Sociale media zijn niet het probleem en een leeftijdsgrens is niet de oplossing. Om de gevaren voor kinderen, ouderen en ons allemaal te bestrijden, moeten we ons ontworstelen aan de door big tech opgetuigde aandachtseconomie.
In verschillende landen is een leeftijdsgrens voor sociale media ingevoerd. Ook in Nederland en op Europees niveau wordt ervoor gepleit om de toegang tot sociale media voor kinderen te beperken. Zo'n leeftijdsgrens zou kinderen beschermen tegen verslavende algoritmes en schadelijke inhoud die leiden tot een ongezond zelfbeeld, sociale problemen en verminderde schoolprestaties.
Kinderen zelf willen ook van hun telefoonverslaving af. Een overdaad aan redenen om kinderen van sociale media te verbannen, lijkt het. We willen ze toch beschermen tegen al deze schadelijke aspecten?
Nou dan! En laten we meteen doorpakken. Ik stel voor om ook alle Nederlanders ouder dan 65 het gebruik van sociale media te ontzeggen.
Over de auteur
Gilles Dutilh is psycholoog en doet onderzoek naar sociale media.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ouderen hebben zeeën van tijd en vullen die tegenwoordig met doomscrollen op Facebook, Instagram en andere sociale media. Ze bekijken kritiekloos iedere voorgestelde video op YouTube en vallen voor elke AI-gegenereerde leugen op X. Denk even aan de persoon in je kennissenkring die het diepst verstrikt is geraakt in een of andere fabeltjesfuik op internet. Tien tegen één dat je aan een 65-plusser denkt.
Dit zou niet zo problematisch zijn als ouderen niet zo'n verregaande politieke invloed hadden. Niet alleen vertegenwoordigen 65-plussers een enorm aantal stemgerechtigden, ze spelen ook actief nog altijd een hoofdrol in de politiek. Laten we big tech zijn gang gaan om via onze ouderen onze democratie te vergiftigen? Daarom moeten we 65-plussers dus van sociale media verbannen.
Nee, natuurlijk moeten we dat niet. Een verbod voor ouderen of voor kinderen is discriminerend. En dat niet alleen. Zo’n verbod gaat per definitie gepaard met een verlies van privacy. Iedereen zal zijn leeftijd moeten aantonen, ook u. De partij die de naleving moet controleren beheert enorm gevoelige data. En gevoelige data, weten we inmiddels door schade en schande, worden op een gegeven moment misbruikt of gelekt. Daarbij komt dat mensen zonder paspoort pech hebben en hun socialemedia-accounts moeten missen.
En dan te bedenken dat dit gevaarlijke effecten zijn van een maatregel die het eigenlijke probleem niet oplost. Namelijk: de gevaren waar voorstanders van een leeftijdsgrens op hameren zijn helemaal niet het gevolg van de jonge leeftijd van kinderen, noch van sociale media. Het eigenlijke probleem is het op advertenties gebaseerde verdienmodel van big tech, dat voorschrijft dat onze aandacht koste wat het kost vastgehouden moet worden.
Dit heeft ertoe geleid dat sociale media verworden zijn tot wat je gepersonaliseerde media zou kunnen noemen: ieder z'n eigen verslavende bubbel, met content die waar of onwaar, leuk of vervelend, verrijkend of gevaarlijk is – dat kan big tech niks schelen. Maar wat blijkt? Leugens, haat en jaloersmakende berichten houden onze aandacht veel beter vast dan positieve content.
Sociale media zijn niet het probleem en een leeftijdsgrens is niet de oplossing. Om de gevaren voor kinderen, ouderen en ons allemaal te bestrijden, moeten we ons ontworstelen aan de door big tech opgetuigde aandachtseconomie.
Het goede nieuws: er zijn fijne alternatieven die sociale media weer sociaal maken. Je kent misschien Mastodon of Bluesky als prettiger alternatieven voor X. Maar er is veel meer. Mastodon is onderdeel van het Fediverse, een netwerk van heel diverse sociale platforms die allemaal met elkaar kunnen communiceren. Zo is er PeerTube, waar je video's kunt delen, en Pixelfed voor foto's. Dankzij het gebruik van open standards kun je met je mastodon-account een PeerTube-account volgen en omgekeerd. Voor verslavende algoritmes, of zelfs reclame, bestaan in het Fediverse nauwelijks prikkels.
Deze nieuwe, open platforms hebben nog maar relatief weinig gebruikers: een paar miljoen wereldwijd in het hele Fediverse. Des te meer reden om erin te investeren. Door ze zelf te omarmen en onze politici op te roepen dat ook te doen. Door geen X-berichten op volkskrant.nl te plaatsen, maar Mastodon-berichten.
Als we samen met de politiek onze schouders eronder zetten, kunnen we onszelf stap voor stap bevrijden uit de muffe krochten van de big tech-socials en het plezier en de oneindige mogelijkheden van het sociale internet herontdekken.
Op naar een open en sociaal web voor alle leeftijden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant