Italië dwingt elke regio een uitzetcentrum te openen om meer migranten terug te kunnen sturen. Castel Volturno keert zich tegen de komst van de omstreden centra. ‘Dit is al een van de meest gemarginaliseerde plekken van het land.’
is correspondent Italië, Griekenland en de westelijke Balkan voor de Volkskrant. Ze woont in Rome
Alleen een stuk marmer in het zand verraadt dat dit ooit het ‘Miami van Italië’ had moeten worden. De villa’s die hier in de jaren zestig werden neergezet voor Napolitanen die de drukte van de stad verruilden voor de kust staan er nog, maar in de half ingestorte panden slaapt al tijden niemand meer.
‘Zelfs deze zooi opruimen is te veel moeite’, zegt Victor Edomwaddoba (22) als hij zich op het strand een weg heeft gebaand over de berg puin die ooit iemands veranda was. Dat de regering 41 miljoen euro gaat investeren in zijn geboorteplaats is nieuw voor hem. ‘Ze hebben nog nooit ergens mee geholpen. Maar nu er een gevangenis moet komen, weten ze ons ineens wel te vinden?’
In Castel Volturno moet volgend jaar een hypermodern panopticon verrijzen, een rond gebouw waar een bewaker 24 uur per dag zicht heeft op 120 migranten die wachten op een enkele reis naar het land van herkomst. Dit soort uitzetcentra zijn een belangrijke pijler van het nieuwe Europese migratiepact, dat het gemakkelijker moet maken om mensen die geen recht hebben op bescherming terug te sturen.
De Europese Unie wil hen in zogenoemde ‘derde landen’ laten wachten op hun terugkeer, maar omdat die deals vooralsnog niet van de grond komen, heeft Italië meer eigen centra nodig. Alle twintig Italiaanse regio’s werden in 2023 verplicht een eigen Centro di Permanenza per il Rimpatrio (cpr) te openen. De teller staat nu op tien; sommige hadden er al een. Maar slechts de helft van de ruim 1.200 beschikbare plekken is bruikbaar, door uiteenlopende oorzaken als brand, vernielingen en renovatiewerkzaamheden.
In Campania heeft de regering van Giorgia Meloni haar oog laten vallen op een natuurgebied net buiten Castel Volturno. Ooit een populaire vakantiebestemming, tegenwoordig een verzamelplek voor alle problemen waarmee Italië kampt. De kustplaats ligt midden in de Terra dei Fuochi, waar de camorra tientallen jaren illegaal giftig afval stortte en verbrandde. ‘Het grondwater is vervuild, er rijdt geen schoolbus, betaalbare gezondheidszorg ontbreekt en vaak komt er helemaal geen water uit de kraan’, somt Victor op.
Victor werd hier geboren. Zijn vader verruilde Nigeria voor Italië nadat zijn zus, die al eerder was vertrokken, had verteld dat het zo’n geweldig land was. ‘Later bleek dat ze hem miste en de situatie veel rooskleuriger had voorgesteld dan die in werkelijkheid was.’
Het werkelijke Italië viel tegen. ‘Maar mijn vader bleef om mijn broer en mij een betere toekomst te geven.’
Op het parkeerterrein van Centro Fernandes staan tientallen mensen te wachten. In het souterrain van het centrum dat zich al dertig jaar inzet voor migranten in de regio verenigen kerkgenootschappen, activisten en vakbonden zich om de plannen van de regering te stoppen. De zaal loopt bomvol.
Niet alleen Campania verzet zich tegen het beleid van het beleid van Meloni, dat veel restrictiever is dan eerder. Migranten zonder geldige verblijfspapieren, of van wie tijdens de asielprocedure blijkt dat ze geen recht hebben op bescherming, kunnen achttien maanden worden vastgehouden. De Raad van Europa vergeleek de omstandigheden waarin zij verblijven met het allerzwaarste Italiaanse gevangenisregime, dat is gereserveerd voor maffialeiders, en tikte Italië meermaals op de vingers.
In 2024 werden misstanden als fysieke mishandeling en buitensporig geweld door agenten gerapporteerd. In een van de centra kregen gedetineerden kalmeringsmiddelen toegediend om de orde te handhaven. In twee maanden tijd waren er veertien zelfmoordpogingen, zestien gevallen van automutilatie en vijf honger- of dorststakingen.
‘Immigratie is een van de grootste kansen die we hebben. Wie dit niet inziet, begrijpt niet wat de dalende geboortecijfers en de achteruitgang van het binnenland betekenen’, zegt Roberto Fico, president van de regio Campania, tegen de zaal met bezorgde, betrokken bewoners. Zijn woorden worden met luid gejuich ontvangen.
‘Castel Volturno heeft behoefte aan alles behalve uitzetcentra’, vervolgt de politicus van de Vijfsterrenbeweging, die pleit voor stadsvernieuwingsprojecten, herstel van de kustlijn en de sloop van de illegale panden die er in de jaren zestig zijn neergezet door vastgoedspeculanten, de gebroeders Coppola.
Zij wilden het ongerepte landschap met kristalhelder water en een eeuwenoud pijnbomenbos transformeren tot populaire badplaats. Met slechts vijfhonderd bouwvergunningen realiseerden ze ruim twaalfduizend villa’s en woontorens. Het project werd geen succes en de badplaats raakte verder in verval toen de regering in de jaren tachtig duizenden leegstaande huizen vorderde voor ontheemden door natuurrampen.
Daarna werden de vervallen gebouwen langzaam ingenomen door migranten, die in Castel Volturno een baantje hoopten te vinden bij een van de vele tomatenkwekerijen of producenten van mozzarella di bufala, waar deze streek om bekendstaat.
Een vijfde van de ruim 30 duizend inwoners van Castel Volturno heeft een migratieachtergrond, maar volgens deskundigen ligt het werkelijke aantal vele malen hoger omdat het merendeel van de voornamelijk West-Afrikaanse migranten zich niet heeft geregistreerd.
‘Het is voor hen bijna onmogelijk om de juiste papieren te krijgen, ze worden gedwongen zwart te werken voor illegale koppelbazen en daardoor vaak uitgebuit’, zegt pater Danielle Moschetti aan de keukentafel van Casa Black and White, een centrum dat juridische hulp, medische zorg, taalcursussen en voedselhulp biedt aan alle inwoners uit de buurt. ‘En dat zijn niet alleen mensen met een migratieachtergrond, maar ook steeds vaker Italianen.’
Dat de regering juist hier een uitzetcentrum wil neerzetten noemt Moschetti ‘allesbehalve toeval’. Hij is een van de kartrekkers van de protestbeweging en werkt al jaren in de kustplaats die hij ‘één van de meest gemarginaliseerde plekken van het land’ noemt. De camorra maakte hier decennialang de dienst uit, daarna kreeg de Nigeriaanse maffia steeds meer voet aan de grond. Prostitutie, drugshandel en mensensmokkel zijn aan de orde van de dag.
Door de openslaande balkondeuren klinkt het geschreeuw van kinderen die achter een basketbal aan rennen. ‘Voor dat veldje hebben we vijf jaar moeten vechten’, zegt Moschetti; naast het kruis om zijn hals hangt een fluitje. ‘De overheid werkt ons voortdurend tegen, maar een uitzetcentrum kunnen ze er in Rome zo doorheen jassen.’
Moschetti doelt op de noodwet waaronder de bouw van het centrum valt en waarmee de meeste bezwaarprocedures komen te vervallen. ‘Maar we hebben een geitenpaadje gevonden’, zegt hij. ‘We willen de beoogde plek tot beschermd natuurgebied bestempelen, vanwege de vele vogelsoorten die er leven.’
Of die status de bouwplannen kan tegenhouden, valt te bezien. De minister van Binnenlandse Zaken maakte na de aankondiging van de nieuwe centra meteen duidelijk dat er weinig onderhandelingsruimte is. ‘Weerstand zal er zijn, maar uiteindelijk bepaalt de regering’, zei Matteo Piantedosi.
Aan de rand van het gloednieuwe sportveld staat Massimo Antonelli, de man die het basketbal naar Castel Volturno bracht. ‘Coach Massimo’, zoals kinderen om hem heen enthousiast roepen, speelde jarenlang op het hoogste niveau in de Italiaanse Serie A en voor het nationale team en besloot na zijn carrière dat het tijd was om ‘iets terug te doen’, voor jongeren die het minder getroffen hebben.
‘Toen ik hoorde dat de sporthal al jaren dicht was, wist ik dat dit mijn bestemming moest zijn’, zegt Antonelli. ‘Op een plek waar de nood echt hoog was.’
Dat was niet eenvoudig. Maar ruim tien jaar later spelen ermaar liefst vier teams in het zwart-oranje shirt van Tam Tam basketbal. ‘En we trainen niet langer in de regen tussen het onkruid op het strand, maar in een gloednieuwe basketbalhal’, zegt Antonelli.
De afgelopen weken heeft de coach zich vastgebeten in een dossier waarvan hij voorheen niets wist, maar waarop hij zich inmiddels een ‘expert’ mag noemen. ‘Je kunt mensen die geen misdrijf hebben gepleegd toch niet anderhalf jaar lang opsluiten op een plek waar je hen volledig van hun vrijheid berooft?’, zegt hij als hij heeft plaatsgenomen aan de keukentafel van pater Moschetti. ‘Dat is gewoon illegaal.’
De protestbijeenkomst eerder die ochtend liet Antonelli aan zich voorbij gaan. ‘Schreeuwen op een plein of in een kerk levert misschien aandacht op, maar voor een echte verandering moeten we naar de rechtbank’, meent de coach, die grote vraagtekens zet bij de juridische grondslag van de centra.
En hij is niet de enige die er zo over denkt. De vereniging van migratie-advocaten, Amnesty International en de Nationale Ombudsman spraken Italië er meermaals op aan. ‘Detentie zonder strafbaar feit is alleen toegestaan als dit leidt tot een daadwerkelijke terugkeer’, zegt Fabrizio Coresi van Action Aid Italia, dat samen met de Universiteit van Bari al jaren onderzoek doet naar cpr’s.
In 2024 werd nog niet eens de helft van alle gedetineerden uitgezet, licht onderzoeker Coresi telefonisch toe. Een percentage dat zelfs rond de 10,4 procent ligt als je het afzet tegen het totale aantal uitzettingsbevelen dat de overheid uitvaardigt. ‘Dan kun je niet anders dan concluderen dat het ware doel is om migranten te criminaliseren, niet om ze te laten terugkeren.’
Moschetti en Antonelli vrezen dat de komst van een uitzetcentrum de toch al bestaande spanningen en angst in het gebied verder zal aanwakkeren. ‘Laatst zag ik drie jongens die aan het werk waren in een strandtent op de vlucht slaan toen de politie arriveerde, alsof het dieven waren’, zegt Antonelli. ‘Ik durf te wedden dat de jongens die toen wegrenden, degenen zijn die straks in dat centrum achter het prikkeldraad eindigen.’
**
Victor hoeft zich daarover geen zorgen te maken. Omdat zijn vader zo slim was om zich direct na aankomst bij de autoriteiten te registreren kon hij op zijn 16de formeel Italiaan worden. ‘Maar ik ben een uitzondering, omdat de meeste mensen die hier aankomen daar helemaal niet mee bezig zijn. Ik heb veel vrienden voor wie het, hoewel ze hier geboren zijn, vrijwel onmogelijk is om de juiste papieren te krijgen.’
Victor was een van de eerste leerlingen van coach Massimo, die hij ‘een engel’ noemt omdat hij hem weer ‘leerde dromen’. ‘Voor zijn komst naar Castel Volturno had ik weinig verwachtingen van het leven. Mijn kleuterjuf begon te lachen toen ze hoorde dat ik later een bakkerij wilde openen, ze zei: dat is kansloos als je zwart bent. Maar Massimo liet ons inzien dat het loont om ergens voor te werken’, zegt Victor die graag de nieuwe basketbalhal laat zien.
Bakker werd hij niet. Victor reist als ICT’er geregeld de hele wereld over, maar heeft eigenlijk een andere droom. Door een speaker klinken de beats die hij vorige week in elkaar knutselde. ‘Het liefst wil ik rapper worden.’
Als het coach Massimo lukt om de regering op andere gedachten te brengen, zou dat niet voor het eerst zijn. Toen Victors team na een jaar trainen goed genoeg was om mee te doen aan de competitie bleek dat niet te kunnen, omdat er maar twee buitenlandse kinderen mee mochten spelen. Als je in Italië bent geboren, maar je ouders uit een ander land komen, word je als buitenlander beschouwd. ‘Bij ons gold dat zo’n beetje voor iedereen’, lacht Antonelli.
De coach zette zijn bekendheid in om aandacht voor de zaak te genereren. Dat leidde tot een landelijke protestgolf. En succes: in 2020 veranderde de wet en kregen kinderen van migranten dezelfde sportrechten als Italiaanse leeftijdsgenoten. ‘Dat jaar werden we kampioen.’
Source: Volkskrant