De nieuwe richtlijnen voor het in beeld brengen van vrouwelijke sporters zijn een stap terug in de emancipatie. Het vrouwenlichaam wordt daardoor niet meer gepresenteerd als een symbool van kracht, maar als iets kwetsbaars, als een potentieel seksueel probleem.
Toen de oude Grieken bijna drieduizend jaar geleden de Olympische Spelen organiseerden, namen de atleten naakt deel aan de wedstrijden. Het lichaam werd niet gezien als iets dat verborgen moest worden, maar als de zichtbare uitdrukking van kracht, discipline en menselijke perfectie. Dat vrouwen destijds niet mochten meedoen, beschouwen we nu terecht als een gebrek aan emancipatie. De geschiedenis van de sport is immers óók een geschiedenis van vrouwen die steeds zichtbaarder werden.
Des te opmerkelijker is het dat omroepen nu worden aangemoedigd om vrouwelijke atleten terughoudender in beeld te brengen: minder close-ups en meer totaalshots, zodat hun lichaam minder nadrukkelijk zichtbaar wordt. De bedoeling is begrijpelijk – seksualisering tegengaan – maar misschien schieten we daarmee ons doel voorbij.
Atletiek is misschien wel de sport waarin het lichaam de prestatie ís. We bewonderen niet alleen een tijd op de klok, maar ook de spieren, techniek, souplesse en kracht die jarenlang zijn getraind. Wie het lichaam meer uit beeld haalt, haalt uiteindelijk ook een deel van die prestatie uit beeld.
Over de auteur
Roeland Otten is multidisciplinair kunstenaar, ontwerper en schrijver.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het lijkt erop dat we het vermogen verliezen om een lichaam te bewonderen zonder het onmiddellijk seksueel te interpreteren. Maar hoeveel mensen zitten werkelijk masturberend naar een atletiekwedstrijd te kijken? Natuurlijk kan een prachtig getraind lichaam aantrekkelijk zijn, maar bewondering is iets anders dan pornografie. Schoonheid, discipline en fysieke perfectie kunnen ontroeren zonder dat seksualiteit de hoofdrol speelt.
Opmerkelijk genoeg lijkt daarbij een nieuwe ongelijkheid te ontstaan. Het halfnaakte mannenlichaam staat in onze beeldcultuur nog altijd voor overwinning, discipline en kracht. Een voetballer die na een doelpunt zijn shirt uittrekt, viert zijn fysieke superioriteit. Reclames gebruiken gespierde mannenlichamen om succes, vitaliteit en macht uit te stralen.
Het vrouwenlichaam lijkt daarentegen steeds vaker te worden behandeld als iets dat beschermd moet worden tegen de blik van de toeschouwer. Niet als een symbool van kracht, maar als iets kwetsbaars, als een potentieel seksueel probleem. Alsof de man zichtbaar mag zijn omdat hij handelt, terwijl de vrouw minder zichtbaar moet worden omdat zij bekeken zou kunnen worden.
Dat is een opmerkelijke omkering van de emancipatie. Eeuwenlang hebben vrouwen gevochten om niet als het zwakke of kwetsbare geslacht te worden behandeld. Juist daarom is het wrang dat hun lichaam nu opnieuw een uitzonderingspositie krijgt. Niet langer omdat het zondig zou zijn, maar omdat het kwetsbaar zou zijn. De taal is veranderd; de asymmetrie is gebleven.
En ook buiten de sport lijkt een vergelijkbare preutsheid terrein te winnen. Op veel kunstacademies zijn klassieke naaktmodellen grotendeels verdwenen. Terwijl generaties kunstenaars juist leerden naar anatomie te kijken zonder schaamte of seksuele projectie, ontstaat er nu een realiteit waarin een naakt lichaam alleen nog betekenis kan hebben binnen de context van seks. Alsof we zijn vergeten dat er op deze planeet ruim 8,3 miljard naakte lichamen rondlopen – in het dagelijkse leven bedekt door onze kleding, maar daaronder toch echt naakt.
Wat hebben we in onze hedendaagse schermcultuur gewonnen als de enige context waarin een naakt vrouwenlichaam nog onomstreden zichtbaar mag zijn, de porno-industrie is? Juist door het alledaagse, sportieve en artistieke lichaam uit beeld te laten verdwijnen, maken we van naaktheid steeds meer iets dat uitsluitend seksueel gelezen kan worden.
Misschien leidt deze nieuwe preutsheid juist tot meer objectivering van vrouwen. Want zodra een lichaam alleen nog voorzichtig getoond mag worden, krijgt het automatisch een bijzondere, verboden status. Wat verborgen moet worden, wordt niet geneutraliseerd; het wordt geladen.
Misschien moeten we ons daarom een ongemakkelijke vraag stellen. Als een geëmancipeerde samenleving vrouwenlichamen steeds vaker afschermt om mannen tegen hun eigen blik te beschermen, waarin verschilt de onderliggende logica dan nog van samenlevingen waarin vrouwen geacht worden zich te bedekken? De motieven verschillen nog maar lichtelijk. En de uitkomsten – het steeds verder onzichtbaar maken van het vrouwenlichaam in de publieke ruimte – beginnen ongemakkelijk veel op elkaar te lijken.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant