Met uv-licht wordt een nieuwe wereld zichtbaar. De Drentse natuurfotograaf Frank Huisman laat zien wat insecten waarnemen.
De honderden sporenhoopjes op de onderzijde van de brede stekelvaren fluoresceren opvallend witblauw, terwijl het blad rood fluoresceert door chlorofyl.
Eigenlijk is het een heel alledaags verschijnsel – zó algemeen dat sommige biologen er niet eens hun schouders over ophalen als er wéér een ‘lichtgevende’ soort wordt ontdekt. Fluorescentie komt voor van de paardenbloem tot de pimpelmees, en van de honingzwam tot de huisjesslak. Maar in tegenstelling tot organismen die aan bioluminescentie doen (zoals de diepzeehengelvis, die prooien lokt met een mini-lampje) geven fluorescerende soorten niet écht zelf licht. Ze hebben altijd een lichtbron van buitenaf nodig: uv-licht.
De jonge bladeren van de rode beuk vertonen een opvallend intense rode fluorescentie door het aanwezige chlorofyl, aldus Huisman. „Bij vervolgwaarnemingen bleek deze fluorescentie tijdens de bladontwikkeling geleidelijk af te nemen.”
Dat licht is voor mensen met het blote oog onzichtbaar, maar veel andere dieren kunnen het wél zien. De Drentse natuurfotograaf Frank Huisman laat ons die verborgen wereld ervaren: in zijn speciale fotostudio portretteerde hij al zo’n 150 fluorescerende soorten. Zo brengt hij bijvoorbeeld de uv-patronen op bloembladeren in beeld, waarmee insecten de juiste weg naar de nectar weten te vinden.
Huisman: „De uitgebloeide paardenbloem verandert onder uv-licht met een golflengte van 365 nanometer in een lichtgevende zaadbol. De uiteinden van de zaadpluisjes lichten op als honderden kleine sterren, terwijl ook de zaadstelen blauw fluoresceren.”
De uiteinden van de bloemblaadjes van de zonnehoed fluoresceren geelgroen, terwijl de basale delen warm bruin oplichten. Het vrij beschikbare stuifmeel fluoresceert helder blauw.
Onder uv-licht met een golflengte van 365 nanometer verandert de roze bloem van de reigersbek van kleur. Huisman: „De kroonbladen fluoresceren paars, waartegen helderblauwe nerven scherp afsteken. De interne structuur van de bloem wordt hierdoor duidelijk zichtbaar.”
In uv-licht worden patronen zichtbaar op bloembladeren die dienen als ‘nectarwijzer’ voor insecten.
Het vlasbekje toont een opvallend patroon van fluorescentie. Het oranje deel vormt een landingsplaats voor bestuivers.
Pas nadat de bloem is geopend, onthult de gele dovenetel haar verborgen fluorescentie, vertelt Huisman. „De meeldraden lichten helder wit op, terwijl de behaarde kroonbuis en de kelk roze fluoresceren. De fijne haartjes op de schutblaadjes steken opvallend af tegen de rode fluorescentie van het bladweefsel.”
Huisman: „Wie denkt dat grassen saai zijn, verandert waarschijnlijk van mening wanneer ze in het donker met een UV-lamp worden beschenen. Bij kropaar fluoresceren de uit de aartjes hangende helmknoppen helder wit, terwijl de kafjes een blauwachtige gloed vertonen. Zelfs een alledaags gras blijkt zo een verrassend kleurrijke verschijning.”
De eitjes van de groene schildwants vallen overdag nauwelijks op, maar vertonen onder uv-licht een opvallend heldere geelgroene fluorescentie. Mogelijk draagt die bij aan bescherming van de eischaal tegen uv-straling.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin