzekering de schade dekt. Maar juist daarom voelde de kop wrang.
Op datzelfde moment sloegen in Frankrijk en Spanje honderdduizenden mensen op de vlucht voor het vuur, gingen tienduizenden hectares natuur verloren en verdween het leefgebied van ontelbare dieren. Terwijl Frankrijk het zwaarste bosbrandenseizoen uit zijn geschiedenis beleeft en in Spanje enkele van de grootste natuurbranden uit de moderne geschiedenis woeden, leek onze eerste zorg uit te gaan naar de gevolgen voor onze vakantie. Misschien zegt die kop daarom wel iets over een bredere maatschappelijke reflex.
Over de auteur
Evita Rozenberg-Lazić werkt bij het ministerie van Buitenlandse Zaken aan internationale water- en klimaatvraagstukken, is Statenlid in Zuid-Holland en schrijft dit artikel op persoonlijke titel.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wanneer extreem weer toeslaat, gaat het publieke debat vooral over de gevolgen. We spreken over evacuaties, schade, reisadviezen, verzekeringen en de inzet van blusvliegtuigen. Ook in een interview met het Europese crisiscoördinatiecentrum ging het deze week over ‘preventie’. Daarmee werden bosbeheer, begrazing, waarschuwingssystemen en het voorkomen van brandstichting bedoeld. Allemaal noodzakelijke maatregelen waar niemand tegen kan zijn.
Maar terwijl ik het interview las, realiseerde ik me dat we het begrip preventie ongemerkt anders zijn gaan invullen. Preventie lijkt tegenwoordig vooral te betekenen: hoe voorkomen we de volgende brand? De fundamentelere vraag – hoe voorkomen we dat Europa steeds brandbaarder wordt – lijkt steeds verder naar de achtergrond te verdwijnen.
Dat is zorgwekkend. Wetenschappers waarschuwen al jaren dat klimaatverandering leidt tot hogere temperaturen, langere droogteperioden en omstandigheden waarin natuurbranden zich sneller ontwikkelen en moeilijker te bestrijden zijn. Klimaatverandering veroorzaakt niet iedere brand, maar vergroot wel de kans dat een brand uitgroeit tot een ramp. Toch lijken we klimaatverandering steeds vaker als een gegeven te beschouwen: niet langer als onderwerp van gesprek, maar als decor waartegen de gevolgen zich afspelen. We spreken uitgebreid over evacuaties, schade en crisisbeheersing, maar veel minder over hoe we voorkomen dat Europa steeds verder opwarmt.
Maar deze bosbranden gaan uiteindelijk niet over vakanties. Ze raken de beschikbaarheid van zoet water, de landbouwproductie, de biodiversiteit, de volksgezondheid en uiteindelijk ook onze voedselzekerheid. Ze laten zien hoe nauw onze samenleving verweven is met een stabiel klimaat. Juist daarom verschuift het publieke debat ongemerkt van klimaatmitigatie naar klimaatadaptatie. We investeren terecht in dijken, waterbeheer, hitteplannen en crisisbeheersing. Dat zullen we ook moeten blijven doen. Maar adaptatie alleen is geen antwoord als de onderliggende oorzaak buiten beeld raakt.
Dat betekent niet dat de verantwoordelijkheid alleen bij burgers ligt. We kunnen mensen moeilijk vragen duurzamere keuzes te maken zolang die keuzes niet vanzelfsprekend de gemakkelijkste, aantrekkelijkste of betaalbaarste optie zijn. Nog steeds is een vliegticket vaak goedkoper dan een internationale treinreis. Het verduurzamen van een woning is voor veel huishoudens ingewikkeld of financieel onhaalbaar. Gedragsverandering vraagt daarom niet alleen om bewustwording, maar ook om een overheid die duurzame keuzes structureel beloont en fossiele alternatieven minder vanzelfsprekend maakt.
De vraag is daarom niet alleen of onze caravan verzekerd is wanneer Europa brandt. De vraag is ook of we bereid zijn klimaatverandering weer centraal te stellen wanneer we spreken over extreem weer. Niet omdat daarmee de branden van vandaag verdwijnen, maar omdat het de enige vorm van preventie is die de branden van morgen kan beperken. Zolang we de oorzaken behandelen als achtergrondinformatie en de gevolgen als hoofdnieuws, zullen we steeds beter worden in het bestrijden van natuurbranden, maar niet in het voorkomen daarvan.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant