Dagelijks patrouilleert de shariapolitie door de straten van de Indonesische stad Banda Aceh. Inwoners en bezoekers vrezen de stokslagen van de agenten, maar die beschouwen zichzelf als milde opvoeders. ‘Liefje, ik kan je knieën zien!’
is correspondent Zuidoost-Azië van de Volkskrant. Hij woont in Indonesië.
‘Je bent prachtig’, zegt sharia-agent Malahayati tegen een tienermeisje dat staande is gehouden bij het sportstadion van de Indonesische stad Banda Aceh. De religieuze handhaver duwt enkele bezwete haarlokken terug onder een zwarte hijab en inspecteert de joggingbroek van de hardloper. Op samenzweerderige toon: ‘Er lopen hier ook mannen rond. De volgende keer kun je beter een wijde broek dragen.’ De hardloper knikt gelaten en gaat weer door met haar rondje.
Vier keer per dag patrouilleert de shariapolitie, 320 man sterk, door de hoofdstad van Atjeh. Het is de enige provincie in Indonesië waar ook de sharia – islamitische wetgeving – van kracht is. Vaste stop: het sportpark waar bewoners vaak de randjes opzoeken van de religieuze kledingvoorschriften. Ook vaste prik: het strand waar jonge stelletjes samen naar de zonsondergang kijken. De Volkskrant reed een dag mee met de shariapolitie.
De meeste mensen kennen vooral de stokslagen. Zo ging in juli een filmpje viral van een jong stel dat 21 slagen kreeg wegens zoenen op TikTok. Een beul in een soort Ku Klux Klan-outfit sloeg mechanisch op de rug van een huilend meisje. In mei kreeg een vrouw honderd slagen wegens overspel. In januari ontving een ongetrouwd stel een recordaantal van 140 slagen wegens seks in combinatie met alcohol. Drie beulen wisselden elkaar af totdat de 21-jarige vrouwelijke veroordeelde het bewustzijn verloor.
‘Wij zijn geen barbaren!’, verzekert hoofd handhaving Roslina Djalil op het hoofdkwartier van de shariapolitie. Het werk van haar eenheid is volgens de commandant vooral opvoedkundig. ‘We focussen ons op regels 3 en 4 van de qanun (zie kader). Jonge mensen doen romantische dingen, ook al zijn ze niet getrouwd, maar dat kan gevolgen hebben voor hun toekomst!’
De meeste overtreders krijgen een preek op het bureau, soms van een agent, soms van een imam. Die 21 stokslagen voor een zoen, stelt de handhaver, waren voor het eerst en hadden te maken met het TikTokfilmpje. ‘Dat ging echt te ver.’
Sinds de invoering van de sharia in 2003, stelt Djalil, is de handhaving milder geworden. ‘We kiezen juist voor een zachte aanpak. Voor sociale patrouilles waarbij agenten de morele regels uitleggen.’ Wijzend op een bundel rotanstokken die klaarstaan in een hoek: ‘Lijfstraffen komen nog maar twee of drie keer per maand voor en ook dat doen we humaan.’
Zo krijgt de veroordeelde volgens haar eerst te eten en te drinken, wordt de bloeddruk gecheckt en is er na de executie verkoelende crème. ‘Wie het niet meer volhoudt, mag later terugkomen voor de rest.’ Het publieke karakter van de executie is volgens haar essentieel om potentiële overtreders af te schrikken.
Vanuit hun open terreinwagen hebben de vrouwelijke sharia-agenten een goed zicht op al het leven op straat. Ze gaan de deur uit zonder stok, computer of opschrijfboekje. ‘We letten vooral op de kleding’, zegt de 43-jarige patrouilleleider Rosmini. ‘Bedekt de hoofddoek al het haar, is de broek niet te strak?’
Dat veel vrouwen passeren op een scooter – met hijab, maar zonder helm – is volgens de agent geen probleem. ‘Dat is aan de verkeerspolitie.’ In het sportpark spreken de agenten op vriendelijke toon burgers aan – meer buurtmoeder dan zeloot. ‘Liefje, ik zie je knieën’, roept Rosmini tegen een mannelijke jogger in T-shirt en sportbroek. Die trekt geschrokken een legging naar beneden en holt weer door.
De religieuze leefregels zijn bekend onder de 5,5 miljoen bewoners van Atjeh, die vrijwel allemaal moslim zijn. De conservatieve provincie geniet speciale autonomie binnen Indonesië en koestert haar imago als ‘veranda van Mekka’. Alcohol drinken is er verboden, net als gokken, karaoke, naar de bioscoop gaan of als vrouw een spijkerbroek dragen. Rolluiken gaan dicht en straten lopen leeg zodra de oproep tot het gebed klinkt.
Op veel openbare plekken, zoals op school of tijdens een concert, worden mannen en vrouwen strikt van elkaar gescheiden. Een besluit van het provinciale parlement om overspel voortaan te bestraffen met dood door steniging, werd geblokkeerd door de gouverneur.
‘De overheid bemoeit zich actief met ons persoonlijke leven’, verzucht mensenrechtenactivist Azharul Husna in een van de vele koffiehuizen van Banda Aceh. ‘We mogen als vrouw wel naar school en we mogen werken, maar we mogen niet met mannelijke vrienden of collega’s naar een café en we moeten voor het donker thuis zijn.’
Er is een speciale tiplijn, stelt Husna, die bewoners kunnen bellen als ze vermoeden dat een ongetrouwd stel een kamer deelt. De publieke stokslagen in het stadspark zijn volgens haar een vorm van marteling. Ook organisaties als Amnesty International en Human Rights Watch veroordelen die praktijk.
Husna: ‘Een vriend van mij kreeg veertig stokslagen. Na afloop vertelde hij: de schaamte is het ergst.’ Niet alleen vanwege de boze menigte die tegen hem schreeuwde, maar vooral vanwege de filmpjes die daarna viraal gingen op sociale media. Hoofdschuddend: ‘De mentale schade is groter dan de fysieke schade.’
Husna pleit voor afschaffing van de shariawetgeving. En als hulpverlener van slachttoffers van huiselijk geweld hebben shariaregel nummer 6 (seksuele intimidatie) en 7 (verkrachting) prioriteit voor haar. ‘Want vrouwen worden beter beschermd door het gewone Wetboek van Strafrecht.’
Bevorderen shariapatrouilles en publieke kastijdingen de openbare orde? De provinciale overheid van Atjeh beweert van wel en stelt bovendien dat een meerderheid van de bevolking achter dat beleid staat. Commandant Djalil: ‘Ik zie hier nooit mensen voor een tweede keer langskomen.’
Wetenschappers stellen echter dat de shariapolitie niet effectief is. Zij wijzen ook op de hoge kosten en waarschuwen dat publieke executies een cultuur van geweld in de samenleving kan aanwakkeren. Zo hakten boze dorpelingen in juni, na een woeste achtervolging, de hand af van een vermeende dief. De zaak ligt bij de gewone politie; de vermeende dader beroept zich op zelfverdediging.
Als de zon zakt boven Atjeh, rijdt een patrouillewagen met mannelijke sharia-agenten richting het strand van Banda Aceh. ‘We controleren op Ikhtilath’, zegt een agent wiens ogen speuren naar ongetrouwde stellen die te knus naast elkaar zitten. Langs de zeewering serveren barista’s ijskoffie vanuit omgebouwde bestelbusjes, klinkt Maroon 5 uit grote speakers en genieten picknickende gezinnen en groepen vrienden van de zonsondergang.
‘Sorry dat ik jullie stoor’, zegt patrouilleleider Andre Hidayat tegen een jong stel dat thee drinkt. ‘Het is bijna avondgebed, gaan jullie wel op tijd naar huis?’ Het stel, dat broer en zus blijkt te zijn, knikt braaf.
Volgens Hidayat werken bijna alle Atjehers goed mee. ‘Dit is openbare ruimte, de mensen kennen de regels.’ Heel soms spot de agent onzedelijk gedrag op de achterbank van een auto. ‘Die krijgen op het bureau een extra uitleg van ons.’
Vier meisjes die verderop zitten te kletsen, negeren de shariapolitie volledig. ‘We zijn het gewend’, zegt de 21-jarige Agustina. ‘Om 6.30 uur moeten we hier weg.’
Een pas verloofd stel houdt weer verderop keurig een halve meter afstand van elkaar. ‘Zoenen? O nee, dat doen we niet!’, antwoordt de 22-jarige student Mutiara Sebrohani. Blozend: ‘Wij volgen de regels.’
De tien hoofdvergrijpen volgens de sharia in de Indonesische provincie Atjeh:
Khamar: Alcohol drinken.
Maisir: Gokken.
Khalwat: Het alleen zijn in een afgesloten ruimte van een man en vrouw die geen echtgenoten of familie zijn.
Ikhtilath: Uitingen van genegenheid, zoals knuffelen of kussen, tussen een man en een vrouw die geen echtgenoten zijn.
Zina: Seksuele gemeenschap tussen een man en een vrouw die niet wettelijk getrouwd zijn.
Seksuele intimidatie: Onzedelijke handelingen (anders dan verkrachting) tegen een ander persoon.
Verkrachting: Gedwongen geslachtsgemeenschap met geweld of dreiging met geweld.
Qadzaf: Iemand beschuldigen van zina zonder ten minste vier getuigen te kunnen aanvoeren.
Liwath: Seks tussen mannen.
Musahaqah: Seks tussen vrouwen.
Voorbeelden van straffen: wie gokt, riskeert tien stokslagen, gayseks wordt bestraft met tachtig slagen en overspel met honderd. Veroordeelden kunnen ook kiezen voor gevangenisstraf (een maand per stokslag) of een boete in goud (tien gram per stokslag).
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant