De Braziliaanse president Lula da Silva en Flávio Bolsonaro, zoon van de ex-president, hebben officieel hun campagnes afgetrapt. Vier jaar na Lula’s overwinning op Jair Bolsonaro koerst Brazilië af op een tweestrijd tussen Lula (80) en de veel jongere Bolsonaro (45).
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
De partijcongressen van de conservatieve Liberale Partij (PL) en de linkse Arbeiderspartij (PT) konden niet meer van elkaar verschillen. Toch hadden beide evenementen afgelopen week een ding gemeen: de twee partijen presenteerden hun presidentskandidaten met een haast religieuze onontkoombaarheid.
Niemand anders dan de oudste zoon van ‘de grootste leider van rechts’ kan de veroordeelde ex-president opvolgen, zo klonk het tijdens het PL-evenement in het laatste weekend van juli in São Paulo. ‘Hier stroomt het bloed van een Bolsonaro’, riep senator Flávio Bolsonaro met een klap op de eigen arm.
Bij de PT werd president Luiz Inácio Lula da Silva deze zondag (eveneens in São Paulo) niet als zoon, maar als vader onthaald: vader van alle Brazilianen. ‘Lula, mijn president, de trots van Brazilië’, klonk het uit de speakers. De aanhangers in de zaal maakten een ‘L’ met hun handen.
Maar hoezeer de twee politici ook God aanhaalden om dit moment te duiden, de werkelijkheid is banaler. Vier jaar na het tumultueuze presidentschap van Bolsonaro senior heeft rechts Brazilië zich nog niet kunnen losmaken van de nationalistische vechtjas. Zelfs niet nu hij in de gevangenis zit nadat hij vorig jaar werd veroordeeld voor het beramen van een staatsgreep. Brazilië heeft wel andere rechtse politici met ambitie, maar toen Bolsonaro vanuit zijn cel zijn zoon Flávio aanwees als opvolger, was de strijd op rechts beslecht.
Aan de linkerkant is het Lula zelf die alle ruimte opslokt. Deze presidentsverkiezingen worden zijn zevende ‘wereldkampioenschap’, zei hij tegen zijn partijgenoten, verwijzend naar de zes keren dat hij sinds 1989 meedeed. Hij had naar eigen zeggen meer ‘WK’s’ op zijn naam staan dan grootheden als Pelé, Messi en Ronaldo. Bovendien had hij er al drie gewonnen, en de vierde titel kwam eraan. Voor linkse collega’s die hun aspiraties tot nog toe moesten inslikken, had hij troostende woorden: ‘Dit wordt mijn laatste keer.’
Niet alleen de Braziliaanse politiek voegde zich dit jaar naar deze politieke werkelijkheid, ook de Braziliaanse kiezers kunnen er niet omheen. Weer moeten zij in oktober in twee rondes kiezen tussen Lula en Bolsonaro. Weliswaar niet dezelfde Bolsonaro, maar als Flávio wint, dan is zijn vader bij zijn inauguratie, beloofde hij. Sinds Bolsonaro werd veroordeeld, is zijn vrijlating een van de politieke prioriteiten van rechts Brazilië.
Kiezen de Brazilianen dit najaar dan ook weer voor dezelfde politieke projecten als vier jaar geleden? Bij de campagneaftrap van Flávio Bolsonaro leek het antwoord ja te zijn. In zijn speech waren concrete beloften schaars. Hij benadrukte vooral dat hij de vervanger is van zijn vader, de martelaar die slachtoffer zou zijn van een politieke afrekening. ‘Een man die de vrijheid verdedigde met zijn leven, die een stem gaf aan miljoenen, die hoop gaf aan een land.’
Links heeft geprobeerd om zijn vader politiek te vermoorden, stelde hij. Maar ze hebben buiten de oudste zoon gerekend: ‘Ik ben misschien kalmer, ik glimlach meer en ik uit me gematigder’, erkende hij de stijlverschillen met zijn vader. Maar in zijn aderen stroomt hetzelfde bloed, zegt hij.
In zijn Brazilië krijgen criminelen (en vooral verkrachters) hoge straffen, wordt de intensieve agrosector weer ‘gerespecteerd’, gaan belastingen omlaag en worden gezinnen ‘beschermd’. Maar samenvattend kwam zijn boodschap neer op één simpele belofte: Lula weg, Bolsonaro terug. Even leek het al zover te zijn, toen Bolsonaro als AI-video zijn opwachting maakte.
Bij het PT-congres deed president Lula wel zijn best te benadrukken dat zijn laatste termijn anders zal zijn. Hoewel hij een groot deel van zijn toespraak gebruikte om lyrisch terug te blikken op zijn vier decennia in de politiek en drie presidentiële mandaten, was hij nog lang niet klaar, beloofde hij. ‘In mijn vierde presidentschap ga ik veel dingen veranderen. We moeten nog gedurfder zijn.’
De basis was gelegd, stelde hij, met sociale programma’s tegen honger en armoede. Na 2030 wil hij ‘Brazilië perfect nalaten aan het volk’. Hij beloofde grote investeringen in onderwijs. ‘Een jaar school kost minder dan een gevangene die een jaar vastzit.’ En in de ouderenzorg. ‘Ik wil dat ouderen kunnen zwemmen, dansen, lezen, dat ze zelfs nog nieuwe liefde kunnen vinden.’ Hijzelf voelde zich met zijn 80 jaar nog topfit, stelde hij.
Ook beloofde hij te investeren in defensie. ‘Ik wil voorbereid zijn, zodat niemand dit land binnenvalt en de president ontvoert’, zei hij met een verwijzing naar de Amerikaanse inval in Venezuela, zonder de Amerikaanse president Donald Trump bij naam te noemen. Ook stelde hij de Braziliaanse bodemschatten te zullen beschermen tegen buitenlandse mogendheden. ‘Geen enkele Chinees, Amerikaan of Fransman komt met zijn vingers aan onze zeldzame aardmetalen.’ De tijd van ‘vrede en liefde’ is voorbij, beloofde hij. Het is tijd voor ‘Lula porreta’, Lula de geweldige.
Tot nog toe presteert de ervaren president in de peilingen enkele procentpunten beter dan zijn jongere uitdager. Flávio Bolsonaro liep een kras op toen eerder dit jaar zijn banden met een frauderende bankier bekend werden. Lula kampt met een eigen schandaal: zijn zoon Fábio Luís wordt in verband gebracht met een grote pensioenfraude.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant