De beelden van de zon die fysici woensdag hebben gepubliceerd, breken niet alleen records. Ze leren wetenschappers ook meer over de belangrijkste vragen aangaande onze moederster.
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Zo moet het zonneoppervlak eruitzien van heel dichtbij: een zwierig krullenspel. Hier in de kleuren wit, zwart en oranje – al zijn die door de wetenschappers achteraf toegevoegd. De beelden die zonnefysici woensdag vrijgaven, zijn opnamen van de zon, gemaakt met de hoogste resolutie ooit. Ze zijn geschoten door de Daniel K. Inouye Solar Telescope in Hawaï.
De beelden onthullen het complexe effect dat de krachtige magneetvelden op de zon op haar oppervlak hebben, zo schrijven de betrokken wetenschappers woensdag in het vakblad Nature. De kleinste zichtbare structuren op de beelden zijn zo’n 19 kilometer groot.
De waarneming overtreft daarmee vergelijkbare beelden die onderzoekers in januari 2020 met dezelfde telescoop van het oppervlak van onze moederster maakten. Destijds waren de kleinste structuren nog zo’n 30 kilometer groot.
De beelden tonen de zogeheten fotosfeer, het zichtbare oppervlak van de zon, het deel dat je vanaf de aarde met het blote oog zou hebben kunnen waarnemen als de zon niet zo’n fel schijnende ster zou zijn geweest.
De onderzoekers bekeken dat oppervlak bij een golflengte van 416 nanometer, zichtbaar licht dat in werkelijkheid een tikje blauw zou ogen. De zon stoot meerdere ‘kleuren’ licht tegelijk uit, en is vanuit de ruimte gezien fel wit. Pas op aarde ontstaat, door de invloed van onze atmosfeer, het kenmerkende geeloranje schijnsel dat je aan de hemel kunt zien.
Het deel van het oppervlak van de zon dat nu door de wetenschappers in kaart is gebracht, is magnetisch zeer actief en bevindt zich in de buurt van een zogeheten zonnevlek.
De zonnefysici herkennen in de structuren die op de beelden zichtbaar zijn zogeheten Kelvin-Helmhotz-instabiliteiten, een natuurkundig verschijnsel dat optreedt wanneer twee vloeistoffen met verschillende snelheden langs elkaar stromen.
Ook in de dagelijkse praktijk is dat verschijnsel af en toe te zien, bijvoorbeeld in aardse wolken die wat weg hebben van tekeningen van oceaangolven, of in kenmerkende krullende banden op de planeten Saturnus en Jupiter.
De laatste jaren onthullen wetenschappers met grote regelmaat nieuwe structuren en eigenschappen van de zon. Ze beschikken daarvoor niet alleen over gespecialiseerde telescopen op aarde, maar ook over twee prominente ruimtetelescopen van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA (Solar Orbiter) en de Amerikaanse tegenhanger Nasa (Parker Solar Probe).
Daarmee zoeken ze naar antwoorden op belangrijke vragen over de zon. Zoals waarom de buitenste laag van de zon veel heter is dan de laag eronder. En waarom eens in de grofweg elf jaar alle vlekken van de zon verdwijnen.
Veel van de antwoorden op die vragen hebben vermoedelijk iets te maken met de invloed van het magneetveld van de zon, de onzichtbare hand achter de meeste zonneverschijnselen.
‘Hoe dat veld samenkomt en energie vrijgeeft, klopt grotendeels met de verwachtingen’, zei Daniel Müller, projectleider van de Solar Orbiter, daarover in de Volkskrant. ‘Daarmee maken we echt sprongen.’
Ondertussen in de kosmos, de wetenschapspodcast van de Volkskrant, gaat vanaf september het theater in. Het thema van de avonden: wat is echt en wat is nep? Kunnen we nog het verschil zien tussen echte beelden en AI-beelden? Hoe ontmasker je een leugen? Hoe werken hallucinaties? Verwacht een show vol minicolleges, interviews en een verrassend optreden van een illusionist.
Speeldata:
Utrecht TivoliVredenburg - 10 september (uitverkocht)
Rotterdam Oude Luxor - 16 september
Wageningen Junushoff - 28 oktober
Haarlem Stadsschouwburg - 27 november
Kaarten beschikbaar via volkskrant.nl/live
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant
