‘Ze moeten met hun poten van het Markermeer af blijven’, luidde een vaste uitspraak van Gerrit Portengen, schipper in ruste, dichter en activist. ‘Hij wilde mensen wakker schudden. Over milieuproblemen, varende monumenten, dierenleed.’
Zijn leven leest als een jongensboek. Gerrit Portengen was vrijbuiter en dichter, vakman en levensgenieter, entertainer en verhalenverteller, scheepsbouwer en ambassadeur van de bruine vloot. Bovenal was hij schipper. Een leven lang werd Rooie Gerrit, die zijn bijnaam dankte aan zijn haarkleur, gedreven door water en wind.
School was niks voor hem, de drang naar vrijheid en avontuur was te groot. Hij koos voor de kustvaart, stapte over op de grote vaart, bevoer alle wereldzeeën, was havenmeester in Loosdrecht, kapitein van een rondvaartboot in Amsterdam en raakte betrokken bij het doen herleven van historische botters, tjalken, klippers en aken die samen, naar de karakteristieke donkere zeilen, de naam bruine vloot kregen. Deze voormalige vrachtschepen zijn omgebouwd tot charterschepen.
Tientallen platbodems heeft Portengen opgeknapt. Ruim dertig jaar voer hij met de 25 jaar jongere Bertie Geurts, die als net afgestudeerd lerares handvaardigheid binnenkwam als maatje en later zijn vrouw en zeekapitein werd. Met de Liberté, De Waerdt van Katwijk, Zuyderzee, Volharding, Anna en de Jacobsschelp zeilden ze met passagiers op het IJsselmeer en de Waddenzee.
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Portengen was een hartstochtelijk natuurliefhebber, die zich grote zorgen maakte. ‘We helpen de wereld met z’n allen naar de kloten, het is om bang van te worden. Om eens iets te noemen: waar zie je nog watervogels? Af en toe een meerkoet, maar dat is het dan wel. Kleine eendjes, je ziet ze niet’, zei hij vier jaar geleden tegen WeesperNieuws.
Hij streed voor het behoud van een open IJsselmeer en was tegen de bouw van IJburg en een railverbinding vanuit Almere, beide in het Markermeer. Bertie: ‘Gerrit was in bijna alles intens. Zo beleefde hij de wereld om zich heen. De natuur, gezelligheid, verdriet, vriendschap. Hij wilde mensen wakker schudden. Over milieuproblemen, varende monumenten, het Markermeer, dierenleed. Zijn uitspraak was steevast: ‘Ze moeten met hun poten van het Markermeer afblijven.’’
Een snelle denker, noemt Bertie hem, direct, scherp van tong en gevat. ‘Hij hield van verhalen vertellen. Ik zei soms: Gerrit, zo is het toch helemaal niet gegaan? Dan zei hij: joh, dat maakt niet uit, de mensen willen een goed verhaal.’
Naast zijn passie voor de zeilvaart had Portengen een liefde voor poëzie. Ter gelegenheid van zijn 80ste verjaardag verscheen de bundel In de branding van het leven, met 77 veelal weemoedige gedichten over water, natuur en het leven.
Portengen leed aan dementie en woonde sinds januari in een verzorgingshuis, waar hij dagelijks bezoek kreeg. Toen Bertie hem op 18 juni kwam ophalen voor een zeiltocht, bleek hij overleden. Hij had net geluncht en een borreltje gedronken. Portengen is 90 jaar geworden.
Met Bertie kreeg hij twee dochters. Uit een eerder huwelijk had hij drie kinderen. Dochter Silke: ‘Een eigenwijze puberdochter opvoeden is al lastig. Laat staan wanneer je dik 70 bent. Maar wie krijgt er nou AOW én kinderbijslag? Dat vond hij dan wel weer mooi.’
Vijftien uur na zijn overlijden werd zijn tiende kleinkind geboren: Joes. Moeder Silke: ‘Met de Jacobsschelp zijn we naar de begraafplaats gevaren. Met Gerrit en Joes. Ze hebben elkaar niet gekend, maar wel samen gevaren.’
Vaarwel mijn zee
Vaarwel mijn horizon
Vaarwel mijn verre kusten
Vaarwel mijn vrouwelijk schoon
Zeg stuur… zou jij er niet eentje lusten
dichtte Portengen.
WeesperNieuws: ‘Rooie Gerrit is niet meer aan boord. Maar in elk bollend zeil, in elke krakende mast en in elke schipper die het spel met de wind verstaat, vaart hij mee.’
Source: Volkskrant