De Amerikaanse farmareus Eli Lilly neemt een bedrijf over dat psychedelica ontwikkelt. President Trump is voorstander van het gebruik van deze hallucinerende middelen tegen mentale klachten. Zijn deze stoffen inderdaad effectief? En wat zijn de risico’s?
Comedian en podcasthost Joe Rogan heeft in de Oval Office de lachers op zijn hand. President Trump tekent een decreet om de toegang voor patiënten tot nu illegale psychoactieve middelen te vergemakkelijken en Rogan mag speechen. Rogan heeft Trump eerder via tekstberichten laten weten dat van de 5 miljoen pijnstillerverslaafden in de VS 80 tot 90 procent zou kunnen afkicken met ibogaïne, een sterk psychoactief extract uit een Afrikaanse struik.
‘Klinkt goed, wil je FDA goedkeuring? Gaan we regelen’, was Trumps antwoord, aldus Rogan die 18de april. ‘Zo snel ging het letterlijk.’
Psychedelica zoals lsd en paddo’s zijn niet langer een linkse hobby. De afgelopen jaren toonde de ene na de andere invloedrijke Amerikaan zich voorstander, waaronder PayPal-oprichter Peter Thiel en Google co-founder Sergey Brin.
Rogan sprak in zijn podcast (11 miljoen luisteraars) met gasten over de meerwaarde van psychedelica voor persoonlijke groei en behandeling van trauma’s en depressies bij oorlogsveteranen, gevangenen en mishandelde vrouwen. Gezien zijn enorme achterban is Trump er veel aan gelegen naar Rogan te luisteren.
Het decreet lijkt meteen effect te hebben: half juli neemt farmaceut Eli Lilly voor bijna 4 miljard dollar als eerste Amerikaanse farmareus een bedrijf over dat psychedelica ontwikkelt.
Psychedelica of ‘tripmiddelen’ zijn stoffen die je waarneming veranderen. In veel culturen worden ze traditioneel gebruikt in rituelen, maar in westerse landen werden ze vorige eeuw verboden. In Nederland waren paddo’s tot 2008 verkrijgbaar, inmiddels alleen nog truffels.
De laatste twintig jaar neemt de wetenschappelijke aandacht voor psychedelica toe, omdat er in de psychiatrie nauwelijks doorbraken zijn en tripmiddelen mogelijk helpen als andere behandelingen niet aanslaan. Ze zijn daardoor minder politiek geworden, zegt David Erritzoe, co-directeur van het centrum voor psychedelicastudies aan het Imperial College in Londen. ‘Iedereen kent wel iemand die lijdt aan een psychische aandoening, dat is niet links of rechts.’
Hoe tripmiddelen kunnen helpen bij psychische klachten is nog onduidelijk. Mogelijk verminderen ze angst en stress en kunnen ze het vertrouwen in de therapeut verhogen. Daarnaast zouden ze helpen bij het opnieuw aanleggen van verbindingen in de hersenen, waardoor je uit een negatieve spiraal kan komen. Ook kan een trip je een ander perspectief geven op wat je hebt meegemaakt.
Medicijnautoriteiten gaan hier niet zomaar in mee. Zo werd MDMA (xtc) in combinatie met psychotherapie tegen posttraumatische stressstoornis in 2024 onverwacht niet goedgekeurd door de FDA. Er zou onder meer niet goed zijn aangetoond dat de behandeling beter werkte dan placebo – deelnemers hebben vrijwel altijd door of ze de werkzame stof hebben gekregen.
Autoriteiten zoals de FDA en Europese EMA zijn alleen toegerust op het beoordelen van medicijnen, niet de combinatie van medicijn en psychotherapie. De afwijzing sterkte andere bedrijven in hun overtuiging dat ze de werking zonder therapie moeten aantonen. Ze zetten daarbij vooral in op middelen die een korte trip veroorzaken.
Als voorbeeld nemen ze een nu al verkrijgbare neusspray met s-ketamine. Patiënten met zware depressie komen naar de kliniek, krijgen twee pufjes, gaan een of twee uur liggen en dan naar huis. Dat is veilig en werkt bij sommigen goed, maar de vergelijking gaat mank omdat het effect van s-ketamine amper psychedelisch is, zegt Joost Breeksema, psychedelica-onderzoeker aan UMC Groningen.
Het middel waar Eli Lilly op inzet, een synthetische vorm van een stofje dat ook wordt geproduceerd door de Colorado-rivierpad, werkt kortdurend, ‘maar geeft een heel intense metafysische ervaring’, zegt Breeksema. ‘Stel je voor dat iemand die atheïst is god heeft gezien en ervan overtuigd is dat het echt was, dan stuur je zo iemand niet zomaar naar huis.’
Zo’n heftige trip kan helpen patronen te doorbreken, maar goede begeleiding is volgens Breeksema cruciaal. Zelfs een angstaanjagende ‘bad trip’ kan dan een doorbraak worden. ‘Vandaar dat wij ons blijven inzetten voor het goed opleiden van therapeuten.’
De verschuiving weg van triptherapie gaat nog een stap verder. Vanuit onder meer Darpa, het Amerikaanse agentschap voor militair onderzoek, is er interesse in ‘non-hallucinogene psychedelica’ – psychedelica gestript van het tripeffect.
Wetenschappelijke psychedelica-pioniers vrezen dat ze hiermee het kind met het badwater weggooien, omdat de werking juist in die perspectiefveranderende ervaring zou zitten. Erritzoe probeert er nuchter in te staan. ‘Als hier wat uitkomt, zou het ons wetenschappelijke werk makkelijker maken, want dan kun je eindelijk goede placebogecontroleerde studies doen.’
Toch is hij nog niet overtuigd. Microdosing, het geven van lage doseringen hallucinerende middelen, is nog niet effectiever gebleken dan placebo. In een gepubliceerde studie in wetenschappelijk tijdschrift Jama Open gaf Erritzoe’s team deelnemers het psychedelisch middel DMT en verstoorden ze een deel door hen iedere paar minuten te vragen hoe intens hun trip was. ‘Het therapeutische effect werd daardoor minder, wat je niet verwacht als het puur om het stofje in de hersenen gaat.’
Het veld zal nu de meerwaarde van therapie moeten aantonen, zegt Erritzoe. ‘Wij moeten studies doen waarbij we het middel gelijk houden en de therapie veranderen. Alleen dan kunnen we aantonen of die zoveel verschil maakt.’
Erritzoe hoopt dat niet alle wetenschappelijke aandacht uitgaat naar het door Rogan genoemde ibogaïne, omdat dat gevaarlijker is dan bijvoorbeeld lsd en psilocybine, vanwege onder meer kans op hartritmestoornissen en stuiptrekkingen. Bovendien is het effect van ibogaïne minder goed aangetoond. ‘Het zou zonde zijn als daar alles op wordt ingezet.’
Ondertussen is het afwachten hoe het verder gaat met de MDMA-behandeling die door de FDA werd afgewezen. Hopen sommige onderzoekers wellicht dat Trump op zijn trumpiaans een nieuwe beoordelingscommissie aanstelt? ‘Nou, in het veld zien we liever dat de behandeling op basis van het bewijs wordt goedgekeurd, dan doordat iemand het oor heeft van een zekere persoon in het Witte Huis.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant